← Ünite 10
Sağlık Sosyolojisi

Ünite 10: Sağlık ve Din

Türkiye'de İlk Huzurevi
Türkiye'deki ilk resmi huzurevi 1966 yılında Konya ilinde hizmete açılmıştır. Hemen ardından ikinci huzurevi ise Eskişehir'de faaliyete geçirilerek yaşlı bakım hizmetlerinin kurumsallaşması başlatılmıştır.
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
Türkiye'de yaşlılara yönelik hizmetlerin daha özel ve müstakil bir birim tarafından yürütülmesi amacıyla 2011 yılında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı bünyesinde bu genel müdürlük kurulmuştur.
Doğumda Beklenen Yaşam Süresi (2016)
2016 yılı verilerine göre doğumda beklenen yaşam süresi dünya genelinde ortalama 70,1 yaş iken, OECD ülkelerinde bu oran 80 yaşa çıkmakta, Afganistan gibi ülkelerde ise 50 yaşa kadar düşmektedir.
Türkiye'de Yaşam Süresi Beklentisi (2015)
2015 yılı TÜİK hayat tablolarına göre Türkiye'de doğuşta beklenen yaşam süresi ortalama 78 yıldır. Bu süre erkekler için 75,3 yıl iken, kadınlar için 80,7 yıl olarak hesaplanmıştır.

