← Ünite 4
Sinemada Türler

Ünite 4: Bölüm: Belgesel Sinema

Kuzeyli Nanook (1922)
Robert Flaherty tarafından çekilen ve sinema tarihinde belgesel filmin ilk büyük ve olgun örneği kabul edilen, Eskimo yaşamını konu alan 1922 yapımı öncü filmdir.
Belgesel Teriminin Doğuşu (1926)
Britanyalı sinemacı John Grierson, Robert Flaherty'nin 'Moana' adlı filmi için yazdığı eleştiri yazısında sinema tarihinde ilk kez 'belgesel' (documentary) terimini kullanmıştır.
Manaki Kardeşler (1905)
Osmanlı İmparatorluğu'nun Manastır Vilayeti'nde 1905 yılında ilk film çekimlerini gerçekleştirerek Türk belgesel sinemasının tarihsel başlangıcını yapan kardeşlerdir.
İZ TV'nin Kuruluşu (2006)
Türkiye'de belgesel sinema için festivaller ve TRT dışında yepyeni bir mecra açan, sadece yerli belgesel üreten ilk özel televizyon kanalı olarak 2006 yılında yayın hayatına başlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Non-FictionKurmaca olmayan, gerçek olaylara, kişilere ve belgelere dayanan sinema ve edebiyat türüdür. Belgesel sinema bu kategorinin en temel temsilcisidir.
Belge FilmGerçekliğin kamera tarafından ham, estetik bir müdahale veya kurgusal yapılandırma olmaksızın doğrudan kaydedilmesiyle oluşan görüntülerdir. Sinemanın ilk yıllarındaki kayıtlar bu niteliktedir.
Belgesel FilmGerçekliğin görüntülerinin estetik bir süzgeçten geçirilerek, kurgu, ses ve yönetmen tercihleriyle yeniden yapılandırılıp bir sanat eserine dönüştürülmüş halidir.
İngiliz Belgesel OkuluJohn Grierson öncülüğünde kurulan, belgesel sinemayı toplumsal sorunları ele alan, eğiten ve sosyal sorumluluk üstlenen bir araç olarak gören sinema ekolüdür.
Özgür Sinema (Free Cinema)1950'li yıllarda Britanya'da ortaya çıkan, modern yaşama taze, çıplak ve doğrudan bir bakış açısıyla yaklaşan bağımsız belgesel sinema akımıdır.
Gözlemsel Film1960'lı yıllarda Amerika'da gelişen, kameranın olaylara müdahale etmeden, sadece dışarıdan bir gözlemci gibi gerçeği kaydetmesini savunan belgesel tarzıdır.
İstanbul Üniversitesi Film MerkeziTürkiye'de sadece belgesel film çekmek amacıyla kurulan ilk resmi kurumdur. Türk belgesel sinemasına uzun yıllar yön vermiş ve okul görevi görmüştür.
İZ TV2006 yılında kurulan, Türkiye'nin sadece yerli belgesel ve program yayınlayan ilk özel tematik belgesel kanalıdır.
TRT AvazBalkanlar'dan Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yönelik yayın yapan ve bu bölgelerle ilgili belgesellere yer veren TRT kanalıdır.
Propaganda BelgeseliBelgesel sinemanın kitleleri belirli bir siyasi ideoloji doğrultusunda eğitmek, yönlendirmek veya manipüle etmek amacıyla kullanılmasıdır; Sovyetler Birliği ve Nazi Almanyası'nda yoğun şekilde uygulanmıştır.

Diğer Önemli Bilgiler

İstanbul Üniversitesi Film Merkezi

Türkiye'de doğrudan belgesel üretimi amacıyla kurulan, uzun yıllar faaliyet göstererek sonraki belgesel hareketlerine ilham veren en önemli akademik sinema merkezidir.

TRT Türk ve TRT Avaz Yayınları

TRT Türk gün boyu kısa, animasyon destekli belgeseller yayınlarken; TRT Avaz ise Balkanlar'dan Orta Asya'ya uzanan coğrafyanın belgesellerini ekranlara taşımaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • John Grierson ismini ve 1926 tarihini unutma; belgesel terimini ilk kullanan kişidir ve sınavlarda klasik bir bilgi sorusu olarak karşına çıkabilir.
  • Robert Flaherty'nin 'Kuzeyli Nanook' (1922) filminin belgesel sinema tarihinin başlangıcı ve ilk büyük örneği kabul edildiğini mutlaka aklında tut.
  • Türkiye'de belgesel sinema alanında kurulan ilk ve en önemli kurumsal yapının 'İstanbul Üniversitesi Film Merkezi' olduğunu bil; bu kurum sınavda sıklıkla sorulur.
  • İZ TV'nin 2006 yılında kurulan ilk özel yerli belgesel kanalı olduğunu ve Türk belgeselciliğine yeni bir mecra kazandırdığını unutma.
  • TRT kanallarının işlev ayrımına dikkat et: TRT Türk gün boyu kısa ve animasyonlu belgeseller yayınlarken, TRT Avaz Balkanlar ve Orta Asya coğrafyasına odaklanır.