← Ünite 5
Medya Endüstrisi

Ünite 5: Medya Endüstrisi ve Görsel-işitsel Medya

Medya Endüstrisi ve Görsel-işitsel Medya - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 154
Constantine Persky ve Televizyon Sözcüğü (1900)
“Televizyon” kelimesi ilk kez 1900 yılında Constantine Persky tarafından kullanılmiştir. Bu kelime Yunanca 'tele' (uzak) ve Latince 'visio' (görme) sözcüklerinin birleşmesinden türetilmiş olup 'uzaktakini görme' anlamına gelmektedir.
Paul Nipkow ve Döner Disk (1884)
Alman mühendis Paul Nipkow, 1884 yılında helezonik deliklere sahip 'Döner Disk' aracını bularak görüntüyü başka bir yere aktaran ilk pratik aleti geliştirmiştir. Bu buluş günümüz televizyonlarındaki tarama sistemlerinin temelini oluşturur.
John Baird ve İlk Televizyon Gösterisi (1925)
İskoç bilgin John Baird, 25 Mart 1925 tarihinde Nipkow sistemini geliştirerek nesnelerin dış hatlarını mekanik olarak tarayan ilk televizyonun halka açık gösterisini yapmıştır. BBC bu mekanik sistemi 1937 yılına kadar kullanmıştır.
Vladimir Zworykin ve İkonoskop (1924)
Rus asıllı ABD’li mühendis Vladimir Kosma Zworykin, 1924 yılında elektronik taramada kullanılan 'İkonoskop' (iconoscope) tüpünü geliştirmiştir. Bu buluşu ile modern elektronik televizyon yayıncılığının kurucusu olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Yakınsama (Convergence)Medya, telekomünikasyon ve enformasyon gibi geleneksel olarak ayrı olan elektronik iletişim alanlarının sayısal teknolojinin gelişimiyle birleşerek yeni ürün ve hizmetler ortaya çıkarmasını ifade eden kavramdır. Örneğin, bilgisayar ve televizyon teknolojilerinin internet üzerinde tek bir cihazda birleşmesi yakınsamaya örnek gösterilebilir.
TelevizyonNesnelerin doğal ve olabilecekleri yerlerden daha başka bir yerde görünür kılınmalarına olanak sağlayan, ses ve görüntüyü elektromanyetik dalgalarla eş zamanlı aktaran bir kaydetme ve nakil aracıdır. Yunanca 'tele' (uzak) ve Latince 'visio' (görme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Döner Disk (Nipkow Diski)Paul Nipkow tarafından 1884 yılında geliştirilen, kenarlarından helezonik şekilde yerleştirilmiş kare deliklere sahip ve görüntüyü tarayarak elektrik ışınlarıyla başka bir yere aktaran ilk pratik video sistemidir. Günümüz televizyon tarama sistemlerinin temelini oluşturur.
İkonoskop (Iconoscope)Vladimir Kosma Zworykin tarafından 1924 yılında geliştirilen ve elektronik taramada kullanılan ilk başarılı televizyon kamera tüpüdür. Bu buluş, mekanik sistemlerden modern elektronik televizyon yayıncılığına geçişin miladı kabul edilir.
NTSC, PAL, SECAMRenkli televizyon yayınlarının siyah-beyaz alıcılarla uyumlu çalışabilmesi ve maliyetlerin düşürülmesi amacıyla ülkelere göre geliştirilen renk ve yayın standartlarıdır. ABD ve Japonya'da NTSC, Avrupa'da PAL, Fransa ve Doğu Avrupa'da SECAM sistemi benimsenmiştir.
Kablolu TV (CATV)Görüntü ve ses sinyallerinin bina çatı anteni sorunlarını çözmek amacıyla bir merkezden toprakl altı kabloları veya radyolinkler aracılığıyla abonelere ulaştırıldığı iki yönlü iletişimi destekleyen yayın sistemidir. İlk olarak 1944'te ABD'de uygulanmıştır.
Doğrudan Uydu Yayını (DBS)Uydu ile izleyici arasında herhangi bir ara verici istasyon olmaksızın, kişisel veya müşterek çanak antenlerle televizyon yayınlarının doğrudan ve parazitsiz olarak geniş alanlara izlenmesini mümkün kılan uydu yayın teknolojisidir.
Sayısal Televizyon Yayıncılığı (DVB)Bilginin sürekli değerler yerine kodlanmış sayılarla işlendiği ve karasal (DVB-T), uydu (DVB-S), kablo (DVB-C) veya internet ortamlarında iletildiği yüksek kaliteli ve interaktif yayıncılık sistemidir.
MPEG-1CD-ROM medyası için tasarlanmış, VHS kalitesinde ses ve video sıkıştırma standardıdır. 353x240 piksel çözünürlüğe sahip olup diğer gelişmiş MPEG standartlarına temel teşkil etmiştir.
