Kamu hizmetlerinin finansmanını sağlamak ve ekonomik-sosyal amaçları gerçekleştirmek üzere, egemen kamu otoritesi tarafından kişilerden kamu gücüne dayanılarak hukuki cebir altında alınan karşılıksız parasal paydır.

Kişilerin kamu kurumlarıyla olan ilişkilerinde hukuki durumların ispatına yarayan belgelerin düzenlenmesi ve resmi işlemlerin yapılması karşılığında alınan, bazen karşılıksız da olabilen mali yükümlülüktür.

Devletin sunduğu yarı-kamusal nitelikteki adalet, tapu, pasaport veya eğitim gibi belirli hizmetlerden yararlanan kişilerin, bu hizmetlerin karşılığı olarak ödemek zorunda olduğu yasal bedeldir.

Kamu kurumlarının gerçekleştirdiği bayındırlık ve altyapı hizmetleri sonucunda gayrimenkullerinin değerinde artış meydana gelen mülk sahiplerinden alınan değer artış veya rant vergisidir.

Sosyal güvenlik kurumları, mesleki kuruluşlar ve fonlar gibi bütçe dışı kamu otoritelerinin, kanunun verdiği yetkiye dayanarak kendi üyelerinden topladığı zorunlu ve karşılıklı ödemelerdir.

Vergiyi, devletin sunduğu kamu hizmetlerinin bir karşılığı, hizmet bedeli veya sigorta primi olarak kabul eden ve bireylerin aldıkları fayda oranında vergilendirilmesini savunan teoridir.

Bireylerin kamu hizmetlerinin finansmanına elde ettikleri faydadan bağımsız olarak, kendi ekonomik güçleri ve ödeme kapasiteleri (mali güçleri) oranında katılmalarını öngören teoridir.

Kamu ekonomisinde üretilen malların miktarının ve vergilerin, bireylerin marjinal fayda tercihlerine göre piyasa mekanizmasına benzer şekilde gönüllü olarak belirlendiğini savunan teoridir.

Tam kamusal malların tüketiminden hiç kimsenin dışlanamaması nedeniyle, bireylerin bu hizmetlerin finansmanına (vergilere) katılmaktan kaçınarak hizmetten bedelsiz yararlanma eğilimidir.

Mali güçleri, ekonomik durumları ve ödeme kapasiteleri birbirine eşit olan mükelleflerin aynı miktarda ve eşit vergi yüküne tabi tutulması gerektiğini savunan adalet ilkesidir.

Ekonomik durumları ve mali güçleri birbirinden farklı olan mükelleflerin, bu farklılıkları oranında farklı ve adaleti sağlayacak şekilde kademeli vergi yüküne tabi tutulmasını öngören ilkedir.

Vergilemenin birincil işlevi olup, devletin kamu hizmetlerini sunabilmesi için ihtiyaç duyduğu harcamaları karşılayacak parasal kaynakların bütçeye aktarılması sürecidir.

Vergilerin bütçeye gelir sağlamak dışında; gelir dağılımını düzeltmek, ekonomik istikrarı korumak, büyümeyi teşvik etmek gibi sosyal ve ekonomik hedeflere ulaşmak için kullanılmasıdır.

Klasik iktisatçıların savunduğu, piyasa mekanizmasının işleyişine, tüketici tercihlerine ve üretim kararlarına hiçbir şekilde müdahale etmeyen ve ekonomik kararları etkilemeyen vergi türüdür.

Keynesyen iktisat anlayışına paralel olarak, ekonomik dalgalanmaları önlemek, yatırımları yönlendirmek ve sosyal adaleti sağlamak amacıyla bilinçli olarak kullanılan vergilerdir.

Savaş veya kriz dönemlerinde bir ülkenin dış dünyaya bağımlı kalmadan kendi kendine yetebilmesini sağlamak amacıyla stratejik sektörlerin yüksek gümrük vergileriyle korunmasıdır.

Kamu gelir ve giderleri ile kamu bütçesine ilişkin kuralların bütününü oluşturan kamu hukuku dalıdır. Gelir, gider ve bütçe hukuku olmak üzere üç alt daldan oluşur.

Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin konulması, tahsili ve bunlardan doğan uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin kuralları inceleyen bilim dalıdır. Uygulamada gelir hukuku ile eş anlamlı olarak kullanılır.

Maliye hukukunun kamu giderleri, yani devletin kamu hizmetlerini sunabilmek amacıyla yaptığı harcamalarla ilgili kurallarını oluşturan alt dalıdır.

Devletin belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerini tahmin eden ve bunların uygulanmasına izin veren bütçenin hazırlanması, onaylanması ve denetlenmesini düzenleyen hukuk dalıdır.

Vergi hukukunun anayasal ilkeler, vergi kanunlarının uygulanması, mükellefiyet ve borcun sona ermesi gibi tüm vergilere uygulanan ortak kural ve kavramlarını inceleyen bölümüdür.

Vergi sistemi içinde yer alan Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi, Katma Değer Vergisi gibi tüm vergileri tek tek ve ayrı ayrı inceleyen vergi hukuku bölümüdür.

Vergi alacağının ve borcunun doğması, unsurları, mükellefi, konusu, matrahı ve borcun ortadan kalkması ile ilgili esaslı kuralları içeren hukuk dalıdır.

Vergi tekniği olarak da adlandırılan; verginin tarhı, tebliği, tahakkuku, tahsili ve uyuşmazlıkların çözüm yollarına ilişkin usul kurallarını düzenleyen hukuk dalıdır.

Vergi ilişkisinden doğan hak, yetki ve ödevlerin kullanılma, yerine getirilme ve ispat edilme şekillerini düzenleyen, genel ve şekli vergi hukukuyla büyük ölçüde örtüşen kurallardır.

Mükelleflerin borçlarını süresinde ödememesi halinde, vergi alacağının devlet tarafından kamu gücü ve cebri icra yoluyla tahsil edilmesini düzenleyen hukuk dalıdır.

Vergi kanunlarının uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların idari yargı sistemi içindeki vergi mahkemelerinde çözümlenmesi sürecini ve usullerini düzenleyen hukuk dalıdır.

Hukuk kurallarının kökenini, ortaya çıkış nedenlerini ve bu kuralları oluşturan devlet organlarını ifade eden kaynak kavramıdır.

Hukuk kurallarının dış dünyada büründüğü yazılı ve resmi biçimleri, yani kanun, tüzük, yönetmelik gibi şekli görünüm yollarını ifade eder.

Hukuk düzeninde doğrudan yeni bir kural (norm) koyma gücüne sahip olan, herkes için bağlayıcı nitelikteki birincil hukuk kaynaklarıdır. Kanunlar ve Anayasa bu gruptadır.

Yeni bir hukuk kuralı koymayan, sadece mevcut asli kuralların açıklanmasını, yorumlanmasını ve uygulanmasını kolaylaştıran kaynaklardır. Bilimsel doktrin ve açıklayıcı tebliğler buna örnektir.

Herkesin, herhangi bir sınıf, zümre veya kişiye ayrıcalık tanınmaksızın, kamu giderlerini karşılamak üzere vergi ödemekle yükümlü olması esasıdır.

Kişilerin kamu hizmetlerinden yararlanma derecelerine bakılmaksızın, sadece sahip oldukları ekonomik ve ödeme iktidarlarına (gelir, servet, tüketim) göre vergilendirilmesidir.

Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin ancak yasama organı tarafından çıkarılacak bir kanunla konulabilmesini, değiştirilebilmesini veya kaldırılabilmesini öngören ilkedir.

Vergi benzeri mali yükümlülükler olup, devletin veya kamu tüzel kişilerinin belirli hizmetleri finanse etmek üzere kanunla topladığı fon ve aidat benzeri ödemelerdir.

