← Ünite 9
Sağlık Sosyolojisi

Ünite 9: Beden Sosyolojisi ve Sağlık

Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi (2015 Verileri)
Türkiye'de 2015 yılı resmi verilerine göre doğuşta beklenen yaşam süresi erkeklerde 75,3 yıl iken, kadınlarda 80,7 yıl olarak gerçekleşmiştir. Bu veri, kadınların erkeklerden ortalama 5 yıl daha uzun yaşadığını somut olarak ortaya koymaktadır.
Kadınlarda En Sık Görülen Kanser Türleri
Tıbbi verilere göre kadınlarda görülen birincil kanser türü meme kanseridir. Bunu sırasıyla tiroid, kolorektal ve uterus korpusu kanserleri takip etmektedir. Bu hastalıklar tamamen kadın fizyolojisi ile ilgili olup toplumsallaşma süreciyle ilişkisizdir.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 2002 Hareketsiz Yaşam Raporu
WHO'nun 2002 yılı raporuna göre, hareketsiz (sedanter) yaşam dünya genelinde yılda yaklaşık 1.9 milyon insanın ölümüne neden olmaktadır. Fiziksel aktivite eksikliği kronik hastalıkların en büyük tetikleyicisidir.
Hareketsizliğin Tetiklediği Kronik Hastalık Oranları
Dünya genelindeki meme kanseri, kolon kanseri ve diyabet vakalarının yaklaşık %10 ila %16'sına, kalp hastalıklarının ise %22'sine doğrudan hareketsiz yaşam tarzı sebep olmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Beden Sosyolojisiİnsan bedeninin toplumsal yapılar, siyasal iktidarlar, dinler ve ideolojiler tarafından nasıl denetlendiğini, şekillendirildiğini ve müdahalelere maruz kaldığını inceleyen sosyoloji alt dalıdır. Kitapta, bedenin tarih boyunca iktidarların nihai denetim alanı olduğu belirtilir.
Toplumsal Cinsiyet (Gender)Biyolojik farklılıklardan bağımsız olarak, kültürel ve toplumsal faktörlere bağlı olarak inşa edilen, toplumsallaşma süreciyle bireylere öğretilen kadınlık ve erkeklik rolleridir. Örneğin, kadınlara duygusallık ve itaatkarlık atfedilirken, erkeklere güçlü olma rolünün verilmesi bu kapsamdadır.
Biyolojik Cinsiyet (Sex)Bireyin doğuştan getirdiği, genetik, anatomik ve fizyolojik özelliklere dayalı olarak ortaya çıkan kadın ve erkek ayrımıdır. Toplumsal cinsiyetten farklı olarak tamamen biyolojik ve tıbbi gerçeklikleri temsil eder.
Beden AlgısıBireyin kendi fiziksel görünümü, vücut yapısı ve sınırları hakkında sahip olduğu öznel duygu, düşünce ve değerlendirmeler bütünüdür. Anoreksiya hastalarının aşırı zayıf olmalarına rağmen kendilerini kilolu algılamaları bu durumun çarpık bir örneğidir.
İmaj KültürüPopüler kültür ve medyanın etkisiyle, bireylerin dış görünüşünü, fiziksel çekiciliğini ve bedensel sunumunu akademik başarı, çalışkanlık ve ahlaki değerlerin önüne geçiren modern kültür biçimidir.
Sekülerleşme ve BedenBedenin kutsal ve dini referanslardan koparılarak diyet, kozmetik, plastik cerrahi ve imaj gibi tamamen dünyevi araçlarla müdahale edilen bir tüketim nesnesine dönüştürülmesi sürecidir.
AnoreksiyaZayıf ve çekici bir bedene sahip olma arzusuyla yeme ve içmeden tamamen uzak durma, aşırı kilo kaybına rağmen kendini şişman görme şeklinde ortaya çıkan psikolojik kökenli yeme bozukluğudur.
BulimiyaBireyin aşırı yemek yeme hazzını yaşadıktan sonra, kilo almaktan kurtulmak amacıyla bilerek ve isteyerek kendi kendini istifra ettirmesi (kusması) şeklinde görülen patolojik yeme bozukluğudur.
Kendisi İçin BedenPierre Bourdieu'nün teorisinde, bireyin kendi sağlığı, huzuru ve doğal ihtiyaçları doğrultusunda kendiyle barışık olarak deneyimlediği beden durumunu ifade eder.
Başkası İçin BedenBireyin başkalarının gözündeki imajını, beğenisini ve onayını kazanmak amacıyla, dışarıdan dayatılan estetik normlara göre sürekli denetleyip şekillendirdiği yabancılaşmış beden durumudur.
Sağlık OkuryazarlığıBireylerin sağlıkla ilgili bilgilere ulaşma, bunları anlama ve hane halkının sağlığını korumak amacıyla doğru kararlar alabilme yeteneğidir. Özellikle ev hanımlarının bu yeteneğe sahip olması aile sağlığı için kritiktir.
MedikalleştirmeDoğum, güzellik, yaşlanma, kozmetik ve diyet gibi normal yaşam süreçlerinin ve sosyal olguların tıbbi birer sorun veya müdahale alanı haline getirilmesi sürecidir.
Sağlıklı Yaşam ÖlçeğiBireylerin sağlık sorumluluğu, stres yönetimi, manevi gelişim, kişiler arası ilişkiler, beslenme ve egzersiz gibi alt boyutlarda sağlıklı yaşam davranışlarını ölçmek için geliştirilmiş akademik ölçüm aracıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Anoreksiya Hastalarında Kritik Kilo Sınırı

