Ünite 10: Hafta Ders Notu

Berlin Duvarı'nın Yıkılması

Dünyada yeni bir umut rüzgarı estiren ve Batı ile Sovyetler Birliği arasındaki nükleer savaş tehlikesini ortadan kaldıran tarihi bir olaydır. Bu gelişme, dünyada demokrasinin yayılacağı ve serbest dolaşıma dayalı bir refah çağının başlayacağı inancını tetiklemiştir.

2008 Sonrası Euro Krizi

2007'de ABD'de başlayan finansal krizin domino etkisiyle Avrupa'ya sıçraması sonucu ortaya çıkmıştır. Yunanistan, İspanya, Portekiz ve İtalya gibi ülkelerin aşırı borç yükü ve bütçe açıkları, AB'nin yapısal sorunlarıyla birleşerek krizi derinleştirmiştir.

Kasım 1971 Münih Şartı

Gazetecilerin Hak ve Ödevleri Bildirisi olarak da bilinen bu metin Kasım 1971 tarihinde onaylanmıştır. AB'de görev yapan gazetecilerin mesleki faaliyetlerini yürütürken dayandığı temel referans metinlerinden biridir.

24 Ekim 1995 Tarihli Yönerge

Kişisel verilerin kayıtlara alınması ve bu verilerin serbest dolaşımı karşısında bireylerin korunmasını garanti altına alan AB yasal düzenlemesidir. Bireylerin gizlilik haklarının korunmasında kritik bir hukuki dayanak oluşturur.

Anahtar Kavramlar

Basın ÖzgürlüğüAvrupa Birliği tarafından temel insan hakları kapsamında bilgi edinme ve yayma özgürlüğü olarak kabul edilen, düşünce ve ifade özgürlüğüyle doğrudan ilişkili bir kavramdır. Metne göre, gazeteciler bu özgürlüğü kullanırken Münih Şartı ilkelerine uymakla yükümlüdür.

İfade Özgürlüğüİnsanın düşündüklerini ve inandıklarını ceza korkusu olmaksızın dile getirebilmesi yetkisidir. AB medya hukukunun ve demokratik toplumların merkezinde yer alır, haber alma ve verme haklarını kapsar.

8. Madde (Kişisel Verilerin Korunması)AB Temel Haklar Şartı'nda yer alan ve kişilerin kendi verilerine erişme, düzeltme isteme ve gizliliklerinin korunmasını garanti eden maddedir. Örneğin, bir kişinin sağlık veya etnik köken gibi hassas bilgileri ancak rızasıyla haber yapılabilir.

11. Madde (İfade ve Haber Alma Özgürlüğü)AB Temel Haklar Şartı kapsamında kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın görüş sahibi olma, haber ve düşünceleri elde etme ile ulaştırma özgürlüğünü düzenleyen maddedir.

Euro Krizi2007'de ABD'de başlayıp 2008 sonrasında AB'de borç krizine dönüşen, Yunanistan, İspanya ve İtalya gibi ülkelerin aşırı borç ve bütçe açığı sorunlarıyla Birliğin yapısal problemlerini derinleştiren mali krizdir.

Avrupa 2020 StratejisiEkonomik krizin etkileriyle mücadele etmek ve Birliği gelecek on yıla hazırlamak amacıyla kabul edilen büyüme ve istihdam odaklı stratejidir. Mali disiplini özendirerek ekonomik şoklara karşı kırılganlığı azaltmayı amaçlar.

Münih ŞartıKasım 1971'de onaylanan ve 'Gazetecilerin Hak ve Ödevleri Bildirisi' olarak da bilinen, AB'deki gazetecilerin hareket ederken bağlı oldukları temel mesleki belgedir.

Avrupa Gazetecilik MerkeziBağımsız ve kar amacı gütmeyen, gazetecilere ileri düzeyde eğitim sunan ve medya mensupları için forum oluşturan bir kuruluştur. Metne göre farklı ülkelerden gazetecilerin fikir alışverişi yapmasını sağlar.

Çoğulculuk ve ÇeşitlilikDemokratik toplumun ve ifade özgürlüğünün merkezinde yer alan, tüm AB hukuk metinlerinde medyayı düzenleyen başlıca referans noktalarıdır. Farklı görüşlerin serbestçe ifade edilmesini güvence altına alır.