Bakanlar Kurulu tarafından hazırlanarak yasama organı olan Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kanun teklifi taslaklarıdır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri (milletvekilleri) tarafından bireysel veya toplu olarak Meclis Başkanlığına sunulan kanun önerileridir.

Bakanlar Kurulu tarafından, kanunun uygulanmasını göstermek üzere Danıştay'ın incelemesinden geçirilerek çıkarılan ve Cumhurbaşkanınca imzalanıp yayımlanan yazılı kurallardır.

Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanun ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere çıkardıkları yazılı hukuk kurallarıdır.

Mükelleflerin tereddüt ettikleri konulara ilişkin olarak Gelir İdaresi Başkanlığının aynı durumdaki tüm mükellefleri aydınlatmak amacıyla yayımladığı genel nitelikli açıklamalardır.

Mükelleflerin vergi kanunlarının uygulanması konusunda düştükleri tereddütler üzerine idareden yazılı olarak istedikleri ve idarece kendilerine verilen yazılı yanıtlardır.

Yüksek mahkemelerin daireleri veya kurulları arasındaki çelişkili kararları gidermek amacıyla verilen, alt mahkemeleri ve idareyi hukuken bağlayan kararlardır.

Yeni yürürlüğe giren bir kanun hükmünün, yürürlük tarihinden önce gerçekleşmiş ve tamamlanmış hukuki olay ve işlemlere uygulanmasıdır. Vergi hukukunda hukuki güvenlik ilkesi gereği kural olarak aleyhe geriye yürüme yasaktır.

Devletin vergilendirme yetkisini kendi sınırları içinde gerçekleşen olaylara ve elde edilen kazançlara uygulamasıdır. Örneğin, Türkiye'de satılan bir mal üzerinden katma değer vergisi alınması bu ilkeye dayanır.

Kişilerin uyrukluk veya ikametgah bağı nedeniyle, dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar kendi devletlerinin vergi kanunlarına tabi tutulmasıdır. Türk gelir vergisindeki tam mükellefiyet bu ilkeye dayanır.

Aynı vergi konusunun, aynı vergilendirme dönemi içinde birden fazla devlet tarafından aynı mükellef üzerinden aynı veya benzeri vergilere tabi tutulmasıdır.

Mükellefin yurt dışında elde ettiği kazançlar üzerinden ödediği vergilerin, Türkiye'de toplam kazancı üzerinden hesaplanan vergiden indirilmesini sağlayan çifte vergilendirmeyi önleme yöntemidir.

Mükellefin yabancı ülkelerde elde ettiği kazançların, yurt içinde vergilendirilecek matrahın dışında tutulması ve tamamen vergi dışı bırakılması yöntemidir.

Kanun hükümlerinin, o kanunu yürürlüğe koyan yasama organı (parlamento) tarafından yorumlanmasıdır. Türkiye'de kuvvetler ayrılığı ilkesi gereğince 1961 Anayasası ile kaldırılmıştır.

Vergi kanunlarının, uygulayıcı konumda olan vergi idaresi tarafından genel tebliğ, sirküler ve özelgeler vasıtasıyla açıklanması ve anlamlandırılmasıdır.

Vergi uyuşmazlıklarını çözmekle görevli yargı mercilerinin (mahkemelerin), davaya konu olan kanun hükümlerinin anlamını kararlarında belirlemesidir.

Kanun metninin, içerdiği kelimelerin sözlük anlamları, cümle yapısı ve dilbilgisi kuralları dikkate alınarak yorumlanması yöntemidir.

Yorumlanacak kanun hükmünün, kanunun bütünü içindeki yerinin, diğer maddelerle olan ilişkisinin ve kanunun genel yapısının dikkate alınarak değerlendirilmesidir.

Kanun koyucunun kanunu yaparken sahip olduğu iradenin; kanun tasarıları, gerekçeler, komisyon raporları ve meclis tutanakları incelenerek araştırılması yöntemidir.

Kanun hükmünün, kanunun konuluş amacına veya uygulandığı dönemin değişen koşullarına ve ihtiyaçlarına göre yorumlanması yöntemidir.

Vergilendirmede hukuki biçim ve şekillerin ötesine geçilerek, vergiyi doğuran olayın ve işlemlerin gerçek iktisadi ve maddi özünün esas alınması ilkesidir.

Mükelleflerin vergi kaçırmak veya vergi yükünü azaltmak amacıyla, özel hukuk sözleşmelerini ve hukuki biçimleri olağan kullanımları dışında kötüye kullanarak vergi kanunlarını dolanmasıdır.

Kanunda açıkça düzenlenmemiş bir olaya, kanunda benzer bir olay için öngörülmüş olan kuralın uygulanmasının yasaklanmasıdır. Vergi hukukunda kanunilik ilkesinin zorunlu bir sonucudur.

Vergi kanunlarında yer alan vergilendirilebilir durum ve kavramların, yasama organı tarafından soyut ve genel modeller (tipler) halinde tanımlanması işlemidir.

Mükellef tarafından gerçekleştirilen somut maddi olayın, vergi kanunlarında önceden tanımlanmış olan soyut modele (tipe) tam olarak uyması durumudur.

Vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu terettüp eden gerçek veya tüzel kişidir. Verginin doğumuna yol açan olayla ilişkisi nedeniyle borcu kendi geliri veya servetinden ödemek zorundadır.

Verginin ödenmesi bakımından, alacaklı vergi dairesine karşı muhatap olan ve mükellefin vergi ödevlerini yerine getirmekle yükümlü tutulan üçüncü kişidir. Örneğin, çalışanların ücretlerinden vergi kesintisi yapan işveren bir vergi sorumlusudur.

Mükellefiyet ve vergi sorumluluğu için Medeni Hukuk'ta aranan kanuni (fiil) ehliyetin şart olmaması durumudur. Bu ilke sayesinde küçükler, kısıtlılar ve tüzel kişiliği olmayan topluluklar da mükellef olabilirler.

Mükellefin vergi kanunları uyarınca hesaplanan vergi borcunu vergi dairesine fiilen ödeme yükümlülüğüdür. Mükellefiyetin esasını oluşturan parasal yükümlülüktür.

Mükellef veya vergi sorumlusunun vergi dairesine bildirimde bulunma, defter tutma, belge düzenleme, muhafaza ve ibraz etme gibi verginin tespiti ve denetimine yardımcı olan usuli yükümlülükleridir.

Vergi kanunlarında mükellef olarak tanımlanan bazı kişi veya kurumların, sosyal, ekonomik veya teknik nedenlerle kısmen veya tamamen vergi dışı bırakılmasıdır. Örneğin, esnaf muaflığı veya diplomat muaflığı.

Vergi kanunlarına göre esasen vergilendirilmesi gereken bazı vergi konularının (mal, hizmet, kazanç) kısmen veya tamamen vergi kapsamı dışında tutulmasıdır. Örneğin, serbest meslek kazancı istisnası.

Mükellefin vergi borcunu ödemek ve diğer ödevlerini yerine getirmek zorunda olan kişilerin, mükellefle birlikte ortaklaşa sorumlu olması durumudur.

Aynı vergi borcunun tamamının ödenmesinden birden fazla kişinin zincirleme olarak sorumlu olmasıdır. Vergi dairesi borcun tamamını bu sorumluların herhangi birinden talep edebilir.

Kanuni temsilcilerin, kendilerine düşen ödevleri yerine getirmemeleri (kusurları) nedeniyle mükellefin varlığından alınamayan vergilerden kendi mal varlıklarıyla sorumlu tutulmasıdır.

