Ünite 12: Bölüm: Fantastik Filmler

Aya Seyahat (1902)

Fransız yönetmen Georges Méliès tarafından çekilen bu film, dünya sinema tarihindeki ilk fantastik edebiyat uyarlamasıdır. Lumière Kardeşler'in belgesel nitelikli çekimlerine karşı kurmaca sinemanın önünü açarak sinema tarihinde büyük bir kırılma yaratmıştır.

Büyük Buhran ve B Filmlerinin Doğuşu (1930)

1930 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde başlayan ekonomik kriz döneminde, sinema izleyicilerinin ödedikleri bilet parası karşılığında daha fazla film talep etmesi üzerine, büyük bütçeli A filmlerinin arkasından gösterilmek üzere ucuz ve hızlı üretilen B filmleri sektöre dahil olmuştur.

Adsız Cengaver (1970)

Halit Refiğ tarafından yazılıp yönetilen bu film, Türk sinemasında çeşitli masal arketiplerini bir arada kullanan çok önemli bir yapımdır. Aynı zamanda teknik açıdan Türk sinema tarihinde sinemaskop (geniş ekran) formatında çekilen ilk film olma özelliğini taşır.

Turist Ömer Uzay Yolunda (1973)

Hulki Saner'in yönettiği ve Sadri Alışık'ın başrolünde oynadığı bu film, dünya genelinde popüler bilimkurgu dizisi 'Star Trek'in sinemaya uyarlanmış ilk beyazperde örneğidir. Hollywood bile diziyi sinemaya aktarmadan önce Türkiye'de bu uyarlama yapılmıştır.

Anahtar Kavramlar

Fantazya (Fantezi)Kökeni Fransızca olan ve Türk Dil Kurumu'na göre 'sınırsız, sonsuz hayal' anlamına gelen sözcüktür. Sinemada gerçek dışı mekanları, inandırıcı olmayan yaratıkları ve rasyonel olarak açıklanamayan olayları kapsayan anlatıları tanımlamak için kullanılır.

BlockbusterYıldız oyuncuların yer aldığı, devasa setler, kostümler ve ileri teknolojik efektler barındıran, yüksek bütçeli ve yüksek gişe beklentisi olan filmleri tanımlayan endüstriyel terimdir. 'Yüzüklerin Efendisi' ve 'Harry Potter' gibi büyük bütçeli fantastik edebiyat uyarlamaları bu kategoriye girer.

B Filmleri (B Movie)1930'lardaki Büyük Buhran döneminde ABD'de ortaya çıkan, majör (A) filmlerin ardından gösterilmek üzere son derece düşük bütçeyle ve hızlı üretilen filmlerdir. Türk sinemasındaki fantastik filmlerin büyük bir kısmı da endüstriyel yetersizlikler nedeniyle bu üretim modeline dahildir.

Lacancı Fantezi TeorisiÖznenin kendi arzusunun nesne-nedeni ile kurduğu imkansız ilişkiyi ve fantezi yoluyla arzulayan bir özne olarak inşa edilmesini açıklayan psikanalitik yaklaşımdır. Sinemada fantezi, izleyiciye hazır arzular sunmak yerine onlara nasıl arzulayacaklarını öğretir.

Büyük ÖtekiZizek ve Lacan'ın kuramlarında, öznenin kendisini olmak istediği gibi gördüğü ve onay aradığı simgesel düzeni veya otoriteyi temsil eden kavramdır. 'Dünyayı Kurtaran Adam' filmindeki erkek kahraman, izleyici için bu konumu temsil eder.

KitschSanatsal açıdan rüküş, taklit, özensiz ve estetik değerden yoksun ancak popüler kültürde alıcı bulan ürünleri tanımlayan kavramdır. 'Dünyayı Kurtaran Adam' filmi, teknik yetersizlikleri ve özensiz yapıştırma sahneleriyle fantastik olmaktan ziyade bu estetiğe yaklaşmıştır.