Anahtar Kavramlar

GerontolojiYaşlılığı, yaşlanma sürecini ve yaşlılık dönemindeki sosyal, psikolojik ve biyolojik değişimleri çok yönlü olarak inceleyen bilim dalıdır.
GeriatriYaşlılık dönemi hastalıklarını, bu hastalıkların tedavisini, önlenmesini ve yaşlı sağlığı fizyolojisini konu edinen tıp dalıdır.
Tıbb-ı NebevîHz. Peygamber'in sağlık, temizlik, şifalı bitkiler ve hastalıkların tedavisi hakkındaki hadis ve tavsiyelerini bir araya getiren dini sağlık literatürüdür.
GerontofobiModern ve seküler toplumlarda gençlik kültürünün yüceltilmesiyle ortaya çıkan, yaşlanmaktan ve yaşlı insanlardan korkma veya kaçınma durumudur.
Egoist İntiharBireyin toplumla bütünleşememesi, yalnızlaşması ve toplumsal bağlarının zayıflaması sonucunda gerçekleştirdiği intihar türüdür.
Anomik İntiharEkonomik kriz, savaş veya hızlı sosyal değişim dönemlerinde toplumsal kuralların ve normların çözülmesi sonucu bireyin boşluğa düşerek gerçekleştirdiği intihar türüdür.
Altruistik İntiharBireyin toplumla veya grupla aşırı bütünleşmesi sonucu, grup normları ve değerleri uğruna kendi hayatını feda etmesiyle oluşan intihar türüdür.
Fatalist İntiharToplumsal kuralların ve baskıların bireyi aşırı derecede sınırlandırdığı, nefes alacak alan bırakmadığı durumlarda (kölelik gibi) çaresizlikten kaynaklanan intihar türüdür.
TeodisiYeryüzündeki kötülük, acı ve hastalıkların varlığını, Tanrı'nın adaleti ve iyiliği çerçevesinde anlamlandırmaya çalışan dini-felsefi açıklamadır.
İç Güdümlü DindarlıkDini değerleri hayatın merkezine alan, tam bir teslimiyetle ve içtenlikle inanarak dini kuralları diğer tüm işlerin üstünde tutan dindarlık yönelimidir.
Dış Güdümlü DindarlıkDini inanç ve ibadetleri kişisel güvenlik, sosyal statü veya maddi çıkarlar gibi dini olmayan amaçlara ulaşmak için araç olarak kullanma yönelimidir.
Bağımlı NüfusEkonomik olarak üretime doğrudan katkıda bulunmayan, hane halkı veya devlet bütçesinden pay alan 0-14 yaş grubu çocukları ve 65 yaş üstü yaşlıları ifade eden nüfus kategorisidir.
Yaşlı Bağımlılık OranıÇalışma çağındaki (15-64 yaş) her 100 kişiye düşen 65 yaş ve üzerindeki yaşlı birey sayısını gösteren demografik orandır.
Yaşlı Yaşam EviKendi bakımını kısmen yapabilen yaşlıların, sosyal çevreden soyutlanmadan ev ortamında 3-6 kişilik gruplar halinde kalmalarını sağlayan resmi ek ünite modelidir.
Evde Bakım HizmetiKoruyucu, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerinin sürekliliğini sağlamak amacıyla hastanın kendi evinde sunulan profesyonel bakım sistemidir.
Rukyeİslam öncesi dönemden beri var olan, şifa niyetiyle Kur'an-ı Kerim ayetlerini veya duaları okuyarak hastanın üzerine üfleme şeklinde uygulanan manevi yöntemdir.
HacamatVücudun belirli bölgelerinden vakumlama yöntemiyle kirli kanın çekilmesi esasına dayanan, geleneksel ve Tıbb-ı Nebevi'de de yer bulan tedavi usulüdür.
KarantinaBulaşıcı bir hastalığın yayılmasını önlemek amacıyla, hastalık şüphesi olan bölge, insan veya hayvanların belirli bir süre tecrit edilmesi uygulamasıdır.
DağlamaEski dönemlerde kanamayı durdurmak veya yaraları dezenfekte etmek amacıyla kızgın metal kullanarak dokunun yakılması şeklinde uygulanan cerrahi yöntemdir.
Gusül AbdestiCünüplük gibi durumlardan sonra tüm vücudun yıkanmasıyla gerçekleştirilen, bedensel temizliğin yanı sıra kan dolaşımını düzenleyen ve ruhsal dinginlik veren farz ibadettir.
Yaşamın KadınlaşmasıDünya genelinde kadınların erkeklerden daha uzun yaşaması sebebiyle, yaşlı nüfus içerisinde kadın oranının ve yalnız yaşayan yaşlı kadın sayısının belirgin şekilde artması olgusudur.
AnksiyeteGeleceğe yönelik belirsizliklerden, kuruntu ve endişelerden kaynaklanan, dindarlık ve kader inancıyla hafifletilebilen yaygın bir modern zaman ruhsal rahatsızlığıdır.
Farz-ı KifayeMüslüman toplulukta bazı bireylerin yerine getirmesiyle diğerlerinin üzerinden sorumluluğun kalktığı, tıp ve fen bilimleriyle uğraşmayı da kapsayan toplumsal görevlerdir.
Koruyucu HekimlikHastalıklar ortaya çıkmadan önce temizlik, dengeli beslenme, karantina ve aşı gibi önlemlerle bireyin ve toplumun sağlığını korumayı amaçlayan tıp yaklaşımıdır.
Dengeli BeslenmeVücudun ihtiyacı olan protein, yağ, karbonhidrat, mineral ve su gibi temel besin gruplarının yeterli ve çeşitli miktarlarda vücuda alınması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

100 Yaş Üstü Nüfus Dağılımı (2016)

2016 yılında Türkiye'de 100 yaşını aşan kişi sayısı 5 bin 232 olmuştur. En fazla 100 yaş üstü yaşlıya sahip il 680 kişiyle İstanbul iken, en az yaşlıya sahip il ise sadece 2 kişiyle Ardahan'dır.

Yaşlı Nüfus Oranındaki Artış (2012-2016)

Türkiye'de 65 yaş ve üzeri nüfus 2012 yılında 5 milyon 682 bin kişi (%7,5) iken, %17,1'lik bir artış göstererek 2016 yılında 6 milyon 651 bin 503 kişiye (%8,3) yükselmiştir.

Yaşlılıkta Yalnız Yaşayanların Cinsiyet Dağılımı

2016 yılı verilerine göre Türkiye'de tek başına, yalnız yaşayan yaşlı nüfusun %23,3'ünü erkekler oluştururken, ezici bir çoğunlukla %76,7'sini kadınlar oluşturmaktadır.