Kanuni temsilcilerin, herhangi bir kusurları olup olmadığına bakılmaksızın, mükellefin mal varlığından tahsil edilemeyen kamu alacaklarından şahsen sorumlu tutulmasıdır.

Kanun koyucunun vergi yükünü taşımasını öngördüğü, vergi kanunlarında belirlenmiş kişidir. Dolaylı vergilerde bu kişi nihai tüketicidir.

Kanun koyucunun iradesinden bağımsız olarak, vergi yansıması mekanizması sonucunda vergi yükünü fiilen ve nihai olarak üzerinde taşıyan kişidir.

Verginin üzerinden alındığı, kanuni mükellefiyetin yöneldiği ekonomik değerler, eşyalar, hizmetler, hukuki işlemler, fiil ve olaylardır. Örneğin, gelir vergisinin konusu gelirdir.

Vergi borcunu hesaplamak amacıyla vergi konusunun indirgendiği teknik-fiziksel veya ekonomik-parasal büyüklüktür. Örneğin, bina vergisinde binanın değeri matrahtır.

Ağırlık, uzunluk, sayı, yüzölçümü veya hacim gibi teknik ve fiziksel matrahlar üzerinden maktu olarak alınan vergi türüdür.

Fiyat, bedel veya değer gibi ekonomik-parasal matrahlar üzerinden belirli bir yüzde oranında alınan vergi türüdür.

Bilinen ve görünen bazı dışsal olgulardan hareket ederek mükellefin bilinmeyen gerçek vergi matrahının tespit edilmesi yöntemidir. Örneğin, geçmişte uygulanan kapı ve pencere sayısı vergisi.

Vergi matrahının veya giderlerin, mükelleflerin gerçek durumları yerine kanunla belirlenmiş genel ve nesnel (objektif) ölçütlere göre toptan tespit edilmesi usulüdür.

Mükellefin vergiye esas teşkil edecek matrahı ve bilgileri kendi rızasıyla yazılı olarak vergi dairesine bildirmesi esasına dayanan çağdaş matrah tespit usulüdür.

Hesaplanan vergi miktarının vergi matrahına olan yüzdesel veya maktu ilişkisidir. Ortalama ve marjinal vergi oranı olarak ikiye ayrılır.

Vergi borcunun hesaplanabilmesi için matraha uygulanacak oranları ve tutarları sistematik bir şekilde gösteren cetvellerdir.

Ödenen vergi miktarının mükellefin elde ettiği gelire oranıdır. Toplam vergi gelirlerinin milli gelire oranı ise toplam vergi yükünü ifade eder.

Vergi kanunları ile doğrudan doğruya belirlenmiş olan ve verginin kanuniliği ilkesine dayanan sürelerdir. Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça vergi idaresi veya mahkemeler tarafından değiştirilemezler.

Kanunda açıkça süre belirtilmeyen durumlarda, vergi idaresi tarafından belirlenen ve 15 günden az olmamak üzere mükellefe tebliğ edilen sürelerdir. Bilgi isteme yazılarında verilen süreler buna örnektir.

Kanunda süre gösterilmeyen hallerde, yargı mercileri (hâkim veya mahkeme) tarafından davanın taraflarına verilen ve haklı nedenlerle uzatılabilen sürelerdir.

Mükellefin iradesi dışında gerçekleşen, önlenmesi mümkün olmayan ve vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel teşkil eden deprem, ağır hastalık, tutukluluk gibi olağanüstü durumlardır.

Mücbir sebep derecesinde olmamakla birlikte, mükellefin vergi ödevlerini süresinde yerine getirmesini zorlaştıran ekonomik veya kişisel mazeretler nedeniyle idarece ek süre verilmesidir.

Bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinin her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos tarihleri arasında çalışmaya ara verdiği dönemdir. Bu döneme denk gelen dava açma süreleri 7 Eylül'e kadar uzar.

Her yılın 1 Temmuz ile 20 Temmuz tarihleri arasında uygulanan, mükelleflerin ve meslek mensuplarının vergi ödevlerini ve dava açma sürelerini askıya alan veya uzatan özel tatil dönemidir.

Kişinin kendi iradesi ve kontrolü dışında, zorunlu nedenlerle belirli bir yerde bulunamaması halidir ve vergi hukukunda mücbir sebep hallerinden biri olarak kabul edilir.

Yangın, deprem, su baskını gibi afetler nedeniyle varlıklarının veya mahsullerinin en az üçte birini kaybeden mükelleflerin vergi borçlarının ve cezalarının kısmen veya tamamen silinmesi işlemidir.

Vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmemesi halinde vergi dairesinin tarh yetkisini sona erdiren süredir; mücbir sebep halinde durur.

Resmi tatil günleri dışındaki, kamu kurumlarının ve vergi dairelerinin fiilen faaliyette bulunduğu ve sürelerin son gününün rastlaması halinde uzama yaratmayan normal çalışma günleridir.

Vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların yetkili makamlar tarafından mükellefe veya sorumluya yazı ile bildirilmesi işlemidir; sürelerin başlamasında esas alınır.

Mükellefin ölümü halinde, mirası reddetmemiş mirasçıların ölen kişinin vergi borçlarından miras payları oranında sorumlu olması ve vergi ödevlerinin kendilerine geçmesi durumudur.

Vergi alacağının doğması için, verginin konusu ile mükellefi arasında kanunun aradığı şartların ve ilişkinin kurulmasını ifade eden somut hukuki veya maddi olaydır. Örneğin, gelir vergisinde gerçek bir kişinin kazanç ve irat elde etmesi bu olayı oluşturur.

Vergi alacağının, kanunlarında gösterilen matrah ve oranlar üzerinden vergi dairesince hesaplanarak miktar itibarıyla tespit edilmesini sağlayan belirtici (açıklayıcı) nitelikteki idari işlemdir.

Mükellefin veya vergi sorumlusunun yazılı olarak beyan ettiği matrah üzerinden vergi dairesinin vergiyi hesaplayıp tahakkuk fişiyle tarh ettiği, Türk vergi sistemindeki ana tarh usulüdür.

Bir vergi tarh edildikten sonra, bu vergiye ilişkin olarak ortaya çıkan ve defter, kayıt, belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak miktarı tespit edilen bir matrah farkı üzerinden yapılan tamamlayıcı tarhiyattır.

Vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgeler gibi maddi delillere dayanılarak tespit edilmesine imkân bulunmayan hâllerde, takdir komisyonları veya inceleme elemanlarınca belirlenen matrah üzerinden yapılan tarhiyattır.

Mükelleflerin kanuni sürede başvurmamaları veya ödevlerini yerine getirmemeleri nedeniyle zamanında tarh edilemeyen verginin, kanunen belirlenen matrahlar üzerinden idare tarafından tarh edilmesidir.

Vergilendirmeyi ilgilendiren ve hukuki sonuç doğuran her türlü belge ve yazının, yetkili makamlar tarafından mükellefe veya ceza sorumlusuna kanuni usullere uygun olarak yazı ile bildirilmesidir.

Tarh ve tebliğ edilen bir verginin, dava açma süresinin geçmesi veya yargı kararının kesinleşmesi gibi nedenlerle ödenmesi gereken aşamaya gelmesini ifade eden hukuki durumdur.

Miktar olarak belirlenmiş ve tahakkuk etmiş olan vergi borcunun, mükellef tarafından kanuna uygun surette ödenerek ortadan kaldırılmasına yönelik inşai nitelikteki idari işlemdir.

Beyannameye dayanan tarh usulünde, vergi dairesinin beyannameyi alması üzerine düzenlediği, verginin tarh ve tahakkuk ettiğini gösteren ve beyanname alındısı yerine geçen belgedir.

