Ünite 7: Vergi Kaçakçılığı Suçuna Anayasa Mahkemesinin Yaklaşımı

Kanun-i Esasi'de Vergilerin Yasallığı

Cumhuriyet öncesi dönemde, 1876 tarihli Kanun-i Esasi'nin 25. ve 96. maddelerinde vergilerin ancak bir kanuna dayanarak alınabileceği hükme bağlanarak vergilerin yasallığı ilkesi ilk kez anayasal güvenceye kavuşturulmuştur.

Anayasa'nın 73. Maddesi

1982 Anayasası'nda devletin vergilendirme yetkisini sınırlandıran ve vatandaşın vergi ödevini düzenleyen temel maddedir. Verginin kanuniliği, adaletli dağılımı ve mali güce göre ödenmesi ilkelerini içerir.

Anayasa'nın 38. Maddesi

Suç ve cezalara ilişkin anayasal ilkeleri belirleyen maddedir. Vergi kaçakçılığı dahil tüm hürriyeti bağlayıcı suçların ve idari/adli cezaların anayasal denetiminde esas alınan temel hükümdür.

AYM'nin 1993 Tarihli Vergi Cezası Tanımı

Anayasa Mahkemesi, 24.06.1993 tarihli kararında vergi cezalarını, mükellef veya sorumluların yasalardaki suçları işlemeleri halinde uygulanan ve amacı cezalandırmak olan yaptırımlar olarak tanımlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Vergilerin Yasallığı İlkesiVergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin ancak kanunla konulup, değiştirilip veya kaldırılabileceğini öngören anayasal ilkedir. Bu ilke, idarenin keyfi vergilendirme yapmasını önleyerek mükelleflere hukuki güvenlik sağlar.

Suç ve Cezada Kanunilik İlkesiKimsenin, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamayacağını ve kanunda gösterilenden daha ağır bir ceza verilemeyeceğini belirten temel ceza hukuku ilkesidir.

Suçsuzluk KarinesiBir kişinin suçluluğu mahkeme kararıyla kesin olarak sabit oluncaya kadar suçsuz kabul edilmesi gerektiğini ifade eden anayasal haktır. Vergi suçlarında da iddia makamı olan vergi idaresi, kaçakçılık fiilinin işlendiğini ispat etmekle yükümlüdür.

Ceza Sorumluluğunun ŞahsiliğiHerkesin yalnızca kendi işlediği suç oluşturan eylemlerden sorumlu tutulabileceği, başkasının fiili nedeniyle cezalandırılamayacağı ilkesidir. Vergi suçlarında fail esas alınırken, vergi kabahatlerinde tüzel kişiler de sorumlu tutulabilmektedir.

Gecikme ZammıKamu alacaklarının vaktinde ödenmemesi durumunda, hazinenin uğradığı zararı karşılamak amacıyla uygulanan mali nitelikli ve gecikilen süreye göre hesaplanan ek yükümlülüktür.

Vergi CezasıMükelleflerin veya vergi sorumlularının kanunlarda belirtilen vergi suç veya kabahatlerini işlemeleri durumunda uygulanan, cezalandırma amacı güden idari ya da adli yaptırımlardır.

Beyan EsasıMükelleflerin vergiye tabi matrahlarını kendi tuttukları defter ve belgelere dayanarak beyanname ile vergi dairesine bildirmeleri ve tarhiyatın bu bildirime göre yapılması yöntemidir.

Tevsik MecburiyetiVergi Usul Kanunu'na göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan ilişki ve işlemlere ait olan kayıtların, kanunen geçerli belgelerle belgelendirilmesi ve ispat edilmesi zorunluluğudur.

BelgeBir gerçeği açıklayan, bir olguya tanıklık eden, bir hakkı tespit eden veya bir iddiayı ispatlama aracı olan, uyuşmazlıkları çözmeye elverişli yazılı veya basılı her türlü veri taşıyıcısıdır.

ButlanBir hukuki işlemin veya belgenin, kanunun öngördüğü kurucu unsurlardan ya da geçerlilik şartlarından yoksun olması nedeniyle baştan itibaren geçersiz ve hükümsüz olması durumudur.

Asıl BelgeDoğrudan doğruya belgeyi düzenlemeye yetkili kişi veya resmi memur tarafından ilk olarak meydana getirilmiş, üzerinde ıslak imza veya orijinal unsurlar barındıran ilk nüshadır.

SuretAslı mevcut ve saklı olan bir belgenin, yetkili kişilerce aslına uygunluğu onaylanarak çıkarılan ve aslı gibi hüküm ifade eden kopyasıdır.

Kıyas YasağıKanunda açıkça suç olarak düzenlenmemiş bir fiilin, kanundaki benzer bir suça benzetilerek cezalandırılmasını engelleyen, kanunilik ilkesinin bir uzantısı olan ceza hukuku kuralıdır.

Maktu HadVergi kanunlarında para veya miktar olarak kesin ve sabit bir tutar şeklinde belirlenmiş olan sınır veya ceza miktarlarıdır.

Nispi HadBelirli bir matrah, vergi tutarı veya işlem hacmi üzerinden oransal (yüzdesel) olarak hesaplanan ceza veya yükümlülük sınırlarıdır.

Vergi ZiyaıMükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eden durumdur.

İdari YaptırımYargı organlarının kararına gerek olmaksızın, idari makamlar tarafından doğrudan idari usullerle uygulanan para cezası veya işyeri kapatma gibi cezalardır.

