Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Vergi Uygulamaları

Ünite 5: Gelir Vergisinin Temelleri — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 18 kelime var.

1 / 180 doğru

Gelir Vergisi Kanunu'nda belirtilen şartları taşıyan, genellikle gezici olarak veya küçük ölçekte çalışan ••• gelir vergisinden muaf tutulmasıdır. Örneğin, motorlu taşıt kullanmamak şartıyla sokakta seyyar olarak perakende satış yapan ayakkabı boyacısı bu muaflıktan yararlanır.

Gelir — Bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır. Örneğin, bir memurun bir yıl boyunca aldığı maaşların toplamından kanuni kesintiler düşüldükten sonra kalan safi tutar •••.

Tam Mükellefiyet — Türkiye'de yerleşmiş olan veya yurt dışında Türk kurumlarına bağlı çalışan gerçek kişilerin, Türkiye içi ve dışındaki tüm gelirleri üzerinden vergilendirilmesidir. Örneğin, Ankara'da yaşayan bir doktorun hem Türkiye'deki muayenehane kazancı hem de Almanya'daki hisse senedi temettü geliri Türkiye'de vergilendirilir.

Dar Mükellefiyet — Türkiye'de yerleşmiş olmayan gerçek kişilerin sadece Türkiye sınırları içinde elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilmesidir. Örneğin, İtalya'da yaşayan bir turistin İstanbul'daki dairesini kiraya vererek elde ettiği kira geliri ••• kapsamında Türkiye'de vergilendirilir.

Tahakkuk Esası — Gelirin miktar ve mahiyet itibarıyla kesinleşerek, alacak hakkının doğması ve hukuken talep edilebilir hale gelmesidir. Ticari kazançlarda ve gerçek usulde vergilendirilen zirai kazançlarda bu esas geçerlidir; örneğin fatura kesildiği an gelir elde edilmiş sayılır.

Tahsil Esası — Gelirin nakdi veya ayni olarak mükellefin fiili veya hukuki tasarrufuna geçmesidir. Serbest meslek kazançlarında, ücretlerde ve gayrimenkul sermaye iratlarında geçerlidir; örneğin avukatın müvekkilinden nakit ödemeyi teslim almasıyla gelir elde edilmiş olur.

Kaynak Teorisi — Geliri, belirli bir üretim faktöründen düzenli ve periyodik olarak elde edilen akışlar olarak tanımlayan teoridir. Bu teoriye göre, bir fabrikanın sürekli ürettiği malların satışından doğan kâr gelirdir ancak fabrikanın kendisinin satılmasından doğan tek seferlik kazanç gelir sayılmaz.

Safi Artış Teorisi — Bir kişinin belirli bir dönemdeki tüketim harcamaları ile servetindeki net ••• toplamını gelir kabul eden teoridir. Bu teori uyarınca, piyangodan çıkan ikramiye veya miras kalan bir gayrimenkul de doğrudan gelir kabul edilerek vergilendirilir.

Üniter Gelir Vergisi — Mükellefin farklı kaynaklardan elde ettiği tüm kazanç ve iratların toplanarak tek bir artan oranlı tarifeye göre vergilendirildiği sistemdir. Türkiye'de GVK m.85 uyarınca beyanı gereken tüm ••• tek bir yıllık beyannamede toplanması bu sisteme örnektir.

Sedüler Gelir Vergisi — Mükellefin elde ettiği farklı ••• unsurlarının birbirine karıştırılmadan, her birinin ayrı ayrı ve genellikle farklı tarifelerle vergilendirildiği sistemdir. Bu sistemde ücret ••• ayrı, kira ••• ayrı vergi beyanına ve oranına tabi tutulur.

Daimi Temsilci — Bir hizmet veya vekalet akdi ile temsil edilene bağlı olup, onun nam ve hesabına belirli veya belirsiz bir süreyle ticari işlemler yapmaya yetkili olan kişidir. Örneğin, yabancı bir şirketin Türkiye'deki satış işlerini yürütmek üzere yetkilendirdiği ticari mümessil •••.

İş Yeri — Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen, ticari, sınai, zirai veya mesleki faaliyetin yürütüldüğü mağaza, yazıhane, fabrika, şantiye gibi sabit yerlerdir. Dar mükelleflerin ticari kazanç elde etmiş sayılması için Türkiye'de bir ••• sahip olmaları gerekir.

Esnaf Muaflığı — Gelir Vergisi Kanunu'nda belirtilen şartları taşıyan, genellikle gezici olarak veya küçük ölçekte çalışan ••• gelir vergisinden muaf tutulmasıdır. Örneğin, motorlu taşıt kullanmamak şartıyla sokakta seyyar olarak perakende satış yapan ayakkabı boyacısı bu muaflıktan yararlanır.

Diplomat Muaflığı — Yabancı devletlerin Türkiye'deki elçilik ve konsolosluk çalışanlarına, karşılıklılık ilkesi çerçevesinde tanınan gelir vergisi muafiyetidir. Örneğin, Ankara'daki İtalya Büyükelçiliği'nde görev yapan İtalyan uyruklu bir ••• bu muafiyet kapsamındadır.

Kısıt Hesap Dönemi — İşe başlama, işi bırakma veya ölüm gibi takvim yılı içinde gerçekleşen olağanüstü durumlar nedeniyle 12 aydan daha kısa süren vergilendirme •••. Örneğin, 15 Mayıs'ta iş yeri açan bir mükellefin o yılki ••• ••• 15 Mayıs - 31 Aralık arasıdır.

Özel Hesap Dönemi — İşlerinin niteliği gereği kendilerine bir takvim yılı yerine Maliye Bakanlığı tarafından 12 aylık farklı bir dönem belirlenen mükelleflerin ••• •••. Örneğin, tarım sektöründe faaliyet gösteren ve hasat ••• göre 1 Eylül - 31 Ağustos arasını kullanan işletmeler buna örnektir.

Değerlendirme — Dar mükellefiyette ödemenin Türkiye'de yapılması veya ödeme yurt dışında yapılmışsa ödeyenin Türkiye'deki hesaplarına intikal ettirilmesi veya kârından ayrılmasıdır. Örneğin, yurt dışındaki bir şirketin Türkiye'deki şubesinde çalışan mühendisin maaşının Türkiye şubesi kasasından ödenmesi bir •••.

İstisna — Verginin konusuna giren bazı kazanç ve iratların, kanun koyucu tarafından kısmen veya tamamen vergi dışı bırakılmasıdır. Örneğin, GVK m.21 kapsamında binaların mesken olarak kiraya verilmesinden elde edilen hasılatın belirli bir tutarının vergiden muaf tutulması bir •••.

Muafiyet — Vergi mükellefi olması gereken bazı gerçek veya tüzel kişilerin, kanuni düzenlemelerle vergi dışı tutulması durumudur. Örneğin, GVK m.9 kapsamında belirli şartları taşıyan küçük esnafın gelir vergisinden muaf tutulması şahsi bir •••.