Ünite 5: Latin Dilbilgisinin Temel İlkeleri Tıp

Gaster Kökü

Gaster, mide anlamına gelen temel bir köktür. Gastric teriminde mideye ait olanı, Gastritis teriminde ise mide iltihabını ifade etmek için kullanılır.

Cardio Birleşik Kökü

Cardi köküne 'o' kaynaştırma ünlüsünün eklenmesiyle oluşur. Cardiogram teriminde kalp kaydını ifade etmek için temel oluşturur.

Primi-gravida Örneği

Primi (ilk) ön eki ile gravida (gebe) kökünün birleşimidir. İlk kez gebe kalan kadınları tanımlamak için kullanılan tıbbi bir terimdir.

Diplo-pi Durumu

Diplo (iki kat) ön ekinin kullanıldığı bir terimdir. Tıbbi terminolojide çift görme durumunu ifade etmek için kullanılır.

Anahtar Kavramlar

KökBir sözcüğün anlamını taşıyan, türetme eki almamış en küçük yapı taşıdır. Örnek: 'Gaster' (mide) kelimesi mideye dair her türlü terimin köküdür.

Kaynaştırma ÜnlüsüKökleri birbirine veya son eke bağlayan sesli harflerdir. En yaygın olanı 'o' harfidir; örneğin 'Cardi/o/gram' terimindeki 'o' harfi gibi.

Bileşik KökBir kök sözcüğün kaynaştırma ünlüsü ile birleşmiş halidir. 'Cardio' birleşik kökü, 'cardi' kökü ve 'o' kaynaştırma ünlüsünün birleşimidir.

Ön EkKökün önüne gelerek ona yeni bir anlam katan eklerdir. Örneğin 'Multi-ple' terimindeki 'Multi-' ön eki 'çok' anlamını katar.

Son EkKökün sonuna gelerek sözcüğün anlamını değiştiren ve türünü belirleyen eklerdir. 'Gastritis' terimindeki '-itis' son eki iltihabi durumu ifade eder.

Semptomatik Son EkHastalığın belirtilerini ifade eden eklerdir. 'Renalgia' terimindeki '-algia' son eki böbrek ağrısını belirtir.

Diagnostik Son EkTeşhis ve hastalık durumlarını tanımlayan eklerdir. 'Hepatomalacia' terimindeki '-malacia' karaciğer yumuşamasını ifade eden diagnostik bir ektir.

Cerrahi Son EkYapılan cerrahi müdahaleyi tanımlayan eklerdir. 'Gastrektomi' terimindeki '-ektomi' midenin ameliyatla alınması işlemini belirtir.

Referans Son EkKayıt, bilim dalı veya uzmanlık belirten eklerdir. 'Cardiology' terimindeki '-logy' bilim dalını ifade eder.

Sıfat Özellikli Son EkKökü sıfat formuna sokan eklerdir. 'Kolinerjik' terimindeki '-ik' son eki, asetilkoline yanıt veren anlamını katar.

İlgi Son EkiBir durumla veya organla ilişki kuran eklerdir. 'Lumb-al' terimindeki '-al' eki, bel ile ilgili olduğunu gösterir.

Numara Ön EkiSayısal değer belirten ön eklerdir. 'Mono-klonal' terimindeki 'Mono-' ön eki 'bir' anlamına gelir.

Yön Ön EkiHareketin yönünü belirten ön eklerdir. 'Ab-düksiyon' terimindeki 'Ab-' uzaklaşma yönünü gösterir.

Olumsuzluk Ön EkiYokluk veya karşıtlık bildiren ön eklerdir. 'A-plazi' terimindeki 'A-' gelişim eksikliğini ifade eder.

Büyüklük/Derece Ön EkiBoyut veya şiddet belirten ön eklerdir. 'Hiper-tansiyon' terimindeki 'Hiper-' anormal yüksekliği ifade eder.

Zaman Ön EkiSüreç veya zamanlama belirten ön eklerdir. 'Pre-natal' terimindeki 'Pre-' doğum öncesini ifade eder.

İnsizyonCerrahi bir kesi işlemidir. 'Tonsillotomy' terimindeki '-tomy' son eki bademciğe yapılan kesiyi ifade eder.