Adli YaptırımCeza mahkemeleri tarafından ceza yargılaması usulleri uygulanarak verilen, hapis veya adli para cezası niteliğindeki hürriyeti bağlayıcı veya adli nitelikli cezalardır.

Hukuka Aykırı DelilKanuna ve anayasal kurallara aykırı yöntemlerle elde edilmiş olan ve ceza yargılamasında mahkumiyete esas alınması yasaklanmış olan bulgulardır.

Sözleşmeden Doğan Borç YasağıHiç kimsenin, yalnızca sözleşmeden kaynaklanan bir sivil borcu veya yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamayacağını belirten anayasal güvencedir.

Diğer Önemli Bilgiler

3239 Sayılı Kanun ile Eklenen Yetki

VUK'un mükerrer 414. maddesine eklenen bent ile Bakanlar Kurulu'na maktu ceza hadlerini on katına, nispi hadleri ise iki katına kadar artırma yetkisi verilmiş, bu yetki AYM tarafından anayasaya uygun bulunmuştur.

AYM'nin 2005 Tarihli Kararı

06.01.2005 tarihli kararda AYM, vergi ödevinin eksiksiz yerine getirilmesi için kanun koyucunun hürriyeti bağlayıcı cezaların yanında adli veya idari para cezaları da öngörebileceğini belirtmiştir.

AYM'nin 1991 Tarihli Görev Ayrımı Kararı

06.06.1991 tarihli kararda AYM, idari nitelikteki para cezalarının vergi dairesince, hürriyeti bağlayıcı hapis cezası gerektiren kaçakçılık suçlarının ise ceza mahkemelerince karara bağlanacağını netleştirmiştir.

AYM'nin 2001 Tarihli Kaçakçılık Tanımı

18.07.2001 tarihli kararda AYM, vergi kaçakçılığı suçlarının koruduğu hukuki yarar ve nitelikleri yönünden diğer yasalardaki suç türleriyle karşılaştırılamayacak özel bir yapıda olduğunu vurgulamıştır.

4369 Sayılı Kanun ile Ceza İndirimi

22.07.1998 tarihinde yürürlüğe giren 4369 sayılı Kanun ile sahte belge kullanma fiiline verilen ceza alt ve üst sınırları 3 ila 5 yıldan, 18 ay ila 3 yıla indirilerek mükellef lehine düzenleme yapılmıştır.

AYM'nin 2000 Tarihli Lehe Kanun İptali

06.07.2000 tarihli kararla AYM, VUK Geçici 21. maddedeki kesinleşmiş mahkumiyetler için lehe kanun uygulanmayacağı yönündeki hükmü, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine aykırı bularak iptal etmiştir.

6100 Sayılı HMK Madde 199

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun bu maddesinde belge; uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı, basılı, elektronik veya ses/görüntü taşıyan her türlü bilgi taşıyıcısı olarak geniş bir şekilde tanımlanmıştır.

VUK Madde 227

Vergi Usul Kanunu'nun 'ispat edici kağıtlar' başlığını taşıyan bu maddesi, aksine hüküm olmadıkça üçüncü şahıslarla olan muamelelere ait kayıtların belgelendirilmesini (tevsikini) zorunlu kılar.

VUK Madde 333

Vergi Usul Kanunu'nun bu maddesi, kaçakçılık suçlarında cezaların doğrudan fiili işleyen gerçek kişilere (faillere) verileceğini belirterek ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesini güvenceye alır.

AİHM Schneider Austria Davası

Şirket müdürünün işlediği vergi kaçakçılığı suçu nedeniyle kesilen para cezasından şirketin de sorumlu tutulmasının mülkiyet hakkı ve cezanın şahsiliği yönünden değerlendirildiği emsal nitelikteki uluslararası davadır.

Anayasa'da 2001 Yılı Delil Değişikliği

4709 sayılı Kanun ile 2001 yılında Anayasa'nın 38. maddesine 'Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez' hükmü eklenerek hukuka aykırı delil yasağı anayasal güvenceye alınmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda vergi suçlarının anayasal dayanağı sorulursa doğrudan Anayasa'nın 38. maddesini işaretle; çünkü 73. madde vergi ödevini düzenler, suç ve cezaları değil.
İdari para cezalarını vergi dairesinin, hürriyeti bağlayıcı hapis cezalarını ise ceza mahkemelerinin verdiğini unutma; bu görev ayrımı sınavda sıkça sorulur.
Vergi kaçakçılığı suçunun oluşması için vergi kaybının (ziyaının) gerçekleşmesinin şart olmadığını, kamu güveninin sarsılmasının yeterli olduğunu aklında tut.
Ceza hukukunda kıyas yapmanın kesinlikle yasak olduğunu ve idari işlemlerle (yönetmelik vb.) suç ihdas edilemeyeceğini unutma; bu kanunilik ilkesinin gereğidir.
Lehe olan ceza kanununun geçmişe uygulanması kuralının kesinleşmiş mahkumiyetleri de kapsadığını ve AYM'nin aksine düzenlemeleri eşitlik ilkesi gereği iptal ettiğini bil.
Butlanla sakat (tamamen geçersiz) belgeler üzerinde sahtecilik suçunun oluşmayacağını unutma; çünkü belgenin hukuken geçerli sonuç doğurma yeteneği olmalıdır.