Ünite 14: Terapiler — Önemli Kavramlar

Psikolojik ve tıbbi problemlerin gelişimine neden olan ya da bu süreçte payı olan etmenlerin tümünü ifade eden terimdir. Örneğin, bir depresyon vakasında genetik yatkınlık ve çevresel stresörlerin araştırılması etiyolojik çalışmalara girer.

Psikolojik rahatsızlıkların temelinde kalıtım, nörotransmitter dengesizlikleri veya beyin yapısındaki bozulmalar gibi hatalı bedensel süreçlerin yattığını öngören kuramsal bakış açısıdır. Örneğin, serotonin eksikliğinin depresyona yol açması bu yaklaşımla açıklanır.

Psikopatolojinin gelişiminde kişisel tecrübeler, travmalar, çatışmalar ve çevresel faktörlerin nedensel rollerine odaklanan yaklaşımdır. Psikanalitik, davranışçı ve bilişsel olmak üzere alt kollara ayrılır.

Biyolojik yatkınlıklar ile çevresel stresörlerin etkileşimi sonucu psikopatolojinin oluştuğunu savunan etkileşimci görüştür. Örneğin, şizofreniye kalıtsal yatkınlığı olan bir bireyin ancak yüksek stresli çevre koşullarında bu hastalığı geliştirme riskinin artması bu modelle açıklanır.

Şizofreni hastalarındaki sanrı, halüsinasyon ve sosyal çekilme gibi yıkıcı belirtileri azaltmak veya ortadan kaldırmak için kullanılan ilaç grubudur. Dopamin etkisini azaltarak işlev görürler.

Halk arasında elektroşok olarak bilinen, başın iki yanına elektrik akımı verilerek beyinde geçici konvülsiyon ve bilinç kaybı oluşturulması esasına dayanan biyolojik tedavi yöntemidir. İlaçların etki etmediği durumlarda son çare olarak kullanılır.

Şiddetli psikolojik rahatsızlıkları hafifletmek amacıyla beyin dokusuna uygulanan cerrahi müdahalelerdir. En bilinen örneği, ön lobların derin sinir dokularından kesilerek ayrıldığı alın lobotomisidir.

Kişilik ve davranış bozukluklarının tedavisinde uzman eşliğinde psikolojik tekniklerin, sözel etkileşimin ve sistematik yöntemlerin kullanılma sürecidir. Terapist ve danışan arasındaki terapötik ittifaka dayanır.

Klasik psikanalizde hastanın akla gelen düşünce, hayal ve arzularını sansür koymaksızın olduğu gibi anlatması istenen bilinçaltına ulaşma tekniğidir.

Psikanaliz sürecinde hastanın geçmişte yaşadığı çatışma ve duyguları terapiste karşı yeniden yöneltmesi, terapisti geçmişteki bir figür gibi görmesidir.

Klasik koşullanma ilkelerine dayanan, korku veya kaygı yaratan uyarıcının yeni bir tepki olan gevşeme ile dereceli olarak eşleştirilerek ortadan kaldırıldığı davranışçı terapi tekniğidir.

Hastanın dünya, kendisi ve geleceği hakkındaki akılcı olmayan inançlarını, düşünce hatalarını ve yanlış kavramlaştırmalarını değiştirerek daha uyumlu davranışlar sergilemesini sağlayan psikoterapi türüdür.

Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde içinde sinir ve akıl hastalıklarının da tedavi edildiği, hatta tıp eğitimi verilen hastane benzeri kurumlardır.

Norepinefrin ve serotonin etkinliklerini artırarak depresif belirtileri ortadan kaldırmak ve hastayı psikoterapiye hazırlamak için kullanılan ilaç grubudur.

Hastanın tehdit edici bulduğu korku uyaranına karşı yavaş yavaş değil, doğrudan ve uzun süre maruz bırakılması sonucu anksiyete tepkisinin sönmesini amaçlayan davranışçı tekniktir.

Terapist ile danışanın iyilik halini sağlamak ve süreci ilerletmek amacıyla kurdukları karşılıklı güven ve olumlu işbirliği ilişkisidir.

Hipokrat'ın akıl hastalıklarını bedensel kökenli kabul ederek sükunet, perhiz ve cinsel faaliyetten uzak durma gibi yöntemlerle melankoliyi tedavi etme yaklaşımıdır.