Ünite 7: Urartu Metal İşçiliği ve Urartu Sulama Tesisleri

Urartu Metal İşçiliği ve Urartu Sulama Tesisleri - kaynak sayfa görseli

Kaynak: ders kitabı, sayfa 141

Kemer Ölçüleri ve Kadın Teması

Urartu kemerlerinden bilinen bir örneğin uzunluğu 79.2 cm, genişliği ise yaklaşık 7 cm'dir. Bu kemer üzerinde betimlenen figürlerin tamamı kadınlardan oluşur ve iki yatay panelde krali bir düğün merasimi anlatılır.

İkinci Başkent Toprakkale

Urartu'nun ikinci başkenti olarak kabul edilen Toprakkale, kral II. Rusa döneminde kurulmuştur. Bu kentte yapılan arkeolojik buluntular arasında gümüş madalyonlar ve tahtta oturan tanrıça kabartmaları yer alır.

Keşişgöl Barajı'nın Konumu ve Kurucusu

Van'ın 20 km doğusunda inşa edilen Keşişgöl Barajı, kral II. Rusa tarafından kanallar ve savaklar sistemiyle su biriktirmek ve çorak arazileri tarıma kazandırmak amacıyla hayata geçirilmiştir.

Berlin'deki II. Rusa Steli

II. Rusa'ya ait Berlin'de bulunan stelde, Keşişgöl'ün yapılış amacı, suyun biriktirilerek 'Rusa gölü' adının verilmesi ve Rusahinili önündeki verimsiz arazilerin tarıma açılması detaylıca anlatılmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Urartu MadenciliğiDoğu Anadolu'da demir ve tunç işleme alanında ileri düzeyde teknik sergileyen, Yakındoğu'nun en büyük madenci topluluğu olarak bilinen Urartu ekonomik ve endüstriyel temelidir.

Urartu KemerleriTunçtan üretilen, kadın ve erkeklere göre kalınlık/incelik gösteren, üzerinde ziyafet ve düğün sahneleri barındırarak Urartu sosyal yaşamı ile mitolojisini yansıtan giysi aksesuarlarıdır.

Narratif ÜslupSanat eserlerinde bir olayın, hikayenin veya merasimin (örneğin krali bir düğün veya ziyafetin) ardışık sahnelerle öyküleyici bir dille tasvir edilmesidir.

Tanrıça ArubaniUrartu baştanrısı Haldi'nin eşi olarak kabul edilen, madalyon ve heykelciklerde taht üzerinde oturan kadın figürüyle temsil edilen ana tanrıçadır.

Toprakkale (Rusahinili)Urartu'nun ikinci başkenti olarak kabul edilen, II. Rusa döneminde kurulan ve çevresinde Keşişgöl Barajı gibi devasa sulama projeleri barındıran önemli bir yerleşim merkezidir.

Tunç Adak LevhalarıGenellikle kemer parçalarının yeniden işlenmesiyle oluşturulan, üzerinde boynuzlu başlıklı tanrı ve dua eden insan figürlerinin yer aldığı kutsal nitelikli metal levhalardır.

Boynuzlu BaşlıkUrartu tasvir sanatında tanrı betimlerini diğer figürlerden ayıran en temel ve belirleyici ilahi simge veya başlıktır.

Keşişgöl BarajıVan'ın 20 km doğusunda kral II. Rusa tarafından kanallar ve savaklar yapılarak su biriktirmek ve çorak arazileri sulamak amacıyla inşa edilmiş tarihi barajdır.

Menua (Şamram) KanalıGürpınar Ovası'ndan Van Ovası'na su taşıyan, 5000 hektardan fazla tarım alanını sulayan ve üzerinde 15 inşa yazıtı barındıran devasa Urartu sulama tesisidir.

İnşa YazıtıUrartu krallarının (örneğin Menua veya II. Rusa) su kanalları ve barajlar gibi büyük yapıların kim tarafından yapıldığını gelecek nesillere aktarmak ve korumak için kaya yüzeylerine kazıttıkları metinlerdir.

TuşpaUrartu Krallığı'nın başkenti olan, sulama kanalları ve madeni eserlerin zenginliğiyle bilinen merkezî antik kenttir.

Giysi İğnesi (Hayvan Biçimli)Urartu kadın heykelciklerinde kıyafetleri tutturmak için kullanılan, hayvan biçiminde tasarlanmış estetik ve işlevsel metal takı ögesidir.

Adak HeykelciğiTanrılara sunulmak veya ibadet amacıyla tunçtan dökülerek yapılan, genellikle tanrı veya dindar insan figürlerini betimleyen küçük boyutlu heykelciklerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Menua Kanalı'nın Güzergahı

Halk arasında Şamram Kanalı olarak bilinen bu yapı, Van'ın 50 km güneyindeki Gürpınar Ovası'ndan başlayarak Urartu başkentinin bulunduğu Van Ovası'na kadar su taşımaktadır.

Menua Kanalı Sulama Kapasitesi

Yüzyıllardır bozulmadan günümüze ulaşan ve bugün dahi kullanılan Menua Kanalı, güzergahı boyunca yaklaşık 5000 hektardan fazla tarım arazisinin sulanmasını ve ekilip biçilmesini sağlamaktadır.

Menua Kanalı İnşa Yazıtları

Menua Kanalı boyunca, yapının kim tarafından yapıldığını belirten ve kanala zarar verenleri tanrıların lanetiyle tehdit eden birbirleriyle aynı nitelikte 15 adet inşa yazıtı yer almaktadır.

Van-Derebey Tunç Heykelciği

Van-Derebey'de bulunduğu rapor edilen ve günümüzde Erivan Tarih Müzesi'nde korunan tunç heykelcik, uzun bezemeli elbisesi, başörtüsü ve üç sıra boncuk kolyesiyle Urartu kadın giyiminin nadir bir örneğidir.

Urartu Medeniyetinin Süresi

Urartu Devleti, Doğu Anadolu bölgesinde yaklaşık 300 yıl boyunca hüküm sürerek altın çağını yaşamış, merkezi krallık yapısı ve maden işçiliğiyle yüksek bir medeniyet üretmiştir.

Depreme Karşı Mühendislik

Urartuların sulama tesisleri ve barajları, Doğu Anadolu'nun zorlu coğrafyasında depreme karşı bilinçli mühendislik önlemleri alınarak son derece sistemli bir şekilde inşa edilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Urartu kemerlerinin incisinin kadınlara, kalınının erkeklere ait olduğu bilgisi sınavda çeldirici olarak sıkça sorulur; buna dikkat edin.
Tanrı betimlerindeki en ayırt edici simgenin 'boynuzlu başlık' olduğu detayını unutmayın.
II. Rusa tarafından inşa edilen barajın Keşişgöl Barajı, Menua (Şamram) Kanalı'nı yaptıran kralın ise Menua olduğunu karıştırmayın.
Menua Kanalı'nın Gürpınar Ovası'ndan Van Ovası'na su taşıdığı coğrafi güzergah sınavda soru potansiyeli taşır.
Urartu sulama tesislerinin depreme dayanıklı yapılmasındaki temel mühendislik gücünün 'madencilikteki ilerleme'den kaynaklandığını unutmayın.
Van-Derebey'de bulunan tunç heykelciğin Arubani'ye atfedilen nadir bir kadın/tanrıça betimi olduğunu aklınızda tutun.