AİHS 10. MaddeAvrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde yer alan düşünceyi açıklama, haber alma ve verme özgürlüğünü düzenleyen maddedir. Ulusal güvenlik veya kamu düzeni gibi gerekçelerle kanuni sınırlamalara tabi tutulabilir.

Sınır Aşırı Televizyon DirektifiAB Görsel İşitsel Politikası'nın omurgasını oluşturan ve ATAD'ın doksanlı yıllarda ifade özgürlüğü konusunda zengin içtihat geliştirmesine zemin hazırlayan düzenlemedir.

Yaşam Boyu Öğrenim ProgramıGazetecilerin ve gazeteci adaylarının AB bünyesinde kendilerini mesleki olarak geliştirmelerine imkan tanıyan eğitim programlarından biridir.

Diğer Önemli Bilgiler

2000 Nice Zirvesi ve Temel Haklar Şartı

2000 yılında gerçekleştirilen Nice Zirvesi'nde onaylanan AB Temel Haklar Şartı'nın 'Özgürlükler' ikinci bölümü gazetecileri yakından ilgilendirmektedir. Bu şartın 8. ve 11. maddeleri veri koruma ve ifade özgürlüğü dengesini kurar.

Avrupa Gazetecilik Merkezi

Bağımsız ve kar amacı gütmeyen bu kuruluş, gazetecilere ileri düzeyde eğitim sunmaktadır. Hem Avrupalı hem de dışarıdan gelen gazeteciler, medya yöneticileri ve eğitimciler için bir buluşma ve forum alanı işlevi görür.

Avrupa Gazetecilik Eğitim Birliği

Yüksek profesyonel standartlara uygun gazetecilik eğitimine ulaşmak amacıyla mesleki eğitim merkezleri ağı kurmuştur. Öğretmen, öğrenci ve gazeteciler için değişim programları düzenleyerek araştırma imkanları yaratır.

AİHS 10. Madde Kapsamındaki Sınırlamalar

Sözleşmenin 2. paragrafında ifade özgürlüğünün mutlak olmadığı belirtilmiştir. Ulusal güvenlik, toprak bütünlüğü, suçun önlenmesi, sağlığın korunması ve başkalarının şöhret ya da haklarının korunması amacıyla yasal sınırlamalar getirilebilmektedir.

29 Ekim 2004 Tarihli AB Anayasa Anlaşması Tasarısı

Resmen imzalanan bu yeni tasarı, ifade ve iletişim özgürlüğü ilkelerini içermiştir. AB'nin AİHS'ne taraf olabilmesi için gerekli yasal zemini sağlayarak temel hakların AB hukukunun rehber ilkeleri olmasını hükme bağlamıştır.

Sınavda Dikkat Et

AİHS 10. madde ile AB Temel Haklar Şartı 11. maddenin içeriğini karıştırmayın; her ikisi de ifade özgürlüğüyle ilgilidir ancak farklı metinlerde yer almaktadır.
8. maddenin 'Kişisel Verilerin Korunması' olduğunu, 11. maddenin ise 'İfade ve Haber Alma Özgürlüğü' olduğunu sınavda soru kaçırmamak için iyi ezberleyin.
AİHS 10. maddesine göre ifade özgürlüğünün mutlak olmadığını, ulusal güvenlik ve kamu düzeni gibi gerekçelerle sınırlandırılabileceğini unutmayın.
Basın özgürlüğünün AB tarafından 'bilgi edinme ve yayma özgürlüğü' olarak kabul edildiğini ve Münih Şartı ile ilişkilendirildiğini göz ardı etmeyin.
2008 sonrasında AB'nin zorlandığı konular arasında Euro Krizi, aşırı sağın yükselişi ve mülteci sorununun yer aldığını soru köklerinde dikkatle inceleyin.
Avrupa Gazetecilik Merkezi ile Avrupa Gazetecilik Eğitim Birliği'nin görevlerinin farklı olduğunu (merkez ileri eğitim ve forum, birlik mesleki eğitim ağı ve değişim programları) karıştırmayın.