Ünite 1: Vergi Kavramı — Önemli Kavramlar

Kamu hizmetlerinin finansmanını sağlamak ve ekonomik-sosyal amaçları gerçekleştirmek üzere, egemen kamu otoritesi tarafından kişilerden kamu gücüne dayanılarak hukuki cebir altında alınan karşılıksız parasal paydır.

Kişilerin kamu kurumlarıyla olan ilişkilerinde hukuki durumların ispatına yarayan belgelerin düzenlenmesi ve resmi işlemlerin yapılması karşılığında alınan, bazen karşılıksız da olabilen mali yükümlülüktür.

Devletin sunduğu yarı-kamusal nitelikteki adalet, tapu, pasaport veya eğitim gibi belirli hizmetlerden yararlanan kişilerin, bu hizmetlerin karşılığı olarak ödemek zorunda olduğu yasal bedeldir.

Kamu kurumlarının gerçekleştirdiği bayındırlık ve altyapı hizmetleri sonucunda gayrimenkullerinin değerinde artış meydana gelen mülk sahiplerinden alınan değer artış veya rant vergisidir.

Sosyal güvenlik kurumları, mesleki kuruluşlar ve fonlar gibi bütçe dışı kamu otoritelerinin, kanunun verdiği yetkiye dayanarak kendi üyelerinden topladığı zorunlu ve karşılıklı ödemelerdir.

Vergiyi, devletin sunduğu kamu hizmetlerinin bir karşılığı, hizmet bedeli veya sigorta primi olarak kabul eden ve bireylerin aldıkları fayda oranında vergilendirilmesini savunan teoridir.

Bireylerin kamu hizmetlerinin finansmanına elde ettikleri faydadan bağımsız olarak, kendi ekonomik güçleri ve ödeme kapasiteleri (mali güçleri) oranında katılmalarını öngören teoridir.

Kamu ekonomisinde üretilen malların miktarının ve vergilerin, bireylerin marjinal fayda tercihlerine göre piyasa mekanizmasına benzer şekilde gönüllü olarak belirlendiğini savunan teoridir.

Tam kamusal malların tüketiminden hiç kimsenin dışlanamaması nedeniyle, bireylerin bu hizmetlerin finansmanına (vergilere) katılmaktan kaçınarak hizmetten bedelsiz yararlanma eğilimidir.

Mali güçleri, ekonomik durumları ve ödeme kapasiteleri birbirine eşit olan mükelleflerin aynı miktarda ve eşit vergi yüküne tabi tutulması gerektiğini savunan adalet ilkesidir.

Ekonomik durumları ve mali güçleri birbirinden farklı olan mükelleflerin, bu farklılıkları oranında farklı ve adaleti sağlayacak şekilde kademeli vergi yüküne tabi tutulmasını öngören ilkedir.

Vergilemenin birincil işlevi olup, devletin kamu hizmetlerini sunabilmesi için ihtiyaç duyduğu harcamaları karşılayacak parasal kaynakların bütçeye aktarılması sürecidir.

Vergilerin bütçeye gelir sağlamak dışında; gelir dağılımını düzeltmek, ekonomik istikrarı korumak, büyümeyi teşvik etmek gibi sosyal ve ekonomik hedeflere ulaşmak için kullanılmasıdır.

Klasik iktisatçıların savunduğu, piyasa mekanizmasının işleyişine, tüketici tercihlerine ve üretim kararlarına hiçbir şekilde müdahale etmeyen ve ekonomik kararları etkilemeyen vergi türüdür.

Keynesyen iktisat anlayışına paralel olarak, ekonomik dalgalanmaları önlemek, yatırımları yönlendirmek ve sosyal adaleti sağlamak amacıyla bilinçli olarak kullanılan vergilerdir.

Savaş veya kriz dönemlerinde bir ülkenin dış dünyaya bağımlı kalmadan kendi kendine yetebilmesini sağlamak amacıyla stratejik sektörlerin yüksek gümrük vergileriyle korunmasıdır.