Osmanlı ilmiye sınıfı klasik ve yerleşmiş İslâmî eğitim kurumu olan medresede
usulüne uygun tahsilden sonra icazet ile mezun olup, Osmanlı Devleti'nde hukuk, eğitim,
başlıca dinî hizmetler ve nihayet merkezî bürokrasinin kendi sahaları ile ilgili önemli bazı
makamlarını dolduran müslüman ve çoğunlukla da Türkler'den oluşan bir meslek grubudur.
İlmiye mesleği geleneğini iyi koruyan, yetki ve imtiyazlarını iyi kollayan bir meslek olmuştur.
Bu mesleğin tarihî seyrinde kendine has özellikleri ile teşekkül, olgunluk, karışıklık ve
toparlanıp küçülme dönemleri olmak üzere başlıca dört devre mevcuttur.
Osmanlı Devletinde ilme verilen önem ve ilim adamlarına gösterilen saygı dolayısıyla
ilmiye mensupları özel ve ayrıcalıklı bir statüye sahip olmuşlardır. Bu zümreye mensup
olanlara vergi ve ceza konularında ayrıcalıklar tanınmış, çocuklarına ise babaları gibi ilim
yolunda ilerlemelerini teşvik amacıyla imtiyazlar verilmiştir. Medreseden mezun olan ilmiye
mensubunun göreve atanıncaya kadar geçen staj döneminde uygulanan kuralları belirleyen ve
belirli süre ile görevde kalmaları esas olan kadı, müderris vs. gibi ilmiye personelinin tekrar
göreve atanıncaya kadar geçen dönemine dair esasları ihtiva eden mülazemet sistemi, asırlar
boyunca ilmiye teşkilatında geçerli olmuştur.