PastişBir sanatçının veya eserin tarzını, biçimini ya da sahnelerini taklit ederek veya doğrudan ödünç alarak yeni bir eser oluşturma yöntemidir. 'Dünyayı Kurtaran Adam' filminde 'Star Wars' filminden doğrudan sahnelerin kullanılması bu tekniğin uç bir örneğidir.

Teknofobi / TeknofiliTeknolojiden korkma (teknofobi) veya teknolojiye aşırı hayranlık duyma (teknofili) durumudur. Türk sinemasında sanayileşme ve yerli teknoloji üretimi geciktiği için Yeşilçam döneminde bu tartışmaları yürüten bilimkurgu filmlerine rastlanmamıştır.

Masal FuryasıYeşilçam sinemasında 1960'lı ve 1970'li yıllarda ekonomik krizleri aşmak amacıyla üretilen, kaynağını Doğu, Batı ve Türk halk edebiyatından alan masal uyarlamalarının oluşturduğu popüler film dönemidir.

Kült FilmVizyona girdiğinde beklenen başarıyı kazanamamış olsa bile, zaman içinde kendine özgü, sadık ve tutkulu bir hayran kitlesi edinen, üzerinde sıklıkla tartışılan sıra dışı filmlerdir. 'Dünyayı Kurtaran Adam' ve 'Turist Ömer Uzay Yolunda' Türk fantastik sinemasının en önemli kült örnekleridir.

Diğer Önemli Bilgiler

Fantasturka Festivali (2011)

Türk fantastik sinemasının kült örneklerini yaşatmak ve yeni nesille buluşturmak amacıyla 2011 yılından itibaren düzenlenen tematik film festivalidir. 2014 yılındaki üçüncü edisyonunda 'Drakula İstanbul'da', 'Dünyayı Kurtaran Adam' ve 'Sihirbazlar Kralı Mandrake Killing'in Peşinde' gibi tarihi filmler gösterilmiştir.

Japon İşi (1987)

Kartal Tibet'in yönettiği, Fatma Girik ve Kemal Sunal'ın başrollerini paylaştığı film, bir androidin aşık olması temasını işler. Dönemin gazino kültürünü ve arabesk müzik fonunu kullanan film, itaatkar robot kadın imajıyla erkek egemen söylemi yeniden üretmesi açısından dikkat çekicidir.

Sınavda Dikkat Et

Georges Méliès'in 1902 yapımı 'Aya Seyahat' filminin sinema tarihindeki ilk fantastik edebiyat uyarlaması olduğunu ve belgesel/kurmaca ayrımını başlattığını mutlaka unutma.
Zizek'in sinemayı 'sapık sanat' olarak tanımlamasının gerekçesi, sinemanın bize neyi arzulayacağımızı öğretmesidir; bu kuramsal ilişkiye sınavda dikkat et.
B Filmleri (B Movie) kavramının 1930'lardaki Büyük Buhran (ekonomik kriz) dönemiyle ilişkili olarak ortaya çıktığını ve düşük bütçeli yapımları temsil ettiğini aklında tut.
Türk sinemasında sinemaskop formatında çekilen ilk filmin Halit Refiğ'in yönettiği 'Adsız Cengaver' (1970) olduğunu tarihi bir bilgi olarak ezberle.
Dünyadaki ilk 'Star Trek' (Uzay Yolu) sinema uyarlamasının Türkiye'de çekilen 'Turist Ömer Uzay Yolunda' (1973) filmi olduğunu bil; bu kronolojik öncelik sınavlarda sıklıkla sorulur.
Yeşilçam'da bilimkurgu filmlerinin Batı'daki gibi teknofobik tartışmalar üretememesinin sebebinin, toplumun o dönemde yerli teknoloji üretimiyle sosyolojik olarak yüzleşmemiş olması olduğunu unutma.