← Ünite 3
Sinemada Türler

Ünite 3: Sinemada Anlatı Yapılarına Giriş

Mustafa Altıoklar'ın Başarı Kriteri
Yönetmen Mustafa Altıoklar'a göre bir filmin başarısı, sinema salonunu terk eden seyircilerin çıkış tünelinde kendi aralarında kurdukları cümlelerde gizlidir. Eğer seyirciler farkında olmadan senaristin vermek istediği gizli 'controlling idea'yı (ana fikri) kendi cümleleriyle ifade edebiliyorlarsa, film anlatım yönünden başarılı olmuştur.
Senaryoda Süre Dağılımı Formülü
Klasik senaryo planlamasında, olaylarla ilgili tüm verilerin sunulduğu ilk bölüm (serim) toplam film süresinin dörtte birini (1/4) kapsamalıdır. Kahramanın rakibiyle çatıştığı ikinci bölüm bu sürenin iki katı (2/4) olmalı, kalan dörtte birlik sürede (1/4) ise çözüm yer almalıdır.
Alfred Hitchcock'un Teleferik İlkesi
Gerilim sinemasının ustası Alfred Hitchcock, filmlerinde Sürekli İlerleme Yasası'nı temel bir ilke olarak benimsemiştir. Hitchcock'a göre bir film, bir teleferik gibi sürekli yükselen bir gerilim eğrisine sahip olmalı ve her yeni gerilim sahnesi bir öncekinden daha etkili olmalıdır.
Paul Schrader'ın Tek Gözlük Sineması
Paul Schrader, Hollywood sinemasını 'tek gözlük sineması' olarak tanımlar. Bu sistemde izleyici dünyayı sadece tek bir adamın (kahramanın) bakış açısıyla görür, onunla özdeşleşir ve gerçek yaşamda asla onaylamayacağı bir katilin veya manyağın dünyasına hapsolur.

Anahtar Kavramlar

Klasik Dramatik YapıSerim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşan, olayların neden-sonuç ilişkisi içinde çizgisel olarak ilerlediği ve seyircinin kahramanla özdeşleşmesini hedefleyen geleneksel anlatım şablonudur.
Epik Yapı (Çağdaş Anlatı)Olayların çizgisel olmayan, karmaşık ve sıçramalı bir düzende aktarıldığı, seyirciyi düşünmeye sevk ederek özdeşleşmeyi engelleyen ve yabancılaştırma efektini kullanan açık yapıt tarzı anlatımdır.
Sürekli İlerleme YasasıDramatik gerilimin film boyunca yavaş yavaş artarak en üst noktaya ulaşması ve en çarpıcı olayların filmin sonunda çözülerek seyirciye sunulması ilkesidir.
Doruk Noktası (Climax)Senaryoda gerilimin, merakın ve duygu yoğunluğunun en üst seviyeye ulaştığı, kahramanın amacına ulaşıp ulaşamayacağının belirlendiği tepe noktasıdır.
KatharsisSeyircinin filmdeki doruk noktasının ardından düğümlerin çözülmesiyle yaşadığı duygusal arınma, rahatlama ve haz alma durumudur.
Flashback (Geriye Dönüş)Sinemasal zaman içinde şimdiki zamandan geçmişe dönülerek öykünün geçmişteki eksik halkalarının ve karakter geçmişinin seyirciye aktarılması yöntemidir.
Flashforward (Geleceğe Dönüş)Hikaye akışı esnasında gelecekteki bir zamana parantez açılarak gelecekte yaşanacak olayların veya durumların seyirciye gösterilmesi tekniğidir.
Controlling Idea (Ana Fikir)Senaristin film boyunca seyirciye aktarmak istediği, filmin temel felsefesini ve mesajını oluşturan gizli ana düşüncedir.
YabancılaşmaEpik anlatıda seyircinin kendisini olayların akışına kaptırmasını engellemek ve onu bir gözlemci olarak düşünmeye sevk etmek amacıyla kullanılan anlatım stratejisidir.
Perde (Act)Senaryonun giriş, gelişme ve sonuç gibi ana bölümlerinin kendi içinde de giriş, gelişme ve sonuç olarak alt birimlere ayrılmasıyla oluşan dramatik bölümlerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Michel Chion'un Flashback Sınıflandırması

Michel Chion, sinemada geriye dönüş (flashback) yönteminin beş farklı biçimde kullanıldığını belirtir. Bunlar bilmece, çelişen tanıklıklar, son dakika şaşırtmacası, paralel ilerleyen akış ve travma sonucu bilincin yavaş yavaş yerine gelmesini işleyen travma flashback'idir.

Lost Dizisinde Zaman Bükümü

Televizyon tarihinin popüler yapımlarından biri olan Lost dizisi, hikaye anlatımını genişletmek, tıkanan noktaları açmak ve izleyiciye mantıklı açıklamalar sunmak amacıyla flashback (geriye dönüş) ve flashforward (geleceğe dönüş) tekniklerini en yoğun ve sistemli kullanan örneklerden biridir.

Sınavda Dikkat Et

  • Dramatik anlatım ile Epik anlatım arasındaki en temel farkın 'özdeşleşme' ve 'çizgisellik' olduğunu unutmayın; dramatik yapı özdeşleşmeyi savunurken epik yapı yabancılaştırmayı savunur.
  • Mustafa Altıoklar'ın senaryodaki zirve noktaları (tansiyon) teorisine dikkat edin; her zirve bir öncekinden yüksek olmak zorundadır, aksi takdirde senaryonun orta kısmı sarkar.
  • Klasik senaryo süre dağılımı formülünü (1/4 serim, 2/4 çatışma, 1/4 çözüm) ezberleyin, sınavlarda oran sorusu olarak karşınıza çıkabilir.
  • Michel Chion'un 5 farklı flashback türünü (bilmece, çelişen tanıklıklar, son dakika şaşırtmacası, paralel akış, travma) isimsel olarak ayırt etmeye çalışın.
  • Sürekli İlerleme Yasası'nın Hitchcock'un 'teleferik' benzetmesiyle ve Carriere'in 'her sahnede yeni bir sorun üretme' ilkesiyle ilişkili olduğunu aklınızda tutun.