Ünite 4: Tıp Terminolojisinde Kısaltmalar

Kısaltmaların Tarihsel Kökeni

Tıp terminolojisinde kısaltmaların kullanımı Antik çağlara kadar uzanmaktadır. O dönemden beri anatomik yapıların ve hastalıkların tanımlanmasında pratiklik sağlamak için tercih edilmiştir.

Akademik Tezlerde Kısaltma Kullanımı

Yüksek lisans ve doktora tezlerinde kısaltmalar kullanılabilir ancak bu eserlerin başında mutlaka kısaltmaların açılımları listelenmelidir. Özet bölümlerinde ise kısaltma kullanımı yasaktır.

Stenografi Uzmanlığı

Stenografi, hızlı yazma sanatıdır. Meclis, mahkeme ve hasta epikrizlerini yazan profesyoneller, bu konuda özel eğitim almış kişilerdir.

Sıfat Tamlamalarında Düşme

Sıfat tamlamalarında tamlanan adın düşmesi için sıfatın metinde tek bir yerde kullanılması şarttır. Örneğin, 'Os femoris' terimi 'femur' olarak kısaltılabilir.

Anahtar Kavramlar

StenografiKısaltmalar ve simgeler kullanarak hızlı yazma sanatıdır. Meclis tutanakları, mahkeme kayıtları ve hasta epikriz raporlarının yazımında uzmanlık gerektiren bir yöntemdir.

DüşmeMetin içeriğinin zaten anlaşılabildiği durumlarda, sık tekrarlanan kelimelerin yazılmamasıdır. Örnek: 'Intestinum caecum' yerine sadece 'caecum' denilmesi.

Anatomik KısaltmaVücut yapılarını tanımlayan terimlerin kısaltılmasıdır. Genellikle ilk harf veya ilk hece esas alınır; örneğin 'a.' arteria, 'n.' nervus.

Reçete Kısaltmalarıİlaçların hazırlanması ve verilmesi sürecinde kullanılan standart ifadelerdir. 'Rp.' (recipe) veya 'M.' (misce) gibi terimler bu gruba girer.

Mikrobiyolojik KısaltmalarHastalık yapıcı organizmaların isimlerinin kısaltılmasıdır. Örnek: 'S.' harfi Salmonella bakterisini temsil eder.

Kimyasal Element KısaltmalarıElementlerin Latince isimlerinden türetilen simgelerdir. Örnek: 'Cu' sembolü 'Cuprum' (bakır) kelimesinden gelir.

Birleşik Terim KısaltmalarıBirden fazla kelimeden oluşan tıbbi terimlerin tek bir kısaltma altında toplanmasıdır. Örnek: 'SİAS' (spina iliaca anterior superior).

Küçültme EkleriBir yapının daha küçük halini ifade eden eklerdir. '-culus' veya '-culum' ekleri; örneğin 'Cerebrum' (beyin) -> 'Cerebellum' (beyincik).

Çoğul Kısaltma KuralıTekil bir kısaltmanın son harfinin tekrarlanmasıyla elde edilen çoğul formdur. Örnek: 'v.' (vena) -> 'vv.' (venae).

Anatomik Sıfat KısaltmalarıYön ve konum belirten terimlerin kısaltılmasıdır. 'Ant.' (anterior/ön), 'Post.' (posterior/arka) gibi.

Ölçü Birimi KısaltmalarıTıbbi dozaj ve miktar belirtmede kullanılan standartlardır. 'mL' (mililitre), 'g' (gram) gibi birimler kullanılır.

Zaman Belirten Ön EklerOlayın zamanlamasını gösteren terimlerdir. 'Pre-' (öncesinde), 'Post-' (sonrasında) gibi.

İlaç Form Kısaltmalarıİlacın sunum şeklini belirten kısaltmalardır. 'Amp' (ampul), 'TABL' (tablet) örnek olarak verilebilir.

Latince Kökenli KısaltmalarTıp terminolojisinin temelini oluşturan ve çoğu kısaltmanın kaynağı olan Latince terimlerdir. 'Ca' (canser) gibi.

EpikrizHastanın tedavi sürecini özetleyen raporlardır. Stenografi bilen uzmanlar tarafından kısaltmalar kullanılarak yazılabilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Reçete Yazımında 'Rp.'

Reçete yazımında kullanılan 'Rp.' kısaltması 'recipe' kelimesinden gelir ve 'kabul et' anlamını taşır.

Element Simgelerinin Kökeni

Kimyasal elementlerin simgeleri Latince terimlerden türetilmiştir. Örneğin, 'Pb' simgesi 'plumbum' kelimesinden gelmektedir.

AIDS Kısaltması

AIDS, 'acquired immunodeficiency syndrome' ifadesinin kısaltmasıdır. İngilizce kısaltmalar büyük harfle yazılır ve araya nokta konulmaz.

BOS Kısaltması

Türkçe tıbbi terimler arasında yer alan BOS, 'beyin omurilik sıvısı' ifadesini karşılar.

Çoğul Kısaltma Örneği

Anatomik terimlerde çoğul yapmak için son harf tekrarlanır. 'A.' (arteria) tekil iken, 'aa.' (arteriae) çoğul anlam taşır.

Dozaj Eşitlikleri

Tıbbi ölçü birimlerinde 1 mL, 1 cc, 1 cm3 ve 1 damla birbirine eşdeğer birimler olarak kabul edilir.

Küçültme Eki Örneği

Canalis (kanal) kelimesine '-culus' eki getirilerek 'canaliculus' (kanalcık) kelimesi türetilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Akademik özetlerde kısaltma kullanımının yasak olduğunu unutmayın; bu, sınavda çeldirici olarak sıkça sorulur.
İngilizce kısaltmaların (AIDS, MR gibi) arasına nokta konulmadığını ve bitişik yazıldığını mutlaka hatırlayın.
Çoğul kısaltma kuralı olan 'son harfin tekrarı' (örneğin v. -> vv.) konusuna dikkat edin, bu kural anatomik terimler için kritiktir.
Sıfat tamlamalarında düşme kuralının 'sıfatın tek bir yerde geçmesi' şartına bağlı olduğunu gözden kaçırmayın.
Reçete kısaltmaları ile mikrobiyolojik kısaltmaları birbirine karıştırmayın; Sh. ve S. gibi harfler hastalık yapıcı organizmalardır.