Mükellefin beyanname verirken belirli hukuki gerekçelerle tarhiyata karşı çekince koymasıdır; bu sayede beyan usulünde dahi tarh edilen vergiye karşı dava açma hakkı saklı tutulur.

Dar mükellef gerçek kişilerin, yıllık beyanname ile bildirmeye mecbur olmadıkları ve vergisi kaynakta kesilmemiş kazançlarını bildirmek için kullandıkları özel beyanname türüdür.

İşverenler veya vergi tevkifatı yapmaya mecbur olan diğer kişilerin, nakden veya hesaben yaptıkları ödemelerden kestikleri vergileri topluca bildirdikleri beyannamedir.

Resen vergi tarhında matrah takdir etmekle görevli olan, idari ve yerel temsilcilerden oluşan ve resen tarhiyatın hazırlayıcı işlemini yürüten özel komisyondur.

İkmalen, resen veya idarece tarh edilen vergiler ile kesilen cezaların, mükellefe ve sorumlulara bildirilmesi amacıyla düzenlenen ve tebliğ edilen resmi belgedir.

Muhatabın adresinin bilinmemesi veya posta ile tebliğ imkânının bulunmaması durumunda, tebliğ evrakının askıya çıkarılması ve gazete ilanı yoluyla duyurulması usulüdür.

Mahiyeti gereği verginin tahsil edilmesiyle tahakkuk işleminin de aynı anda gerçekleştiği vergilerdir; belediyelerce alınan eğlence vergisi buna örnektir.

Vergiyi doğuran olayın meydana geldiği yılı izleyen takvim yılının başından itibaren başlayan ve idarenin vergi tarh etme yetkisini sınırlayan 5 yıllık süredir.

Vergi hukukunda ikmalen tarhiyata dayanak oluşturan, defter, kayıt, fatura ve makbuz gibi mükellefin faaliyetlerini somut olarak ispatlayan yazılı vesikalardır.

İdari işlemlerin, yetkili yargı organlarınca iptal edilinceye kadar hukuka uygun kabul edilerek uygulanmaya devam etmesini sağlayan temel idare hukuku ilkesidir.

Vergi borcunu ve buna bağlı fer'i alacakları kanuna uygun olarak ortadan kaldıran, mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine vadesinde para yatırması şeklinde gerçekleşen en olağan sona erme yoludur.

Vergi kanunlarında öngörülen ve vergi borcunun ödenmesi gereken sürenin son gününü ifade eden hukuki tarihtir.

Zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergilerin sonradan tarh edilmesi halinde, normal vade tarihinden tarhiyatın tahakkuk ettiği tarihe kadar geçen süre için gecikme zammı oranında hesaplanan fer'i borçtur.

Fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin mükellefe iadesinde veya vergi borçlarının ertelenmesinde uygulanan, kanunla belirlenmiş faiz oranıdır.

Kanunda belirlenen sürelerin geçmesiyle, alacaklının talep ve dava hakkının, vergi hukukunda ise idarenin tarh ve tahsil yetkisinin kendiliğinden ortadan kalkmasıdır.

Vergiyi doğuran olayın meydana geldiği takvim yılını takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde verginin tarh ve tebliğ edilmemesi durumunda idarenin tarh yetkisini sona erdirici zaman aşımıdır.

Kamu alacağının vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmemesi halinde alacağın tahsil edilebilirliğini ortadan kaldıran süredir.

Kanuni bir sebebin varlığı halinde zaman aşımı süresinin işlememesi, bu sebep ortadan kalktığında ise sürenin kaldığı yerden devam etmesidir.

Zaman aşımını kesen kanuni bir işlemin yapılmasıyla o ana kadar işlemiş sürenin tamamen silinmesi ve sürenin baştan itibaren yeniden işlemeye başlamasıdır.

Doğal afet, tahsil imkansızlığı gibi kanuni nedenlerle vergi dairesinin alacağından vazgeçerek borcu sistemden tamamen silmesi işlemidir.

İkmalen, resen veya idarece tarh edilen vergi ve cezaların toplam tutarının kanunda belirtilen haddi aşmaması ve tahakkuk giderlerinin bu tutardan fazla olacağının anlaşılması durumunda idarenin tahakkuk işleminden vazgeçmesidir.

Vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması durumudur.

Beyanname, ihbarname veya tahakkuk belgelerinde matraha ait rakamların veya indirimlerin eksik ya da fazla gösterilmesi veya hesaplanması şeklinde ortaya çıkan hesap hatasıdır.

Aynı vergi kanununun uygulanmasında, aynı vergilendirme dönemi için aynı matrah üzerinden birden fazla vergi istenmesi veya alınması hatasıdır.

Verginin asıl borçlusu ve mükellefi yerine, vergiyle hiçbir ilgisi bulunmayan tamamen başka bir kişiden istenmesi veya alınması şeklindeki vergilendirme hatasıdır.

Açık bir şekilde vergiye tabi olmayan veya vergiden muaf tutulmuş kişilerden vergi istenmesi veya alınması hatasıdır.

Verginin konusuna girmeyen veya vergiden müstesna kılınmış gelir, servet, evrak veya işlemler üzerinden vergi hesaplanması hatasıdır.

Vergi dairesince tespit edilen veya mükellefçe bildirilen vergi hatalarının düzeltilmesi amacıyla düzenlenen ve iade/terkin işlemlerine esas teşkil eden belgedir.

Dava açma süresi geçtikten sonra yapılan düzeltme talebi reddedilen mükelleflerin, hiyerarşik üst makam olan Maliye Bakanlığına başvurması yoludur.

İdare ile mükellefin, tarh edilen vergi ve kesilen cezaların miktarı konusunda anlaşarak uyuşmazlığı yargıya gitmeden çözmelerini sağlayan idari müessesedir.

Vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergiler ve kesilecek cezalar hakkında, vergi dairesince tarh işlemi yapılmadan önce başvurulan özel uzlaşma yoludur.

Uzlaşma görüşmeleri sonucunda idare ile mükellefin belirli bir vergi ve ceza tutarı üzerinde anlaşmaya varması ve bunu tutanakla imza altına almasıdır.

Görüşmelere katılım sağlanmasına rağmen tarafların bir anlaşmaya varamaması veya mükellefin teklif edilen tutarı kabul etmemesi durumudur.

Yasama organı tarafından çıkarılan özel bir kanunla, geçmişte doğmuş vergi borçlarının veya cezalarının kısmen veya tamamen silinmesi işlemidir.

Hukuken varlığını sürdürmesine rağmen dava ve icra yoluyla talep edilemeyen, ancak borçlu tarafından rızaen ödenmesi halinde geçerli kabul edilen borç türüdür.

Devletin idari teşkilatını, kurumlarını ve bu kurumların yapısal bütünlüğünü ifade eden kavramdır. Örneğin, Maliye Bakanlığı ve Gelir İdaresi Başkanlığı vergi idaresinin organik yapısını oluşturur.

Kamu kurumlarının yürüttüğü faaliyetleri, yerine getirdiği kamu hizmetlerini ve idari işlemleri tanımlayan kavramdır. Verginin tarhı, tahakkuku ve tahsili vergi idaresinin işlevsel yönünü temsil eder.

Maliye Bakanlığı örgütünün en üst amiri olup, bakanlık hizmetlerini mevzuata, milli güvenlik siyasetine ve kalkınma planlarına uygun olarak yürütmekle görevli ve başbakana karşı sorumlu siyasi makamdır.

Maliye Bakanlığına bağlı, gelir politikasını adalet ve tarafsızlık içinde uygulamakla görevli, kendi bütçesi ve teşkilatı olan yarı özerk kamu kurumudur.

İllerde Maliye Bakanlığının en büyük memuru ve il örgütünün amiri olup, işlemlerin kanunlara uygun yürütülmesini ve denetlenmesini sağlamakla görevli kişidir.

