İnfografik
← Ünite 2
Vergi Hukuku

Ünite 2: Vergi Hukukunun Anlamı, Kapsamı ve Diğer Hukuk Dallarıyla İlişkisi

Ulpianus'un Kamu-Özel Hukuk Ayrımı
Antik Roma'nın ünlü hukukçusu Ulpianus, hukuku ius privatum (özel hukuk) ve ius publicum (kamu hukuk) olarak ikiye ayırmıştır. Bu ayrım, günümüzde Türkiye'nin de dahil olduğu Kara Avrupası hukuk sisteminin temel yapı taşını oluşturmaktadır.
İngiliz Ortak Hukuku (Common Law)
İngiltere'de XI. yüzyıldan itibaren gezgin yargıçların kararlarıyla geliştirilen ortak hukuk sistemi, Roma hukukunun aksine kamu hukuku-özel hukuk ayrımına yer vermemiştir. Bu sistemde yasa koyucunun yerini büyük ölçüde yargıçlar almıştır.
Kanun Hukuku (Statute Law) Gelişimi
İngiltere'de XIX. yüzyıldan itibaren geleneksel ortak hukukun (common law) yetersiz kaldığı alanları desteklemek amacıyla parlamento tarafından çıkarılan yazılı kanunlar, 'statute law' adıyla sistemdeki yerini almıştır.
İş Yeri Kapatma Cezası Değişikliği
Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 354. maddesinde yer alan iş yeri kapatma cezası, 16 Temmuz 2004 tarihli ve 5228 sayılı Kanun'un 60. maddesi ile Türk vergi sisteminden tamamen yürürlükten kaldırılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Maliye HukukuKamu gelir ve giderleri ile kamu bütçesine ilişkin kuralların bütününü oluşturan kamu hukuku dalıdır. Gelir, gider ve bütçe hukuku olmak üzere üç alt daldan oluşur.
Vergi HukukuVergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin konulması, tahsili ve bunlardan doğan uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin kuralları inceleyen bilim dalıdır. Uygulamada gelir hukuku ile eş anlamlı olarak kullanılır.
Gider HukukuMaliye hukukunun kamu giderleri, yani devletin kamu hizmetlerini sunabilmek amacıyla yaptığı harcamalarla ilgili kurallarını oluşturan alt dalıdır.
Bütçe HukukuDevletin belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerini tahmin eden ve bunların uygulanmasına izin veren bütçenin hazırlanması, onaylanması ve denetlenmesini düzenleyen hukuk dalıdır.
Genel Vergi HukukuVergi hukukunun anayasal ilkeler, vergi kanunlarının uygulanması, mükellefiyet ve borcun sona ermesi gibi tüm vergilere uygulanan ortak kural ve kavramlarını inceleyen bölümüdür.
Özel Vergi HukukuVergi sistemi içinde yer alan Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi, Katma Değer Vergisi gibi tüm vergileri tek tek ve ayrı ayrı inceleyen vergi hukuku bölümüdür.
Maddi Vergi HukukuVergi alacağının ve borcunun doğması, unsurları, mükellefi, konusu, matrahı ve borcun ortadan kalkması ile ilgili esaslı kuralları içeren hukuk dalıdır.
Şekli Vergi HukukuVergi tekniği olarak da adlandırılan; verginin tarhı, tebliği, tahakkuku, tahsili ve uyuşmazlıkların çözüm yollarına ilişkin usul kurallarını düzenleyen hukuk dalıdır.
Vergi Usul HukukuVergi ilişkisinden doğan hak, yetki ve ödevlerin kullanılma, yerine getirilme ve ispat edilme şekillerini düzenleyen, genel ve şekli vergi hukukuyla büyük ölçüde örtüşen kurallardır.
Vergi İcra HukukuMükelleflerin borçlarını süresinde ödememesi halinde, vergi alacağının devlet tarafından kamu gücü ve cebri icra yoluyla tahsil edilmesini düzenleyen hukuk dalıdır.
Vergi Yargılaması HukukuVergi kanunlarının uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların idari yargı sistemi içindeki vergi mahkemelerinde çözümlenmesi sürecini ve usullerini düzenleyen hukuk dalıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Anayasa'nın 73. Maddesi

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 73. maddesi, vergi hukukunun anayasal temellerini oluşturur. Bu maddede verginin yasallığı, mali güce göre vergilendirme ve verginin adaleti gibi en temel ilkeler düzenlenmiştir.

François Gény ve Karşı Görüş

Fransız hukukçu François Gény, vergi hukukunun bağımsızlığına karşı çıkarak, verginin dayandığı temel kavramların özel hukuka ait olduğunu ve vergi hukukunun özel hukukun kurallarına sadakatle uyması gerektiğini savunmuştur.

Bağımsızlık Savunucusu Giannini ve Arkadaşları

Mariano D'Amelio, L. Trotabas, A. D. Giannini ve Benvenuto Griziotti, vergi hukukunun kendine özgü yorum yöntemleri ve ilkeleri olduğunu belirterek onun tamamen bağımsız bir hukuk dalı olduğunu kanıtlamışlardır.

Uluslararası Çifte Vergilendirme Sorunu

Küreselleşme ve artan uluslararası ticaret nedeniyle aynı gelirin birden fazla devlet tarafından vergilendirilmesini önlemek amacıyla devletler, uluslararası çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları imzalamaktadırlar.

Sınavda Dikkat Et

  • Maliye hukukunun üç alt dalı (gelir, gider, bütçe) sınavda sıkça sorulur; vergi hukukunun gelir hukukunun yerini aldığını unutmayın.
  • Ulpianus'un kamu hukuku-özel hukuk ayrımı ve özneler teorisindeki 'ast-üst' ilişkisi kavramı kamu hukukunun temelini oluşturur, dikkat edin.
  • Maddi vergi hukuku (borcun doğumu/sonu) ile şekli vergi hukukunun (tarh, tebliğ, tahakkuk) farkını mutlaka öğrenin, sınavda karıştırılmaya müsaittir.
  • İş yeri kapatma cezasının 2004 yılında kaldırılmış olması güncel/tarihsel bir bilgi olarak testlerde karşınıza çıkabilir.
  • Anayasa'nın 73. maddesi vergi hukukunun anayasal sınırlarını çizdiği için madde numarası ve içeriği (yasallık, mali güç) çok önemlidir.
  • François Gény'nin bağımsızlığa karşı çıkan, Giannini ve Griziotti'nin ise bağımsızlığı savunan isimler olduğunu eşleştirme soruları için aklınızda tutun.