Beden algısı bozukluğu nedeniyle ortaya çıkan Anoreksiya Nervoza hastalarında, bireylerin hayati tehlike sınırını aşarak 40 kilonun altına düştükleri ve buna rağmen kendilerini kilolu görmeye devam ettikleri tespit edilmiştir.

Modern Öncesi Dönemde Kadın Beden Tercihi

20. yüzyıla kadar olan geleneksel toplumlarda zayıf kadınlar yerine, tarlada çalışabilen, hayvancılık yapabilen, iri, dolgun ve fiziksel olarak güçlü kadınlar işlevsel nedenlerle tercih edilmiştir.

RTÜK'ün Beden Sağlığını Koruyucu Uygulamaları

Türkiye'de RTÜK tarafından televizyon yayınlarında sigara ve alkol sahnelerinin buzlanarak gizlenmesi, sağlığa zararlı davranış modellerinin kitlelere yayılmasını engellemeye yönelik önemli bir medya denetimidir.

Jean Baudrillard'ın Beden ve Tüketim Tespiti

Sosyolog Jean Baudrillard, 2016 basımlı 'Tüketim Toplumu' eserinde, modern dünyada tüketilen tüm nesneler arasında en güzel, en kıymetli ve en eşsiz nesnenin insan bedeninin kendisi olduğunu savunmuştur.

Pierre Bourdieu'nün Eril Tahakküm Analizi

Bourdieu, 2016 tarihli çalışmasında dişil bedenin toplumsal alanlarda sürekli olarak 'başkası için beden' normlarına uymak zorunda bırakıldığını ve kadınların kendilerini başkalarının gözüyle denetlediğini belirtmiştir.

Beden Algısı ve Eğitim Seviyesi İlişkisi

Bülent Öngören'in 2015 yılında yaptığı sosyolojik araştırmaya göre, bireylerin eğitim seviyesi yükseldikçe kendi bedenlerine yönelik olumlu beden algısı düzeyleri de doğrusal olarak artış göstermektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Cinsiyet (biyolojik) ile Toplumsal Cinsiyet (kültürel) ayrımına dikkat edin; sınavda bu iki kavramın tanımı sıklıkla karşılaştırılır.
  • Anoreksiya (yemeyi reddetme) ile Bulimiya (yedikten sonra kusma) arasındaki farkı iyi öğrenin; yeme bozuklukları sorularında bu ayrım kritik rol oynar.
  • Sekülerleşmenin beden üzerindeki etkisini 'kutsaldan koparak dünyevi alana (kozmetik, cerrahi) taşınma' anahtar kelimeleriyle kodlayın.
  • Bourdieu'nün 'kendisi için beden' ve 'başkası için beden' kavramlarını karıştırmayın; başkalarının onayı için şekillendirilen beden 'başkası için beden'dir.
  • Sağlıklı Yaşam Ölçeğinin alt boyutlarını (sağlık sorumluluğu, stres yönetimi, manevi gelişim vb.) ezberleyin; 'hangisi alt boyutu değildir' tarzı sorular çıkmaktadır.
  • Beden algısı araştırmalarının sonuçlarını (eğitim ve sporun olumlu etkilediği, kronik hastalık ve kilonun olumsuz etkilediği) mutlaka aklınızda tutun.