Yetki alanı içindeki mükellefi tespit eden, vergi tarh, tebliğ, tahakkuk, tahsil ve iade işlemlerini yürüten, doğrudan Gelir İdaresi Başkanlığına bağlı taşra birimidir.

İdarenin üç memuru ve meslek odalarından seçilen iki üyenin katılımıyla oluşan, matrah ve servet takdirlerini yapmakla görevli karma nitelikli idari kuruldur.

Valinin başkanlığında toplanan, il düzeyinde zirai kazanç elde eden mükelleflerin vergilendirilmesine esas teşkil edecek zirai kazanç ölçülerini belirleyen komisyondur.

Vergi işlemlerinde görev alanların, mükelleflerin şahıslarına, hesaplarına, işletmelerine ve servetlerine dair öğrendikleri sırları açıklamalarını yasaklayan temel vergi hukuku ilkesidir.

Mükellefleri ve mükellefiyetle ilgili maddi olayları, kayıtları ve konuları araştırıp tespit etmek amacıyla yapılan anlık ve habersiz denetim yoludur.

Ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak amacıyla mükellefin defter, kayıt ve belgelerinin detaylıca taranması sürecidir.

Vergi kaçırıldığına dair emarelerin bulunması halinde, sulh ceza hâkimi kararıyla mükellefin iş yeri veya konutunda rızası dışında yapılan adli denetim işlemidir.

Yoklama faaliyetinin sonuçlarının geçirildiği, yoklama yerinde iki nüsha halinde düzenlenen ve ilgililerce imzalanan resmi tutanaktır.

Doğrudan maliye bakanına bağlı, suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi amacıyla politika geliştiren ve araştırma yapan özel denetim birimidir.

Doğrudan maliye bakanına bağlı olarak çalışan, vergi müfettişleri aracılığıyla vergi incelemelerini ve teftişleri yürüten denetim organıdır.

Vergi Denetim Kurulu bünyesinde görev yapan, vergi kanunları kapsamında tam ve sınırlı vergi incelemeleri yapmaya yetkili kılınmış denetim elemanıdır.

Düzenlenen vergi inceleme raporlarını, vergi dairesine gönderilmeden önce mevzuata ve özelgelere uygunluk yönünden denetleyen, en az üç müfettişten oluşan komisyondur.

Harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında ve mali hizmetler birimi tarafından yapılan, mali karar ve işlemlerin mevzuata uygunluğunu denetleyen süreçtir.

Vergi politikalarının oluşturulması ve uygulanması konularında araştırma yaparak Maliye Bakanlığına görüş bildiren 52 üyeli danışma organıdır.

İlçelerde maliye teşkilatının amiri olup, işlemlerin mevzuata uygun yürütülmesini sağlayan ve sayman sıfatıyla Sayıştay'a hesap veren kamu görevlisidir.

Milli emlak birimlerinde, taşınır ve taşınmaz malların envanter, kayıt ve kesin hesap işlemlerini yürütmekle görevlendirilen memurdur.

Takdir komisyonunun, belirli bir mükellefin beyanname vermemesi veya defter ibraz etmemesi gibi durumlarda sadece o mükellefe özel olarak yaptığı matrah belirleme işlemidir.

Takdir komisyonlarının, emlak vergisine esas teşkil edecek arsa ve arazi asgari birim değerlerini sokak, mahalle veya bölge düzeyinde genel olarak belirlemesi işlemidir.

Vergi idaresinin çeşitli kaynaklardan topladığı, mükelleflerin mali durumlarına ilişkin gizli bilgilerin saklandığı ve sadece yetkililerin erişebildiği veri tabanıdır.

Mükellefin hesap dönemine ilişkin sadece belirli bir konu, dönem veya vergi türü ile sınırlı olarak yürütülen ve en fazla altı ayda tamamlanması gereken vergi incelemesidir.

Mükelleflerin işe başlama, adres değişikliği, iş değişikliği ve işi bırakma gibi vergilendirmeyi etkileyen durumları kanuni süreler içinde vergi dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirme yükümlülüğüdür.

Tüccarlar için iş yeri açılması veya ticaret siciline kaydolunması, serbest meslek erbabı için ise muayenehane açılması veya tabela asılması gibi fiilen faaliyete geçildiğini gösteren kanuni karinelerdir.

Ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetlerin yapılmasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan mağaza, yazıhane, imalathane, depo, şantiye gibi yerlerin tamamını ifade eden geniş kapsamlı hukuki kavramdır.

Vergiye tabi olmayı gerektiren işlemlerin geçici olarak durdurulması değil, tamamen sonlandırılması durumudur ve vergi dairesine bildirilmesi zorunludur.

İşe başlama veya işi bırakma gibi nedenlerle bir takvim yılından daha kısa süren ve vergi uygulamalarında tam bir hesap dönemi olarak kabul edilen faaliyet süresidir.

Bir mükellefin hesap ve kayıtlarının doğruluğunu denetlemek amacıyla, onunla ticari ilişkide bulunan üçüncü şahısların defter ve belgelerinin karşılıklı olarak incelenmesi yöntemidir.

Birinci sınıf tacirlerin çift taraflı kayıt sistemine göre yevmiye defteri, defterikebir ve envanter defteri tutarak dönem sonunda bilanço düzenledikleri gelişmiş muhasebe yöntemidir.

İkinci sınıf tacirlerin sadece işletme hesabı defteri tutarak, bir tarafa giderleri diğer tarafa hasılatı kaydettikleri ve dönem sonunda işletme hesabı hülasası çıkardıkları basit muhasebe yöntemidir.

Kayda geçirilmesi gereken işlemlerin tarih sırasıyla, maddeler halinde ve düzenli olarak yazıldığı, sayfaları müteselsil sıra numaralı olan ciltli veya ciltsiz zorunlu defterdir.

Yevmiye defterine kaydedilmiş olan işlemleri sistemli bir şekilde hesaplara dağıtan ve buralarda tasnif ederek toplayan, vergi kanunlarına göre tasdiki zorunlu olmayan büyük defterdir.

İşe başlama tarihinde ve her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterlerin ve bilançoların kaydedildiği, sayfaları müteselsil sıra numaralı ciltli defterdir.

Bilanço günündeki varlıkları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin ve ayrıntılı olarak tespit etme işlemidir.

Birinci sınıf tacirlerden devamlı olarak imalatla uğraşanların, hammadde giriş-çıkışları ile mamul üretim hareketlerini miktar ve cins bazında izlemek için tuttukları özel defterdir.

Hammaddeden tam mamule kadar olan müstakil imal aşamalarının birbirine bağlanarak aynı işletme bünyesinde gerçekleştirilmesi durumudur.

Boyama, basma, kasarlama, apre gibi ücretle yapılan bitim işleriyle uğraşan mükelleflerin, müşterilerden aldıkları ve işledikten sonra geri verdikleri emtiayı kaydettikleri defterdir.

Satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere, malı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen resmi ticari belgedir.

Birinci ve ikinci sınıf tacirlerin, vergiden muaf esnaftan veya kişisel eşyasını satan kişilerden aldıkları mal ve hizmetleri belgelendirmek için düzenledikleri fatura hükmündeki belgedir.

Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden ürün satın alan tüccar veya defter tutan çiftçilerin düzenlediği, bir nüshasını çiftçiye verdikleri fatura yerine geçen belgedir.

Serbest meslek erbabının mesleki faaliyeti karşılığında yaptığı tahsilatları belgelemek amacıyla iki nüsha olarak düzenlediği ve bir nüshasını müşteriye verdiği resmi makbuzdur.

