Endüstri toplumunun gelişi tarıma ve el sanatlarına dayalı toplum ve üretim biçimini
çok köklü bir biçimde değiştirmiştir. Daha önce tarımda çalışan insanlar, kırsal bölgelerden
kentlere göç ederek, yepyeni çalışma ilişkilerinin egemen olduğu endüstri toplumunun dev
fabrikalarının vasıfsız ya da yarı vasıflı işçilerini oluşturmuşlardır. Tarım işçileri gibi el
emeğine bağlı olarak çalışan geleneksel esnaf ve sanatkârlar da bu farklı esaslarla çalışan dev
firmalar karşısında rekabet edemeyerek endüstri düzeni içinde, vasıflı fabrika işçileri hâline
gelmişlerdir. Endüstri toplumuna geçiş emeğin temel karakteristiklerinin çok köklü olarak
değişmesine yol açmıştır.
Endüstri toplumunda sermaye yoğunlaşmış ve dev firmalar ortaya çıkartmıştır.
Yapılan işler çok daha karmaşıklaşmıştır. Buna karşılık daha önce hiç fabrika düzeni içinde
çalışmamış, vasıf düzeyi son derece düşük olan ve bu yeni toplumun değerlerini
içselleştirememiş çoğu kırsal kökenli işçiler çok kısa bir eğitimden geçirilerek endüstri
toplumunun vasıfsız ya da yarı vasıflı işçileri hâline getirilmişlerdir. Dolayısıyla iş gücünün
bu vasıf durumu bir zorunluluk olarak ileri düzeyde iş bölümünü gündeme getirmiştir. Buna
karşılık ilk dönemde endüstri toplumunun vasıflı iş gücü gereksinimini ise çok büyük ölçüde
yeni üretim düzeni karşısında rekabet edemeyerek zamanla fabrika işçisi hâline gelen
geleneksel üretim düzeninin esnaf ve sanatkârları oluşturmuştur. Endüstri toplumunun yeni
üretim düzeni beraberinde çalışma hayatına ilişkin yepyeni değerler getirmiştir. Endüstrileşme
bir taraftan eski lonca düzenini yıkarken diğer taraftan da o düzenin gerek toplum gerekse
çalışma hayatına ilişkin değerlerini de zamanla büyük ölçüde ortadan kaldırmıştır.
Değerler her zaman yavaş değişir ve belirli üretim biçimlerinin ya da teknolojilerin
yaygınlık kazanması her yerde aynı şekilde sonuçlanmaz. Dolayısıyla endüstri toplumuna
geçiş sürecinde değerlerin değişimi de kısa sürede olmamıştır. Hatta yeni topluma geçiş
sürecinde paternalist eğilimler karşısında yeni toplumun değerlerinin çalışma hayatında
yerleştirilmesi amacıyla çoğu kez insanilikten uzak, son derece katı cezai müeyyidelere tanık
olunmuştur.
Kitle üretimi bir taraftan işin örgütlenmesini değiştirirken diğer taraftan da emeğin
niteliğini ve örgütlenmesini değiştirmiştir. İşin klasik örgütlenmesi anlayışına dayanan
Fordist-kitle üretimi, çiftçilikle bağlarını koparmamış, işçiliği kalıcı bir statü olarak
göremeyen, eğitim ve vasıf düzeyi düşük, buna karşılık sermayeye karşı husumet duyguları
oldukça güçlü işçiler dikkate alınarak oluşturulmuştur. Fordist üretim düzeninde işin
örgütlenmesi, büyük ölçüde işçinin kolayca ikame edilmesini sağlayacak biçimde
örgütlenmiştir. İşçiye görüşleri sorulmamıştır; sadece yukarıdan verilen emirlere harfiyen itaat
etmesi istenmiştir.
Kitle üretimi sürecinde işçilere mümkün olduğunca sınırlı ve mümkünse sadece tek bir
işten sorumluluk verilmiştir. Görevlerin sınırları mümkün olduğunca dar tutulmaya çalışılmış
dolayısıyla son derece katı, hiyerarşik ve bürokratik bir iş örgütü anlayışı altında
çalıştırılmıştır. Fordist kitle üretimi felsefesinin bir sonucu olarak işçiler sadece bir işte
uzmanlaşmışlardır. Eğitim düzeyinin düşük olduğu kitle üretiminde işçiden işin gerektirdiği
vasıfları kazanması istenmiştir.
Bunun yanı sıra klasik yönetim anlayışı içinde taraflar arasındaki gerilimin yoğunluğu
ve kolektif mücadele dışında güvencesi olmayan dev fabrikalarda çalışan işçilerin
mevcudiyeti kitle örgütlerinin de yükselişi için son derece uygun bir zemin hazırlamıştır.
Post-endüstriyel toplumuna geçiş sürecinde son derece etkili faktörlerden birisi olan
enformasyon teknolojisi aynı zamanda çalışma hayatının örgütlenmesinde de oldukça etkili
olmuştur.
Endüstri devrimi, bir yandan üretim ve verimlilikte büyük artışlara yol açmıştır. Diğer
taraftan ise hem iç hem de dış kaynakları istismar etmiştir. İş gücü uzun saatler karın
tokluğuna çalıştırılmıştır. Endüsrti devrimi sürecindeki yaşanan adaletsizliklere tepki olarak
aralarında makina kırıcılarının da bulunda tepki hareketleri ortaya çıkmıştır.
