Ünite 7: Osmanlı Kültürünün Temel Yapısı: İlmiye Teşkilâtı — Alıştırmalar

Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.

1. Uygulama
   Prof. Dr. Abdülkadir Özcan tarafından tıpkıbasımı yapılan, Şaka’ik ve Zeyilleri (c. I-V, İstanbul 1989) adlı eseri inceleyiniz.
2. Uygulama Soruları 1
   Şaka’ik ve Zeyilleri adlı eserden belirli bir padişah dönemini seçiniz ve bu dönemde yaşayan kadıaskerlerden bir kısmının yetişme tarzlarını inceleyip kendi aralarında bir mukayese yapınız.
3. Alıştırma 1myders hazırladı
   Osmanlı ilmiye teşkilatının tarihsel gelişimini dört ana dönem (teşekkül, olgunluk, karışıklık, toparlanıp küçülme) çerçevesinde inceleyerek, XVII. yüzyılda yaşanan yıpranma sürecinin temel siyasi nedenlerini ve ulemanın bu süreçteki konumunu analiz ediniz.
   Yanıt / ipucu

   I. Ahmed ile başlayan çocuk hükümdarlar dönemi, siyasi nüfuz odaklarının ulemayı kendi yanlarına çekme çabası ve ulemanın siyasi fetvalar üzerinden çatışmalara dahil olması.
4. Alıştırma 2myders hazırladı
   İlmiye sınıfının atama, terfi ve görev yeri değişikliklerini takip etmek için kullanılan arşiv kaynaklarından 'rûznâmeler'in işlevini açıklayınız ve bu belgelerin biyografik eserlerin yazımındaki önemine değininiz.
   Yanıt / ipucu

   Kazaskerler tarafından tutulan rûznâmeler, ilmiye mensuplarının özlük haklarını ve görev süreçlerini günü gününe kaydettiği için biyografik eserlere temel teşkil eden birincil verilerdir.
5. Alıştırma 3myders hazırladı
   Mülâzemet sisteminin XVI. yüzyıldan itibaren neden zorunlu hale geldiğini ve Ebussuûd Efendi'nin bu sistemi düzenlerken hangi kriterleri (kontenjan ve makam ilişkisi) esas aldığını açıklayınız.
   Yanıt / ipucu

   Medrese mezunu sayısının artmasıyla oluşan yığılmaları yönetmek için getirilmiştir; yüksek ilmiye ricalinin makamlarına göre belirlenen kontenjanlar üzerinden staj imkânı sağlanmıştır.