Satılan veya taşınan bir malın bir yerden başka bir yere nakli sırasında, malın kime ve nereye gönderildiğini göstermek üzere taşıtta bulundurulması zorunlu olan belgedir.

Ücret karşılığında eşya taşıyan gerçek ve tüzel kişilerin, taşıdıkları her bir yük için düzenlemek ve araçta bulundurmak zorunda oldukları resmi belgedir.

Belli bir işletme büyüklüğünü aşan çiftçilerin, her yılın Kasım ayında ekilen arazilerini ve besledikleri hayvanları muhtarlıklara yazılı veya sözlü bildirme ödevidir.

Diğer ücret kapsamında vergilendirilen hizmet erbabının, vergi dairesine başvurarak durumlarını tescil ettirdikleri ve vergilerini işaretlettikleri resmi belgedir.

Bir hesap döneminde dolmayan defterlerin, izleyen dönemde de kullanılabilmesi için Ocak ayı (veya özel hesap döneminin ilk ayı) içinde yaptırılması zorunlu olan onay işlemidir.

Vergi Usul Kanunu'na göre tutulması zorunlu olan defterlerde yer alması gereken bilgileri kapsayan, şekil hükümlerinden bağımsız elektronik kayıtlar bütünüdür.

Vergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetlerin takdir ve tespit edilmesi işlemidir. Örneğin, işletmenin dönem sonu stoklarının değerinin belirlenmesi bu kapsamdadır.

İktisadi kıymetlerin vergi kanunlarında gösterilen ve değerlemeye esas tutulan gün ve zamanlarıdır. Gelir vergisinde hesap döneminin son günü olan 31 Aralık bu güne örnektir.

İktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin artırılması için yapılan ödemelerle bunlara ilişkin her türlü giderin toplamıdır. Satın alınan bir makinenin nakliye ve montaj giderleri bu bedele eklenir.

Menkul kıymetler, kambiyo veya ticaret borsalarına kayıtlı kıymetlerin değerlemeden önceki son işlem günündeki ortalama borsa değeridir. Yabancı paraların değerlemesinde bu ölçü esas alınır.

Bir iktisadi kıymetin değerleme gününde sahibi için arz ettiği gerçek değerdir. İşletmenin kendi bünyesinde o kıymete biçtiği ekonomik faydayı ifade eder.

Bir iktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarında gösterilen hesap değeridir. İşletmenin aktifinde yer alan alacaklar ve pasifindeki borçlar bu değerle değerlenir.

Her nevi senetlerin, hisse senetlerinin ve tahvillerin üzerinde yazılı olan nominal değerdir. Kasadaki nakit paralar ve çıkarılan tahviller bu değerle değerlenir.

Bina ve arazinin Emlak Vergisi Kanunu hükümlerine göre tespit edilen değeridir. Maliyet bedeli bilinmeyen bina ve arazilerin değerlemesinde kullanılır.

Bir iktisadi kıymetin değerleme günündeki normal alım satım değeridir. Piyasadaki serbest alışveriş değerini ifade eder.

Gerçek bedeli belli olmayan veya bilinmeyen bir malın, değerleme gününde satılması halinde emsaline göre taşıyacağı değerdir. Yangında zarar gören malların değer tespitinde kullanılır.

Ücretin gerçek miktarının bilinmediği durumlarda emsal bedeli esaslarına göre tespit edilen ücrettir. Hizmet sektöründe çalışanların vergilendirilmesinde esas alınabilir.

Kiracı tarafından kiralanan gayrimenkulü genişletmek veya değerini sürekli artırmak amacıyla yapılan ve mülk sahibine kalacak olan giderlerin değeridir. Kiralık binaya yapılan asansör sistemi buna örnektir.

Başkasına devrolunan işletmenin tanınma derecesi, konumu ve müşteri sayısı gibi özelliklerine göre devralanın ödediği hava parasıdır. Mukayyet değerle değerlenir.

İşletmelerin parasal olmayan kıymetlerinin mali tabloların ait olduğu tarihteki satın alma gücü cinsinden hesaplanması işlemidir. Yüksek enflasyon dönemlerinde mali tabloların gerçeği yansıtması için yapılır.

Türk lirasının değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kaldığı halde satın alma güçleri fiyat hareketlerinin aksi yönünde değişen kıymetlerdir. Kasadaki nakit para buna örnektir.

Parasal kıymetler dışındaki, enflasyon karşısında nominal değeri değişebilen kıymetlerdir. İşletmenin sahip olduğu binalar, taşıtlar ve stoklar bu gruptadır.

İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya maruz kalan duran varlıkların değerinin yıllara bölünerek yok edilmesidir. Satın alınan bir kamyonun değerinin faydalı ömrü boyunca gider yazılmasıdır.

İktisadi kıymetin faydalı ömrü dikkate alınarak her yıl eşit tutarlarda gider yazılması usulüdür. 10 yıl ömürlü bir makine için her yıl %10 oranında amortisman ayrılması buna örnektir.

Duran varlıkların ilk yıllarında daha yüksek, son yıllarında ise azalan tutarlarda amortisman ayrılması usulüdür. Bu usulde amortisman oranı normal oranın iki katı olarak uygulanır.

Doğal afetler veya yeni icatlar nedeniyle değerini tamamen veya kısmen kaybeden kıymetler için Maliye Bakanlığı izniyle uygulanan olağanüstü amortismandır. Depremde hasar gören fabrika binası için ayrılır.

Bir yargı kararına veya kanaat getirici bir belgeye göre tahsiline artık imkan kalmayan alacaklardır. Borçlunun iflası veya mahkeme kararıyla kesinleşen tahsil edilemez alacaklar buna örnektir.

Dava veya icra aşamasında bulunan ya da protesto edilmesine rağmen ödenmemiş olan alacaklardır. İşletmenin tahsil edemediği ve icraya verdiği ticari alacağı için karşılık ayırması buna örnektir.

Konkordato veya sulh yolu ile tahsilinden vazgeçilen alacaklardır. Borçlunun defterinde özel bir karşılık hesabında üç yıl boyunca tutulur.

Girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına sermaye koymak amacıyla dönem kazancından ayrılan ve pasifte geçici hesapta tutulan fondur. Kurum kazancının %10'unu aşamaz.

Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılmasından doğan karın, yeni bir kıymet alınması amacıyla pasifte en fazla üç yıl süreyle tutulduğu fondur.

Alacaklı kamu idaresinin, araya herhangi bir mahkeme veya icra dairesi koymadan, kendi gücünü kullanarak vadesi gelmiş kamu alacaklarını doğrudan takip ve tahsil edebilme yetkisidir.

Devlet, il özel idareleri ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza, yargılama giderleri gibi asli ve gecikme zammı, faiz gibi fer'i alacakların tümüdür.

Kamu alacağının tahsil güvenliğini sağlamak amacıyla, henüz vadesi gelmemiş veya tahakkuk etmemiş alacaklar için borçlunun mallarına geçici olarak el konulması işlemidir.

Sadece vergi ve bunlara bağlı zam ve cezalar için geçerli olan, kamu alacağının tehlikeye düşmesini önlemek amacıyla olağan tahakkuk süreci beklenmeksizin verginin derhal hesaplanıp tahakkuk ettirilmesidir.

Borcun vadesinde ödenmesinin borçluyu çok zor duruma düşüreceği hallerde, borçlunun talebi ve teminat göstermesi şartıyla borcun faiz alınarak en fazla 36 aya kadar ertelenmesidir.

Kamu alacağının ödeme süresi içinde ödenmeyen kısmına, vadenin bitim tarihinden itibaren her ay için ayrı ayrı uygulanan (ay kesirlerinde günlük hesaplanan) geciktirme yaptırımıdır.

