Ünite 8: İlmiye Teşkilatının Hizmet Alanları ve İlmiye Mesleğinin Bozulması — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Uygulama
Mübahat S. Kütükoğlu'nun Lütfi Paşa Asafnâmesi (Yeni Bir Metin Tesisi Denemesi) adlı eserini inceleyerek Lütfi Paşa'nın devlet düzeni ve ıslahata dair düşüncelerini, ilmiyenin bozulma ve ıslahına dair görüşlerini tespit ediniz ve bir sadrazamın devlet düzenine dair kaleme aldığı bu eserin ilmî yönünü ortaya koyunuz.
Uygulama Soruları 1
Asafnâme’de yer alan ilmiye teşkilatının bozulma sebepleri ve ıslahına dair kısımları tespit edip inceleyiniz.
Alıştırma 1myders hazırladı
Osmanlı Devleti'nde kadıların görev süreçlerini tanımlayan 'müddet-i ittisal' ve 'müddet-i infisal' kavramlarını açıklayarak, bu görevlilerin özlük işlemlerinin hangi resmi defterlere işlendiğini belirtiniz.
Yanıt / ipucu
Müddet-i ittisal görevde bulunulan süreyi, müddet-i infisal görevden ayrı kalındığı süreyi ifade eder; özlük işlemleri 'matlab defteri' ve 'rûznâme'ye işlenirdi.
Alıştırma 2myders hazırladı
XVI. yüzyıldan itibaren Osmanlı ilmiye teşkilatında gözlemlenen bozulmaların temel nedenlerini listeleyiniz ve bu süreçte ulemanın 'merasim ulemasına' dönüşmesini eleştiren yazarlardan en az üçünü ismen zikrediniz.
Yanıt / ipucu
Bozulma nedenleri; rüşvet, iltimas, mülazemet usulünün kötüye kullanılması ve liyakatsizliktir. Eleştiren yazarlar: Lutfî Paşa, Koçi Bey, Kâtib Çelebi.
Alıştırma 3myders hazırladı
Osmanlı merkez teşkilatında görev yapan hekimbaşı ve müneccimbaşıların ilmiye sınıfı içindeki konumunu ve üstlendikleri temel sorumlulukları kısaca özetleyiniz.
Yanıt / ipucu
Bu kişiler bürokrat ulema sınıfındandır; hekimbaşı tüm tabiplerin reisi, müneccimbaşı ise takvim hazırlama ve önemli olaylar için eşref saati belirleme görevlerini yürütürdü.
