← Ünite 9

Ünite 9: İstihdamın Yapısal DönüşümüNe Öğrendik?

Ders kitabının ünite sonundaki kendi özeti — yazarın “bu bölümde şunları anlattık” dediği metin. Bizim hazırladığımız kapsamlı Özet’ten farklı olarak kitabın kendi cümleleridir.

Post-endüstriyel toplumun gelişi en önemli dönüşümü büyük ölçüde istihdamda yapısal değişmeler şeklinde kendisini göstermiştir. Bilindiği gibi endüstri toplumunun gelişiyle birlikte istihdam içinde tarımın payı çok büyük ölçüde gerilemiş ve endüstrinin payı ise toplam üretimde olduğu gibi istihdam içinde de artmıştır. İstihdam içinde endüstrinin payının da çok köklü bir şekilde gerilemeye başladığını görüyoruz. Buna karşılık hizmet ve enformasyon-bilgi sektörünün giderek güçlendiğine tanık olmaktayız. Bütün bunlar da göstermektedir ki, endüstri toplumları istihdam alanında da çok köklü bir değişimi yaşamaktadırlar. Gelecekte insanların önemli bir kısmı artık yepyeni vasıfları gerektiren işler de çalışacaklardır. Yine geleceğin toplumunda endüstri sektörünün yerine, insan ilişkilerinin ön plana çıktığı, enformasyon/bilgi toplumu işlerinin ağırlık kazanması, gerek işletmelerin gerekse çalışanların dünyaya bakışını, hatta topyekün ülkelerin ideolojilerini çok daha fazla değiştirecektir. Buna karşılık kitle üretimine ve standartlaşmaya dayanan endüstri toplumunun çözülüşü ve yerine çok farklı teknolojilere ve standartlıktan uzak çeşitliliğe ve esnek üretim biçimine dayanan enformasyon/bilgi toplumunun gelişi, çok büyük ölçüde çalışma şekillerindeki standartlaşmayı da bozmuştur. Yeni çalışma şekillerinin en yaygını olan part time çalışma, iş gücünün önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Yeni toplumun standart çalışma düzenine dayanan kitle üretimi yapan endüstrilerinde, artık yeni işlerin yaratılmaması ve kadın iş gücünün doğasına klasik endüstri işlerinden daha uygun olan hizmet sektörü işlerinin artışı, kadın iş gücüne çalışabilmesi için daha uygun bir ortam hazırlamıştır. Endüstriyel mal üretiminin egemen olduğu endüstri toplumundan bilgi ve hizmet üretiminin egemen olduğu enformasyon/bilgi toplumuna geçişte işçi profili de çok büyük ölçüde değişmektedir. Daha önce Mallet, Touraine, Bell gibi sosyologlar tarafından “yeni işçi” olarak adlandırılan bir sınıf, post-endüstriyel dönüşüm sürecine paralel olarak gelişmiştir. Bugün ise daha çok “bilgi işçileri” olarak adlandırılan yeni çalışan sınıf, “bilgi üreticileri” (Bilim adamı, mühendis, doktor, hukukçu vb.), "bilgi taşıyıcıları" (öğretmenler, profesyonel iletişim işçiler, kütüphaneciler vb.), “bilgi işlemcileri” (idari işler ve sekreterlik vb.) “altyapı personeli” (makine oparatörleri, bakım personeli vb.) şeklinde oldukça geniş bir alanı kapsamaktadır.