Kamu borçlusuna vadesinde ödemediği borcunu 7 gün içinde ödemesi veya mal bildiriminde bulunması için tebliğ edilen, cebri icranın ilk adımı olan resmi belgedir.

Borçlunun borcuna yetecek miktardaki mallarının, alacaklarının, haklarının ve geçim kaynaklarının türünü, değerini ve mahiyetini tahsil dairesine yazılı veya sözlü bildirmesidir.

Haciz işlemlerinin yapılabilmesi için tahsil dairesince düzenlenen ve mahallin en büyük memuru tarafından onaylanan, haczin yasal dayanağını gösteren belgedir.

Ödeme emrine karşı vergi mahkemesinde dava açan ve davası tamamen veya kısmen reddedilen borçludan, reddedilen miktar üzerinden %10 oranında tahsil edilen ek yaptırımdır.

Ödeme emri tebliğine rağmen borcunu ödemeyen ve mal bildiriminde bulunmayan borçluyu bildirim yapmaya zorlamak amacıyla uygulanan, 3 ayı geçmeyen geçici hapis yaptırımıdır.

Borçlunun ödeme süresinin başladığı tarihten geriye doğru iki yıl içinde veya ödeme süresi başladıktan sonra yaptığı bağışlama ve karşılıksız devir gibi hükümsüz sayılan işlemlerdir.

Kamu borçlusunun kamu alacağının tahsilini engellemek amacıyla yaptığı hükümsüz tasarrufların ve işlemlerin geçersiz kılınması için genel mahkemelerde açılan davadır.

Satışa çıkarıldığı halde satılamayan hacizli gayrimenkullerin, alacaklı kamu idaresinin talebiyle rayiç değerinin %50'si üzerinden kamu idaresinin mülkiyetine geçirilmesi işlemidir.

Yapılan takip sonucunda borçlunun haczedilebilir hiçbir malının bulunmaması veya bulunan malların satış bedelinin borcu karşılamaya yetmemesi durumudur.

Borçlunun aciz halinde olduğunu ve kamu alacağının tahsil edilemeyen kısmını gösteren, zamanaşımı süresince takibi sağlayan resmi belgedir.

Borçlarını ödeyemeyen borçlunun alacaklılarıyla yaptığı ve mahkemece onaylanan ödeme anlaşmasıdır; ancak bu anlaşma kamu alacakları için bağlayıcı değildir.

Bir işletmenin gerçekte başkasına ait olduğu halde, kamu borçlarından kaçınmak amacıyla kağıt üzerinde başka bir şahıs adına kurulması veya işletilmesidir.

Kamu alacaklarının, üçüncü şahıslar tarafından haczedilen veya iflas masasına giren malların paraya çevrilmesi sırasında diğer alacaklara karşı sahip olduğu öncelik hakkıdır.

Haczedilen malın satış bedelinin, birden fazla alacaklı arasında alacakları oranında paylaştırılması usulüdür.

Teminat gösteremeyen borçlunun yerine muteber bir şahsın noter tasdikli sözleşmeyle müteselsil kefil ve müşterek borçlu olarak gösterilmesi yöntemidir.

Tahsil edilip de kanuni sebeplerle mükellefe iadesi gereken paraların, mükellefin aynı kamu dairesine olan muaccel borçlarına sayılarak ödeştirilmesidir.

Kamu alacaklarının takibinde görevli memurların, mükelleflerin hesap, muamele ve şahsi durumlarına dair öğrendikleri gizli bilgileri ifşa etmelerini yasaklayan kuraldır.

Toprak ve ağaç mahsullerinin, olgunlaşıp toplanma zamanından en erken iki ay öncesinden itibaren haczedilebilmesini sağlayan özel haciz türüdür.

Borçlunun iştirak halinde veya paylı mülkiyetinde olan mallardaki hissesinin paraya çevrilebilmesi için ortaklığın giderilmesi amacıyla açılan davadır.

Kanunun, karşılığında idari yaptırım (idari para cezası veya diğer idari önlemler) uygulanmasını öngördüğü, suç derecesinde olmayan haksızlıklardır. Vergi hukukunda vergi ziyaı ve usulsüzlükler bu kapsamda değerlendirilir.

Kanunun doğrudan doğruya hürriyeti bağlayıcı cezalarla veya adli para cezalarıyla cezalandırdığı, ceza mahkemelerince yargılaması yapılan ağır hukuka aykırılıklardır. Kaçakçılık fiilleri vergi hukukundaki en belirgin suç örneğidir.

Bir mükellefe kesilen vergi cezasının kesinleşmesinden sonra, belirli yasal süreler içinde aynı veya benzer bir ihlali tekrar gerçekleştirmesi durumunda cezanın artırımlı uygulanmasıdır. Vergi ziyaında ceza %50, usulsüzlükte ise %25 oranında artırılır.

Tek bir fiille birden fazla vergi kabahatinin işlenmesi durumunda, cezalardan en ağır olanının kesilmesini öngören içtima kuralıdır. Örneğin, tek fiille hem vergi ziyaı hem usulsüzlük işlenirse sadece miktar olarak ağır olan ceza uygulanır.

Mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında veya eksiksiz yerine getirmemesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eden mali kabahattir.

Vergi kanunlarının şekle, usule ve kayıt düzenine ilişkin emredici hükümlerine uyulmaması durumunda ortaya çıkan, vergi ziyaına yol açıp açmadığına bakılmaksızın cezalandırılan şekli kabahattir.

Fatura ve benzeri evrakların verilmemesi, alınmaması, muhasebe standartlarına uyulmaması gibi belge düzenini ve kayıt güvenliğini doğrudan sarsan belirli fiiller için öngörülen yüksek tutarlı idari para cezalarıdır.

Vergi kanunlarına göre tutulan defter ve belgelerde hile, tahrifat, gizleme, sahtecilik veya yetkisiz belge basımı gibi nitelikli fiillerle işlenen ve hürriyeti bağlayıcı hapis cezası gerektiren ağır vergi suçudur.

Vergi matrahını kasıtlı olarak azaltmak amacıyla, kayıt düzeninin ve muhasebe kurallarının bilinçli olarak saptırılması, rakamların değiştirilmesi veya mükerrer kayıt yapılması gibi hileli eylemlerdir.

Mükellefin kanuni defterleri dışında, vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak şekilde hesap ve işlemlerini tamamen veya kısmen kaydettiği gayriresmi ikinci bir kayıt ortamı veya defter bulundurması fiilidir.

Varlığı noter tasdik kayıtları veya diğer delillerle sabit olan defter ve belgelerin, vergi incelemesi sırasında yetkili memurların yazılı talebine rağmen ibraz edilmemesi eylemidir.

Gerçek bir hukuki muameleye veya duruma dayanmakla birlikte, bu muameleyi miktar, fiyat, alıcı veya satıcı gibi unsurlar yönünden gerçeğe aykırı şekilde yansıtan belgedir.

Gerçekte hiçbir muamele veya durum olmadığı halde, bunlar varmış gibi gösterilerek düzenlenen, piyasada 'naylon fatura' olarak da adlandırılan tamamen uydurma belgedir.

Vergi işlemleri ve incelemeleriyle görevli olanların, mükelleflerin şahıslarına, muamelelerine, servetlerine veya mesleklerine dair öğrendikleri sırları açıklamalarını yasaklayan koruyucu hukuk kuralıdır.

Mükelleflerin vergi tarhına esas olan kazanç tutarları ile bunlara isabet eden vergi miktarlarını gösteren ve her yıl Mayıs ayının sonuna kadar internet vergi dairesinden alınması zorunlu olan belgedir.