MPEG-2Günlük hayatımıza DVD ve SDTV/HDTV yayınları ile giren, yüksek kalitedeki görüntüyü düşük veri transfer hızıyla sağlayan ve alan yapılanmasına izin veren kodlama sistemidir.
MPEG-4Nesne (içerik) tabanlı çalışan, kablosuz ağlar ve internet platformlarında düşük bant genişliğinde yüksek kalite ve etkileşim sunan gelişmiş ses/video sıkıştırma standardıdır. Kullanıcının ekrandaki nesnelerle etkileşime girmesine olanak tanır.
MPEG-7Bir sıkıştırma standardı olmayıp, çoklu ortam bilgilerine üst veri bilgisi ekleyerek arşivlerin içerik anlamında birbirini anlamasını ve standart bir biçimde depolanmasını sağlayan Çoklu Ortam İçerik Tanımlama Arayüzüdür.
MPEG-21MPEG-7'deki dağıtım zinciri eksikliklerini gidermek üzere tüm çoklu ortam öğelerini 'sayısal öğe' kavramı altında toplayan, elektronik ortamda üretim, iletim ve ticaret altyapısı sağlayan entegrasyon standardıdır.
IPTV (Internet Protocol Television)Televizyon ve görüntü sinyallerinin genişbant erişim teknolojileri üzerinden kontrollü ve kapalı bir IP ağı vasıtasıyla abonelere ulaştırıldığı, Set-Top Box gerektiren güvenli ve interaktif televizyon sistemidir.
İnternet TV (Web TV)Açık internet ağı kullanılarak herhangi bir abonelik veya hizmet kalitesi garantisi olmaksızın bilgisayar veya web üzerinden yapılan standart televizyon yayıncılığıdır.
OTT TV (Over-The-Top)Genişbant internet üzerinden sunulan, IPTV gibi bildiğimiz televizyon ekranından izlenen ancak kapalı bir ağa ihtiyaç duymaksızın internete bağlanan herkese telekom şirketlerinden bağımsız olarak ulaştırılan televizyon hizmetidir.
HBB TV (Hybrid Broadcast Broadband)Uydudan yapılan geleneksel yayınlar ile genişbant internet üzerinden sunulan isteğe bağlı video ve etkileşimli hizmetlerin birleştirildiği Avrupa merkezli hibrit yayıncılık standardıdır.
HDTV (Yüksek Tanımlı Televizyon)Standart analog yayınlara göre en az 6 kat daha yüksek detay ve çözünürlük (1920x1080 veya 1280x720) sunarak ekrandan izlendiğinde orijinal sahne detaylarının kayıpsız algılanmasını sağlayan televizyon sistemidir.
Üç Boyutlu Televizyon (3D-TV)İnsan gözünün derinlik algısını (stereopsis) taklit eden çift lensli kameralarla çekilen ve özel gözlükler yardımıyla evlerde üç boyutlu görüntü deneyimi sunan televizyon teknolojisidir.
Holografik TelevizyonBir cisimden gelen dalgaya ait genlik ve faz bilgilerini kaydederek kişilerin birbirlerinin görüntülerini üç boyutlu ve gerçek boyutlarıyla canlı olarak uzak mesafelerden aktarmasını sağlayan gelişmiş yayın teknolojisidir (Örn: CNN seçim yayını).
Kültür EndüstrisiFrankfurt Okulu tarafından ortaya atılan, film, televizyon, radyo ve popüler müzik gibi kitle iletişim araçlarıyla eğlence endüstrisinin kolayca ve tektipleştirilmiş ürünler üreterek bireylerin eleştirel düşünme yeteneklerini azalttığını savunan kavramdır.
Fonograf (Gramofon)Thomas Alva Edison tarafından icat edilen ve Emil Berliner tarafından plak kullanımına uyarlanarak geliştirilen, ses titreşimlerini döner silindir veya plaklar üzerine kaydedip mekanik olarak çalan ses kayıt cihazıdır.
RadyoLatince 'radius' (ışın) kelimesinden türetilen, elektromanyetik dalgalar aracılığıyla sesleri uzak mesafelere ileten, okuryazarlık gerektirmeyen en hızlı haber ve eğlence kitle iletişim aracıdır.
PodcastRSS dağıtım teknolojisi ile MP3 ses formatının birleşimi sayesinde farklı konulardaki ses veya video programlarının internet üzerinden mobil cihazlara indirilerek istenilen zaman dinlenmesini sağlayan yayın sistemidir.
Near Video on Demand (NVOD)Sayısal yayıncılıkta ucuzlayan maliyetlerle birkaç kanalın paket yapılarak aynı programın yarım saatlik aralarla dönüşümlü olarak yayınlanması ve izleyicinin istediği saate en yakın yayını seçmesini sağlayan sistemdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Düzenli İlk TV Yayınları: BBC ve New York Fuarı (1936-1939)

