UrartuDoğu Anadolu bölgesinde Van Gölü çevresinde kurulmuş, gelişmiş bir mezar mimarisine ve kendine özgü ölü gömme geleneklerine sahip olan Demir Çağı uygarlığıdır. Coğrafi yayılım gösterdiği Karagündüz, Dilkaya ve Yoncatepe gibi nekropollerde zengin arkeolojik buluntular bırakmıştır.
Oda MezarUrartu coğrafyasında en yaygın görülen, yer altına taş örgü veya kaya oyma yöntemiyle inşa edilen çoklu gömüye uygun mezar biçimidir. Van Gölü Havzası'ndaki Karagündüz ve Altıntepe kazılarında bu mimari tipin birçok örneği ortaya çıkarılmıştır.
DromosYüzey ile yer altı oda mezarların kapısı arasında bağlantı sağlayan, kuyu biçimli ön giriş veya koridor yapısıdır. Genellikle kare ya da dikdörtgen planlı olup taş örgü veya kaya mezarlarında mezara erişimi kolaylaştırır.
Taş Sandık MezarDikine yerleştirilmiş yassı taş blokları ile kare veya dikdörtgen biçimde oluşturulan ve üstü yassı sal taşlarıyla örtülen geleneksel bir mezar tipidir. Yoncatepe ve Dilkaya kazılarında hem tekli hem de çoklu gömü amacıyla kullanıldığı saptanmıştır.
Basit Toprak MezarCesedin doğrudan toprağa açılmış bir çukura, çoğunlukla hoker (cenin) pozisyonunda yerleştirildiği yalın mezar türüdür. Bu mezarlarda da oda mezarlarda olduğu gibi ölü yemeği ve mezar armağanlarına yer verildiği gözlenmiştir.
UrneKremasyon (yakma) işleminden sonra geriye kalan kül ve kemiklerin konulduğu, tunçtan veya çoğunlukla pişmiş topraktan yapılan kısa boyunlu, şişkin karınlı kaplardır. Ağız kısımları genellikle ters kapatılmış küresel çanaklarla örtülmüştür.
KremasyonÖlünün yakılması ve geriye kalan kül ve kemiklerin bir kaba (urne) ya da kumaşa sarılarak mezara konulması işlemidir. Urartu'da Yoncatepe ve Karagündüz gibi nekropollerde bu yöntemin uygulandığı kanıtlanmıştır.
HokerUrartu basit toprak mezarlarında ve oda mezarlarında insan iskeletlerinin ana yatış pozisyonu olan, ana rahmindeki cenin duruşunu (bükülü pozisyon) ifade eden gömü biçimidir.
Bindirme TekniğiUrartu yer altı taş örgü mezarlarının yan duvarlarında tavana doğru daralmayı sağlamak amacıyla taşların kademeli olarak içeriye doğru bindirilerek örülmesi mimari tekniğidir.
Mezar ArmağanıÖlen kişinin öteki dünyada kullanması veya sosyal statüsünü yansıtması amacıyla mezar odasına konulan çanak çömlek, takı, silah ve kişisel eşyalardır. Urartu mezarlarında demir bilezik, iğne ve hançer gibi zengin armağanlar bulunmuştur.
In SituArkeolojik kazılarda buluntuların ve gömülerin insanlar tarafından bırakıldığı orijinal yerinde ve bozulmamış vaziyette bulunma durumudur. Örneğin Van/Altıntepe'de urne gömülerin in situ olarak ortaya çıkarılması önemlidir.
NekropolAntik dönemde kentlerin dışında yer alan, ölülerin toplu olarak gömüldüğü mezarlık alanıdır. Karagündüz, Dilkaya ve Yoncatepe gibi merkezler önemli Urartu nekropol alanlarındandır.
FibulaAntik dönem çengelli iğnesi olup Urartu mezarlarında süs eşyası ve giysi tutturacağı olarak bulunan önemli bir kronolojik buluntudur. Karagündüz ve Dilkaya mezarlarında çanak çömlekle birlikte ele geçirilmiştir.
Mezar MimarisiUrartularda ölü gömme inancı doğrultusunda geliştirilen taş örgü, kaya oyma, sandık ve urne gibi yapı tekniklerinin tamamını kapsayan mimari disiplindir.
