← Ünite 2
Sinemada Türler

Ünite 2: Bölüm: Türlerin Doğuşu

Biograph Şirketinin 1902 Yılı Ön Listesi
Biograph şirketi, 1902 yılında satışa sunduğu filmleri tanıtmak için hazırladığı broşürde; Komedi Manzaraları, Spor ve Eğlence Görüntüleri, Demiryolu Görüntüleri ve Hileli Resimler gibi çok sayıda spesifik başlık kullanarak sinema tarihindeki ilk kurumsal sınıflandırma örneklerinden birini vermiştir.
Kleine Optical Company'nin 1905 Kataloğu
Kleine Optical Company, 1905 yılındaki film kataloğunda filmleri daha sistematik bir yapıya kavuşturarak; Öykü (Tarihi, Dramatik, Anlatısal), Komik, Gizemli, Manzara ve Meşhurlar olmak üzere 5 ana başlık altında sıralamış ve türsel ayrımın gelişimine katkı sağlamıştır.
Vachel Lindsay'in 1915 Tarihli Sınıflandırması
Şair ve eleştirmen Vachel Lindsay, 1915 yılında yayımladığı kitabında kurmaca filmleri diğer sanat dallarıyla kıyaslayarak üç gruba ayırmıştır. Bunları 'hareketli heykeller', 'hareket halindeki tablolar' ve 'eylem içindeki mimari' (destansı filmler) olarak adlandırarak ilk akademik sınıflandırmayı yapmıştır.
Stüdyoların Tür Uzmanlıkları (1920-1960)
Klasik Hollywood döneminde stüdyolar belirli türlerde uzmanlaşmıştır. Universal stüdyoları korku filmleriyle, Warner Brothers gangster filmleriyle, MGM büyük müzikallerle, Paramount incelikli Avrupa tarzı güldürülerle ve Monogram ise düşük bütçeli ucuz western filmleriyle özdeşleşmiştir.

Anahtar Kavramlar

Stüdyo Sistemi (Studio System)Sinema filmlerinin tıpkı bir fabrikadaki gibi standartlaştırılmış formüller, uylaşımlar ve stereotipler kullanılarak seri halde üretilmesini sağlayan endüstriyel üretim modelidir. Bu sistem, pazar talebini önceden kestirilebilir kılarak ticari riski en aza indirmeyi amaçlar.
İkonografi (Iconography)Bir film türünün görsel yüzeyini oluşturan, zamanla uylaşım haline gelmiş nesneler, kostümler, mekanlar, oyuncular ve tipler bütünüdür. Örneğin, western filmlerindeki geniş kenarlı şapka, kement ve çöl ortamı bu türün ikonografik ögeleridir.
Ürün Farklılaştırma (Product Differentiation)Stüdyo sisteminin standart üretim yaparken aynı zamanda izleyicinin ilgisini canlı tutmak ve her filmi benzersiz kılmak amacıyla uyguladığı, filmleri belirli detaylar ve varyasyonlarla birbirinden ayırma stratejisidir.
Klasik Anlatı GeleneğiBelirli bir başlangıç, gelişme ve sonuç bölümüne sahip, karakterlerin ve olay örgüsünün muğlaklığa yer bırakmayacak şekilde netleştirildiği, devamlılık ve kapalılık esasına dayanan geleneksel hikaye anlatma biçimidir.
Film Noir (Kara Film)Endüstrinin kendisi tarafından değil, Fransız sinema yazarları tarafından 1940'lı yılların sonundaki Amerikan filmlerinin karamsar tematik ve görsel ortaklıklarını tanımlamak için literatüre kazandırılmış tek film türüdür.
Düzen Türleri (Genres of Order)Thomas Schatz'ın sınıflandırmasında yer alan, toplumsal düzene yönelik bir tehdidin şiddet ve eylem içeren yollarla çözüme kavuşturulduğu western, gangster ve dedektif gibi film türlerini kapsayan kategoridir.
Bütünleşme Türleri (Genres of Integration)Thomas Schatz'a göre, toplumsal ve kişisel çatışmaların duygusal düzleme çekilerek romantik aşk veya ailevi bağlar aracılığıyla çözüldüğü müzikal, salon güldürüsü ve aile melodramı gibi türlerdir.
Üçüncü Sinema (Third Cinema)Avrupa sanat sinemasına ve Amerikan ticari sinemasına alternatif olarak ortaya çıkan, kapitalist düzene muhalif, halkın ve emeğin gerçeklerini doğrudan aktarmayı amaçlayan politik sinema akımıdır.
Stereotip (Basmakalıp Karakter)Tür filmlerinde derinlemesine psikolojik tahliller yerine, belirli toplumsal grupları veya rolleri temsil eden, izleyici tarafından ilk bakışta kolayca tanınabilen basitleştirilmiş karakter kalıplarıdır.
Besleyici Yankı (Feedback)Filmler gösterime girdikten sonra izleyiciden (tüketiciden) gelen gişe başarısı, beğeni ve eleştiri gibi tepkilerin, stüdyolar tarafından bir sonraki yapımların planlanmasında veri olarak kullanılması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

John Cawelti'nin Dört Hipotezi

John Cawelti, formüllere dayalı popüler metinler ile kültürler arasındaki ilişkiyi açıklayan dört hipotez öne sürmüştür. Bu hipotezler, formüllerin mevcut toplumsal değerleri onayladığını, kültürel gerilimleri çözdüğünü, fantezi sınırlarında dolaşma izni verdiğini ve değer değişimlerini geleneksel yapıda erittiğini savunur.

Will Wright'ın Dört Temel Çatışma Modeli

Will Wright, sinemadaki dört ana türün temel toplumsal çatışmalardan doğduğunu savunur: Western (iyi-kötü), Korku (akıl-inanç), Bilimkurgu (istilacı-düzen koruyucu) ve Gangster (başarı arzusu-öteki olma) çatışmalarını çözerek toplumsal işlev görürler.

Sınavda Dikkat Et

  • Stüdyo sisteminin 'standartlaşma' ve 'ürün farklılaştırma' ikili gereksinimini mutlaka ezberleyin; sınavda türlerin doğuş nedeni olarak sorulma ihtimali çok yüksektir.
  • Vachel Lindsay'in 1915 tarihli ilk sınıflandırmasını ve filmleri benzettiği üç sanatsal formu (heykel, tablo, mimari) birbiriyle eşleştirebilmeye dikkat edin.
  • Thomas Schatz'ın 'Düzen' ve 'Bütünleşme' ayrımını iyi öğrenin; hangi türün hangi başlık altında yer aldığını (örneğin westernin Düzen, müzikalin Bütünleşme olduğunu) bilmek kritik önem taşır.
  • Film Noir (Kara Film) türünün endüstri tarafından değil, eleştirmenler (Fransız sinema yazarları) tarafından adlandırılan tek tür olduğunu unutmayın.
  • İkonografi kavramının tanımını ve türlere göre örneklerini (western için çöl/şapka, gangster için siyah araba/otomatik tüfek) görsel uylaşım sorularını çözebilmek için aklınızda tutun.