Dünyadaki ilk düzenli televizyon yayını 1936 yılında Londra'da BBC tarafından Alexander Place stüdyosunda gerçekleştirilmiştir. İngiltere'den sonra ikinci ülke olan ABD ise ilk yayınını 1939 yılında New York Dünya Fuarı izlenimleriyle başlatmıştır.

İTÜ Kapalı Devre İlk TV Yayını (1952)

Türkiye'de ilk televizyon yayını 1952 yılının Mart ayında İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) tarafından Taşkışla binasında kapalı devre olarak gerçekleştirilmiştir. Açılışta ilk konuşmayı gazeteci Burhan Felek yapmıştır.

TRT'nin Kuruluşu ve Ankara Resmi Yayınları (1963-1968)

24 Aralık 1963 tarihli kanunla radyo ve televizyon kurma hakkı TRT'ye verilmiş, 31 Ocak 1968'de Mithatpaşa Caddesi'ndeki bodrum stüdyosunda Ankara'da haftada üç gün resmi televizyon yayınları başlatılmıştır.

Türkiye'nin Renkli Yayına Geçişi (1984)

Türk televizyon yayıncılığı 1 Temmuz 1984 tarihinde renkli yayına geçmiştir. Renkli yayına geçişin ardından 6 Ekim 1986'da İstanbul merkezli ikinci kanal olan TRT-2 yayına girmiştir.

Özel Yayıncılığın Başlangıcı: Magic Box / Star 1 (1990)

TRT'nin yayın tekeli, 1990 yılında Almanya'da kurulan Magic Box şirketinin kiraladığı uydu üzerinden Türkiye'ye 'Star 1' yayınını aktarmasıyla fiilen kırılmış ve özel televizyon dönemi başlamıştır.

RTÜK'ün Kuruluşu ve 3984 Sayılı Yasa (1994)

Özel televizyonların dairesel kargaşasını ve frekans tahsis sorunlarını çözmek amacıyla 20 Nisan 1994 tarihinde 3984 sayılı kanun çıkarılmış ve özerk kamu tüzel kişiliğine sahip Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) kurulmuştur.

Telstar 1 ile İlk Kıtalararası TV Yayını (1962)

1962 yılında uzaya gönderilen Telstar 1 uydusu yardımıyla Fransa'dan ABD'ye ilk televizyon yayını aktarılmış ve uyduların küresel iletişimdeki rolü tescillenmiştir.

İlk Üç Boyutlu TV Kanalı: SKY 3D (2010)

Avrupa’nın ilk üç boyutlu televizyon kanalı olan SKY 3D, 10 Nisan 2010 tarihinde yayına girmiş ve ilk canlı yayın Manchester United - Chelsea Premier Lig maçıyla gerçekleştirilmiştir.

CNN Seçim Yayınında Hologram Teknolojisi (2008)

Televizyon tarihinde bir ilk olarak 2008 ABD seçimleri sırasında CNN, Chicago'daki muhabiri Jessica Yellin'i 35 yüksek çözünürlüklü kamera kullanarak New York stüdyolarına canlı ve üç boyutlu insan hologramı olarak taşımıştır.

İstanbul Radyosu'nun İlk Yayını (1927)

Türkiye'deki ilk radyo yayını 6 Mayıs 1927'de Sirkeci Büyük Postane binasının bodrum katında İstanbul Radyosu adıyla yapılmış, halkta henüz alıcı olmadığından kapı önüne yerleştirilen hoparlörden dinletilmiştir.

NTV Radyo ve Türkiye'nin İlk Podcast'i

Türkiye'de podcast yayıncılığının ilk örneği NTV Radyo'da yayımlanan “Sanal Âlem” adlı radyo programıdır. Bu yayın, RSS ve MP3 teknolojisinin birleşimiyle mobil kullanıcılara sunulmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Televizyonun kelime anlamı ('uzak görüntü / uzağı görme') ve terimi ilk kullanan kişinin Constantine Persky (1900) olduğu sınavda sıklıkla sorulur.
  • Paul Nipkow'un 'Döner Disk' (1884) ile Vladimir Zworykin'in 'İkonoskop' (1924) buluşlarının kimlere ait olduğunu ve tarihlerini karıştırmayın; Nipkow tarama sisteminin, Zworykin ise elektronik kameranın kurucusudur.
  • Türkiye'deki ilklerin karıştırılmamasına dikkat edin: İlk TV yayını İTÜ (1952), ilk TRT resmi yayını Ankara (1968), ilk özel TV Star 1 / Magic Box (1990) ve ilk radyo yayını İstanbul Radyosu (1927).
  • IPTV ile İnternet TV (Web TV) arasındaki farkları iyi anlayın; IPTV kapalı güvenli ağ ve Set-Top Box gerektirirken, İnternet TV açık internet ağında kalite garantisi olmadan çalışır.
  • MPEG standartlarının işlevlerini iyi ezberleyin: MPEG-1 VHS/CD, MPEG-2 DVD/SDTV/HDTV, MPEG-4 nesne tabanlı interaktif sıkıştırma, MPEG-7 üst veri / içerik tanımlama arayüzüdür.
  • Frankfurt Okulu'nun 'kültür endüstrisi' eleştirisinin kitle iletişim araçlarının tektipleştirici ve eleştirel düşünceyi azaltıcı yönüyle ilgili olduğunu unutmayın.