Özdenetim (Otokontrol)Basının dışarıdan gelebilecek etki ve baskıları bertaraf etmek amacıyla, kendi mesleki ilkeleri ve etik kuralları çerçevesinde kendi kendini denetlemesi mekanizmasıdır. Örneğin, gazetelerin kendi bünyelerinde okur temsilcisi bulundurması veya konsey kararlarına uyması birer özdenetim örneğidir.
Dördüncü GüçYasama, yürütme ve yargı erklerinin dışında yer alan basının, toplum adına bu erkleri denetleyen ve bağımsız kalması gereken konumunu ifade eder. Basın bu sıfatla kamu yararını gözetir ve etki altında kalmadan görev yapar.
I. Türk Basın Kurultayı25 Mayıs 1935'te Matbuat Umum Müdürlüğü teşkilat kanunu gereğince toplanan, tek parti döneminin gölgesinde gerçekleştirilen ve zorunlu bir meslek örgütü kurulması kararlarının alındığı ilk kurultaydır.
Basın BirliğiI. Türk Basın Kurultayı kararları doğrultusunda 1938 yılında kurulan, Ankara milletvekili Falih Rıfkı Atay'ın başkanlık ettiği zorunlu bir basın meslek örgütüdür. Zorunlu yapısı nedeniyle daha sonra çok tartışılmış ve kapatılmıştır.
Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC)10 Haziran 1946'da İstanbul'da kurulan ve 1993 sonrasında adını alan, Türkiye basınındaki en eski ve en önemli meslek örgütüdür. Gazetecilik mesleğini, ahlak ilkelerini korumak ve düşünce özgürlüğünü savunmak amacıyla faaliyet gösterir.
Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk BildirgesiTürkiye Gazeteciler Cemiyeti tarafından 18 Kasım 1998'de kabul edilen, gazeteciler açısından etik ilkeler ile mesleki sorumlulukları bir arada barındıran dikkat çekici bir özdenetim metnidir.
Basın Şeref Divanı24 Temmuz 1960 tarihinde Basın Ahlak Yasası'nın imzalanmasıyla kurulan ancak yalnızca cezalandırma odaklı çalıştığı ve gazetecilerin özlük haklarıyla ilgilenmediği için 1967'de işlevini yitirerek kapanan isteğe bağlı özdenetim kurumudur.
Basın Konseyi1986'daki hazırlık çalışmalarının ardından Şubat 1988'de kurulan, basında isteğe bağlı özdenetimi sağlamak amacıyla günümüzde de faaliyetlerini sürdüren mesleki konsey organizasyonudur.
Ombudsman (Okur Temsilcisi)Kökeni İsveç dilinde 'vatandaş koruyucusu' anlamına gelen İskandinav ülkelerine ait, medya kurumlarında okur şikayetlerini dinleyerek etik denetim sağlayan ve kurum içi özdenetimi gerçekleştiren görevlidir.
İsteğe Bağlı DenetimBasın kuruluşlarının veya çalışanlarının dışsal bir yasal zorlama olmaksızın, mesleki onur, etik kurallar ve toplumsal sorumluluk bilinciyle kendi iradeleriyle gerçekleştirdikleri denetim biçimidir.