Yaşlılıkta Evlilik Oranları

Türkiye'de 65 yaş üstü nüfusta evlilik durumları incelendiğinde, yaşlı erkeklerin %83,3'ü evli olarak yaşamını sürdürürken, yaşlı kadınların ise sadece %44'ü evli durumdadır.

Yaşlılıkta Mutluluk Oranı Artışı

TÜİK Yaşam Memnuniyeti Araştırması sonuçlarına göre, mutlu olduğunu beyan eden yaşlı bireylerin oranı 2015 yılında %56,8 iken, 2016 yılında %64,5'e yükselmiştir.

Yaşlı Yaşam Evleri Kapasitesi

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın başlattığı projede, 2017 yılı itibarıyla 160'ın üzerinde yaşlı birey, kapasitesi 3 ile 6 kişi arasında değişen ev ortamındaki ünitelerde kalmaktadır.

Huzurevlerinde Kalan Yaşlı Sayısı (2017)

2017 yılı verilerine göre sadece Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na ait huzurevlerinde 13 bini aşkın yaşlı kalmaktadır. Diğer özel ve belediye huzurevleri dahil edildiğinde toplam sayı 25 bin 440'tır.

Evde Bakım Hizmetlerinin Başlangıcı

Türkiye'de 'Evde Bakım Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik' ilk olarak 2005 yılında çıkarılmış, bu hizmetlerin fiili ve yaygın olarak uygulanmasına ise 2010 yılında başlanmıştır.

Yaşlılık Aylığı Kanunu

Türkiye'de sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak, 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz ve kimsesiz Türk vatandaşlarına aylık bağlanması hakkındaki kanun 1977 yılında yürürlüğe girmiştir.

Yaşlılıkta Yoksulluk Oranları (2015)

Türkiye'de yaşlı nüfusun yoksulluk oranı 2015 yılında %18,3'e yükselmiştir. Cinsiyet bazında incelendiğinde yaşlı erkeklerde yoksulluk %17,8 iken, yaşlı kadınlarda %18,6 olarak gerçekleşmiştir.

65 Yaşındaki Bir Kişinin Kalan Ömrü

2015 yılı hayat tablosu verilerine göre Türkiye'de 65 yaşına ulaşmış bir kişinin kalan yaşam süresi ortalama 17,8 yıldır. Bu süre erkeklerde 16,1 yıl, kadınlarda ise 19,4 yıldır.

Sınavda Dikkat Et

  • Dindarlık ve sağlık ilişkisinde 'iç güdümlü' ve 'dış güdümlü' dindarlık ayrımına dikkat edin; iç güdümlü olanın ruh sağlığına olumlu etkisi daha yüksektir.
  • Durkheim'ın intihar türlerini (egoist, anomik, altruistik, fatalist) ve dinsel gruplarla (Katolik-Protestan) ilişkisini sınavda karıştırmamak için iyi ezberleyin.
  • İslamiyet'te tıp alanının mistik değil, maddi bir bilim dalı olarak kabul edildiğini ve tıp öğrenmenin 'farz' (farz-ı kifaye) hükmünde olduğunu unutmayın.
  • Tıbb-ı Nebevi'nin büyük oranda 'koruyucu hekimlik' ilkelerine dayandığını ve Hz. Peygamber'in ciddi hastalıklarda bizzat doktora gittiğini aklınızda tutun.
  • Gerontoloji (yaşlılığı çok yönlü inceleyen bilim) ile Geriatri (yaşlı sağlığı ve hastalıkları tıp dalı) kavramsal farkı sınavlarda sıkça sorulur.
  • Türkiye'de ilk huzurevinin 1966 yılında Konya'da açıldığı bilgisini kronolojik soru ihtimaline karşı mutlaka not edin.
  • Yaşlı bağımlılık oranının çalışma çağındaki (15-64 yaş) nüfusa göre hesaplandığını, emeklilik yaş sınırlarının bu oranı doğrudan etkilediğini unutmayın.