← Ünite 12
Medeni Hukuk

Ünite 12: İyiniyet Kavramı

Medenî Kanun Madde 3
Kanunun iyiniyete hukuki bir sonuç bağladığı durumlarda asıl olanın iyiniyetin varlığı olduğunu belirterek ispat yükünü tersine çeviren ve özen göstermeyenlerin iyiniyet iddiasında bulunamayacağını düzenleyen temel maddedir.
Medenî Kanun Madde 1023
Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak kazanan üçüncü kişilerin bu kazanımını, tapu kaydı yolsuz olsa dahi tam olarak koruyan ve taşınmaz hukukunda güvenliği sağlayan hükümdür.
Medenî Kanun Madde 990
Para ve hamile yazılı senetleri devralan kişinin iyiniyetini mutlak şekilde koruyan, devredenin tasarruf yetkisi olmasa bile mülkiyetin kazanılmasını sağlayan ve tedavül güvenliğini en üst düzeyde tutan maddedir.
Medenî Kanun Madde 988
Bir taşınırın emin sıfatıyla zilyedinden o şey üzerinde iyiniyetle mülkiyet veya sınırlı ayni hak edinen kimsenin ediniminin, zilyedin tasarruf yetkisi olmasa bile korunacağını öngören hükümdür.

Anahtar Kavramlar

İyiniyetBir hakkın kazanılması veya bir hukuki sonucun doğması yönünden mevcut bir engeli, bir eksikliği veya benzeri bir olguyu bilmemek ve hâlin gerektirdiği özen gösterilse dahi bilecek durumda olmamaktır. Örneğin, tapuda malik görünen kişinin gerçekte malik olmadığını bilmeden ondan taşınmaz satın alan kişinin durumu bu kapsama girer.
KötüniyetBir hakkın kazanılması veya bir hukuki sonucun doğması yönünden mevcut bir engeli, bir eksikliği veya benzeri bir olguyu bilmek veya hâlin gerektirdiği özen gösterildiğinde bilecek durumda olmaktır. Örneğin, bir eşyanın çalıntı olduğunu bilerek veya şüpheli ucuza satılmasından anlayabilecek durumdayken satın alan kişinin durumudur.
Dürüstlük KuralıKişilerin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken uymak zorunda oldukları, dürüst, namuslu ve makul bir insanın davranması gerektiği yönündeki objektif kurallardır. İyiniyetten farklı olarak hakların kazanılmasında değil, kullanılması ve borçların ifasında geçerlidir.
Tasarruf YetkisiBir kişinin bir hak üzerinde doğrudan doğruya hukuki etki yapma, onu devretme, sınırlama veya ortadan kaldırma konusundaki hukuki gücüdür. Kural olarak tasarruf yetkisi sadece o hakkın gerçek sahibine aittir.
Yolsuz TescilTapu sicilinde gerçek hukuki duruma uymayan, geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan veya tescil isteminde bulunan kişinin tasarruf yetkisinin bulunmaması nedeniyle geçersiz olan tescildir.
Emin Sıfatıyla ZilyetBir taşınır eşyayı, malikin kendi rızası ve güveni doğrultusunda, koruması veya kullanması amacıyla teslim ettiği kişidir. Örneğin, bir bilgisayarı tamir için bıraktığınız tamirci veya ödünç verdiğiniz arkadaşınız emin sıfatıyla zilyettir.
Alıkoyma Hakkıİyiniyetli zilyedin, rızası dışında elinden çıkan bir malı açık artırma veya pazardan satın alması durumunda, kendisine ödediği bedel iade edilinceye kadar malı gerçek sahibine geri vermekten kaçınma yetkisidir.
Kazandırıcı ZamanaşımıBelirli bir malı kanunda öngörülen süre boyunca, davasız, aralıksız ve iyiniyetle elinde bulunduran kişinin o malın mülkiyetini kendiliğinden kazanmasını sağlayan hukuki yoldur.
MuvazaaTarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, aralarında hiç hüküm doğurmayacak veya başka bir işlem gizleyecek şekilde yaptıkları, gerçek iradelerine uymayan görünüşteki anlaşmadır.
İyiniyet KarinesiKanunun iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlarda, ilgili kişinin iyiniyetli olduğunun baştan kabul edilmesini öngören, aksini ispat yükünü karşı tarafa yükleyen yasal varsayımdır.
Özen BorcuBir kimsenin içinde bulunduğu somut durumun gereklerine göre, bir engelin veya eksikliğin var olup olmadığını anlamak için göstermesi gereken makul ve dürüst dikkat ve titizlik derecesidir.
Re'sen Dikkate AlmaDavanın tarafları tarafından açıkça ileri sürülmemiş olsa bile, hakimin dava dosyasındaki bilgilerden yola çıkarak bir hukuki durumu veya eksikliği kendiliğinden inceleyip karara bağlamasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Medenî Kanun Madde 989

Çalınan veya kaybedilen taşınırların pazardan veya benzeri eşya satanlardan iyiniyetle alınması halinde, gerçek malikin malı ancak ödenen bedeli iade ederek geri isteyebileceğini düzenleyen maddedir.

Medenî Kanun Madde 777

Başkasının taşınır bir malını davasız ve aralıksız beş yıl süreyle iyiniyetle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişinin, zamanaşımı yoluyla o malın mülkiyetini kazanacağını belirten hükümdür.

Medenî Kanun Madde 712

Geçerli bir hukuki sebep olmaksızın tapuda adına tescil yapılmış olan kişinin, bu tescilin geçersizliğini bilmeden 10 yıl boyunca davasız ve aralıksız zilyetliğini sürdürmesiyle mülkiyeti kazanacağını öngören maddedir.

Türk Borçlar Kanunu Madde 19/II

Yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı iyiniyetle devralan üçüncü kişiye karşı, borçlunun bu alacağın muvazaalı (danışıklı) olduğunu ileri sürmesini yasaklayarak alacak devrini koruyan hükümdür.

Medenî Kanun Madde 147/III

Belirli ilave koşulların varlığı halinde, eşlerden birinin iyiniyetli olmasının, o kişiye karşı evliliğin mutlak butlan (geçersizlik) nedeniyle dava edilmesini engelleyeceğini öngören aile hukuku düzenlemesidir.

Sınavda Dikkat Et

  • İyiniyet (MK m. 3) ile Dürüstlük Kuralı (MK m. 2) arasındaki farkı asla karıştırmayın; iyiniyet hakların kazanılmasında, dürüstlük ise hakların kullanılmasında aranır.
  • Para ve hamile yazılı senetlerde iyiniyetin korunmasının mutlak olduğunu, çalınmış olsalar bile iyiniyetli üçüncü kişinin mülkiyeti kazanacağını unutmayın.
  • Emin sıfatıyla zilyet kavramını gördüğünüzde aklınıza 'rıza ile teslim edilen mal' gelsin; hırsızlık veya kaybetme durumlarında emin sıfatıyla zilyetlik yoktur.
  • İyiniyetin ispat yükünün yer değiştirdiğini, yani kişinin iyiniyetli olduğunun kanunen karine kabul edildiğini ve aksini iddia edenin bunu ispatlaması gerektiğini aklınızda tutun.
  • Temsilci veya tüzel kişi organlarında iyiniyetin sadece tek bir kişide değil, işlemi yürüten tüm taraflarda ve organ üyelerinde aranacağını unutmayın.
  • Çalınan malların pazardan veya dükkandan alınması halinde iyiniyetli alıcının 'alıkoyma hakkı' olduğunu, bedel ödenmeden malın geri alınamayacağını sınavda soru olarak bekleyin.