Mükelleflerin adlarına kesilen vergi cezalarını dava konusu yapmayacaklarını ve süresi içinde ödeyeceklerini beyan etmeleri halinde, ceza tutarlarında yasal olarak yapılan indirim kolaylığıdır.

Mükellef ile vergi idaresinin, tarh edilen vergiler ve kesilen cezalar konusunda yargı yoluna gitmeden önce karşılıklı tavizlerle anlaşarak uyuşmazlığı sonlandırmalarını sağlayan idari yoldur.

Kesinleşmiş vergi cezalarının, vadelerinin rastladığı takvim yılını takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmemesi durumunda alacağın ortadan kalkması sonucunu doğuran süredir.

Vergi kanunlarına aykırı fiilin işlendiği yılı takip eden yılın başından itibaren belirli bir sürenin geçmesiyle idarenin ceza kesme yetkisini kaybetmesidir; vergi ziyaında beş, usulsüzlükte iki yıldır.

Yetkili makamların mükellefe yazılı olarak yanlış izahat vermiş olması veya yerleşik bir içtihadın değişmesi nedeniyle mükellefin hataya düşmesi durumunda ceza kesilmesini engelleyen kusurluluğu kaldıran haldir.

Beyana dayanan vergilerde, mükelleflerin vergi ziyaına yol açan fiillerini idareye kendiliğinden haber vererek vergi ziyaı ve kaçakçılık cezalarından kurtulmalarını sağlayan etkin pişmanlık kurumudur.

Pişmanlık hükümlerinden yararlanan mükelleflerin, zamanında ödemedikleri vergiler için ödemenin geciktiği her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanun'un 51. maddesine göre ödemek zorunda oldukları gecikme zammıdır.

Deprem, yangın, ağır hastalık gibi mükellefin iradesi dışında gerçekleşen ve vergilendirme ödevlerinin yerine getirilmesini engelleyen, ceza kesilmesini önleyen objektif durumlardır.

Vergi müfettişleri tarafından düzenlenen vergi inceleme raporlarını ve kaçakçılık suçu mütalaalarını, savcılığa sevk edilmeden önce mesleki ve hukuki yönden denetleyen idari kuruldur.

Vergi memurlarının mükelleflerin özel işlerini, hesap ve yazılarını yapma yasağını ihlal etmeleri durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 257. maddesi uyarınca yargılanmalarına yol açan suç tipidir.

Vergi idaresi ile mükellefler arasında vergi ödevi ilişkisinden dolayı ortaya çıkan hukuki anlaşmazlıklardır. Temel kaynağını mükellef ile vergi dairesi arasındaki anlayış farklılığı ya da görüş ayrılığı oluşturmaktadır.

Vergi idaresinin kanunla kendisine verilen yetkiyi, belirlenen coğrafi sınırların dışında kullanması durumudur. Örneğin, gelir vergisinin mükellefin ikametgahı dışındaki bir vergi dairesince tarh edilmesi yer bakımından yetkisizlik doğurur.

İdarenin vergilendirme yetkisini kanunla belirlenen tahakkuk veya tahsil zamanaşımı süreleri geçtikten sonra kullanması durumudur. Bu süreler geçtikten sonra verginin tarh, tebliğ veya tahsil edilmesi hukuka aykırıdır.

İdare adına karar alma yetkisi bulunmayan bir görevlinin işlem tesis etmesi durumudur. Yetki gaspı olarak da adlandırılan bu durumda tesis edilen işlemler hukuken yok hükmündedir.

Vergi işlem ve incelemeleriyle görevli olanların yetkilerini kanunla belirlenmiş konuların dışında kullanmalarıdır. Örneğin, veraset ve intikal vergisini tarha yetkili bir dairenin gelir vergisi tarh etmesi bu duruma örnektir.

Vergi idaresince tesis edilen vergilendirme işleminin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir nitelik kazanabilmesi için izlemesi gereken kanuni yol, usul ve biçim kurallarını ifade eder.

Vergi idaresini belli bir işlemi yapmaya yönelten ve kanunlarda önceden belirlenmiş bulunan durum, olay ve işlemlerdir. Vergi tarhı işleminin sebep unsurunu vergiyi doğuran olay oluşturur.

Vergilendirme işleminin doğurduğu hukuki sonuçtur. Örneğin, ivazsız bir intikal sonucunda ortaya çıkan servet artışının veraset ve intikal vergisi yerine gelir vergisine tabi tutulması konuyu sakatlar.

İdari işlemin tesisi ile gerçekleştirilmesi istenen ve genel olarak kamu yararı şeklinde tanımlanan son hedeftir. Kamusal yetkilerin kamu yararı dışında kullanılması işlemi amaç yönünden sakatlar.

Vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması durumunda idari aşamada hatanın düzeltilmesi ve fazla alınan kısmın iade edilmesidir.

İkmalen, resen ve idarece tarh edilen vergiler ve bunlara ilişkin kesilen vergi ziyaı cezaları konusunda idarenin mükellef ile kanuni şartlar dahilinde anlaşarak uyuşmazlığı mahkemeye gitmeden çözmesidir.

Mükelleflerin kendilerine kesilen vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarını dava konusu etmeyerek kanunda belirtilen süre ve şartlarda ödeyeceklerini beyan etmeleri halinde cezaların belirli oranda indirilmesidir.

Vergi uyuşmazlıklarında görevli olan, genel bütçeye, il özel idarelerine, belediye ve köylere ait vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarını karara bağlayan ilk derece mahkemesidir.

İlk derece mahkemelerince verilen ve istinaf yolu açık olan nihai kararlara karşı yapılan istinaf başvurularını inceleyip karara bağlamakla görevli bölge düzeyindeki yargı merciidir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş yüksek idare mahkemesi, danışma ve inceleme merciidir. İdari ve vergi mahkemelerince verilen kararların son inceleme (temyiz) merciidir.

Vergi yargısında mahkemelerin tarafların iddia ve delilleriyle bağlı kalmaksızın, uyuşmazlık konusu olaya ilişkin her türlü inceleme, bilgi ve belge talebini kendiliğinden yapabilmesini öngören ilkedir.

Vergi yargısında yargılama usulünün kural olarak yazılı olması ve incelemelerin dosya üzerindeki evraklar üzerinden yürütülmesini ifade eden ilkedir.

Mükelleflerin beyan ettikleri matrahlara veya bu matrahlar üzerinden tarh edilen vergilere karşı dava açma haklarını saklı tutmak amacıyla beyannameye koydukları şerhtir.

Hukuka aykırılık iddiasıyla açılan iptal davalarında, dava konusu işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğmasını önlemek amacıyla işlemin icra edilebilirliğinin geçici olarak askıya alınmasıdır.

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde başvurulan kanun yoludur.

Bölge idare mahkemelerinin belirli kararları ile Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının hukuka uygunluk yönünden Danıştay tarafından denetlenmesini sağlayan kanun yoludur.

Kesin olarak verilen veya istinaf/temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlardan yürürlükteki hukuka aykırı sonuç içerenlerin, Başsavcı tarafından hukuki birliği sağlamak amacıyla Danıştay'da temyiz edilmesidir.

Kanunda sayılan ağır yargısal hata veya yeni delil ortaya çıkması gibi olağanüstü sebeplerin varlığı halinde, kesinleşmiş bir kararın kaldırılarak davanın yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur.

İhale, acele kamulaştırma, özelleştirme gibi hızlı çözülmesi gereken belirli konulardaki uyuşmazlıklarda dava açma, savunma ve karar sürelerini kısaltan özel yargılama usulüdür.

Mahkeme kararlarının yeterince açık olmaması ya da birbirine aykırı hüküm fıkraları taşıması halinde, tarafların kararı veren mahkemeden kararın netleştirilmesini istemeleridir.