Ponksiyonİğne ile sıvı çekme işlemidir. 'Pleuracentesis' terimindeki '-centesis' son eki plevra ponksiyonunu belirtir.

GraftDoku nakli veya doku parçasıdır. 'İzo-greft' teriminde genetik olarak benzer kişiden alınan dokuyu ifade eder.

PigmentDokuya renk veren maddedir. 'Melan-in' terimindeki 'Melan-' kökü deri pigmentini ifade eder.

Diğer Önemli Bilgiler

Eritr-o-sit Yapısı

Eritr (kırmızı) kökü ve sit (hücre) kökünün birleşimidir. Alyuvarları ifade eden bu terim, Latince kökenli renk ön eklerine örnektir.

Ab-düksiyon ve Ad-düksiyon

Ab (uzaklaşmak) ve Ad (yakınlaşmak) ön ekleri, vücut hareketlerinde zıt yönleri belirtir. Orta hattan uzaklaşma veya yaklaşma durumlarını tanımlar.

Hiper ve Hipo Farkı

Hiper (anormal yüksek) ve Hipo (anormal düşük) ön ekleri, tansiyon veya ventilasyon gibi değerlerin normalin dışındaki durumlarını ifade eder.

Neo-natal Dönem

Neo (yeni) ön ekinin natal (doğum) köküyle birleşimidir. Doğumdan sonraki ilk bir haftalık dönemi ifade eden tıbbi bir terimdir.

Pre-natal ve Post-natal

Pre (öncesinde) ve Post (sonrasında) ön ekleri, doğum zamanına göre tıbbi durumun evresini belirler. Prenatal doğum öncesini, postnatal doğum sonrasını anlatır.

Apendektomi İşlemi

Apendiks köküne 'ectomy' (ameliyatla çıkarma) son ekinin eklenmesiyle oluşur. Apandisin cerrahi olarak çıkarılması işlemini tanımlar.

Renalgia Örneği

Ren (böbrek) kökü ile algia (ağrı) son ekinin birleşimidir. Böbrek ağrısını tanımlayan semptomatik bir terimdir.

Osteo-poroz

Osteo (kemik) kökü ile poroz (zımba delinme) son ekinin birleşimidir. Kemik erimesi olarak bilinen klinik durumu ifade eder.

Kole-staz Durumu

Kole (safra) kökü ile staz (akımın durması) son ekinin birleşimidir. Safra akışının durduğu tıbbi bir durumu tanımlar.

Rhinoplasty Operasyonu

Rhino (burun) kökü ile plasty (şekillendirme) son ekinin birleşimidir. Burun düzeltme ameliyatını ifade eden cerrahi bir terimdir.

Psödo-paralizi

Psödo (yalancı) ön ekinin paralizi (felç) köküyle birleşimidir. Gerçek bir felç olmayan ancak felç gibi görünen durumları ifade eder.

Sınavda Dikkat Et

Tıbbi terimleri analiz ederken mutlaka son ekten başlayarak geriye doğru gidin; bu yöntem karmaşık terimleri parçalara ayırmanızı kolaylaştırır.
Kaynaştırma ünlüsü olan 'o' harfinin, eğer son ek ünlü harfle başlıyorsa düştüğünü unutmayın; bu kural sınavda terim yazım sorularında çok çıkar.
Ön eklerin kendi başlarına bir anlamı olduğunu ve eklendikleri kelimeye bu anlamı kattıklarını hatırlayın; 'Hiper' ve 'Hipo' gibi zıt anlamlı ön ekleri karıştırmayın.
Cerrahi son ekler ile semptomatik son ekleri birbirinden ayırın; 'Ektomi' bir işlemdir, 'Algia' ise bir belirtidir.
Sayı belirten ön ekleri (Primi, Multi, Mono, Bi, Tri, Quadri) mutlaka ezberleyin; bu ön ekler terimin niceliğini anlamak için anahtardır.
Türkçe'de ön ek olmadığını, bu yapının sadece Latince kökenli terimlerde bulunduğunu aklınızda tutun; bu, temel bir dilbilgisi farkıdır.