Ünite 11: EMEKLİLİĞE BAĞLI SOSYAL UYUM GÜÇLÜKLERİ

Yaşlı Nüfus Yoksulluk Oranları

Türkiye genelinde yoksulluk oranı 2013 yılında %22,4 iken 2017 yılında %20,1'e gerilemiştir. Aynı dönemde yaşlı nüfusun yoksulluk oranı ise 2013 yılında %17,9 iken, 2017 yılında %15,5 olarak kayıtlara geçmiştir.

Mimar Sinan'ın 80'li Yaşlarındaki Başarısı

Mimar Sinan, mimarlık tarihindeki en büyük başyapıtı ve kendi ifadesiyle 'ustalık eseri' olan Edirne'deki Selimiye Camisi'ni 80'li yaşlarında inşa ederek ileri yaşta üretkenliğin en somut tarihi örneğini sunmuştur.

Gazi Yaşargil'in İleri Yaş Üretkenliği

Dünyaca ünlü Türk beyin cerrahı Prof. Dr. Gazi Yaşargil, 90'lı yaşlarında bile aktif olarak tıp mesleğini icra etmeye, ameliyatlara girmeye ve bilimsel çalışmalar yapmaya devam ederek emekliliğin mutlak bir inziva olmadığını kanıtlamıştır.

Prof. Dr. Fuat Sezgin'in Bilimsel Çalışmaları

Almanya'da Arap-İslam Bilimleri Tarihi Enstitüsünü kuran ve İstanbul İslam Bilim ve Teknoloji Müzesinin kuruluşuna öncülük eden ünlü bilim insanı Prof. Dr. Fuat Sezgin, 90 yaşını aşmış olmasına rağmen vefatına kadar aktif olarak çalışmıştır.

Anahtar Kavramlar

EmeklilikBireyin yaşamında merkezde olan aktif çalışma hayatından ayrılıp boş zaman ağırlıklı yeni bir yaşam evresine geçişini ifade eden, hukuki, ekonomik, sosyal ve psikolojik boyutları olan çok yönlü bir yaşam olayıdır.

Rolsüzlük RolüEmeklilikle birlikte kaybedilen mesleki ve toplumsal rollerin yerine yeni ve anlamlı rollerin konulamaması sonucu, yaşlı bireyin toplumda belirsiz ve işlevsiz bir konumda kalmasını ifade eden sosyolojik kavramdır.

Başarılı SosyalleşmeBireyin yaşamı boyunca karşılaştığı emeklilik gibi yeni bir duruma, çevreye veya yaşam evresine sorunsuz, sağlıklı ve aktif bir şekilde uyum sağlayabilmesi sürecidir.

Başarısız SosyalleşmeBireyin emeklilik gibi radikal yaşam değişikliklerinin getirdiği yeni rollere, çevreye ve koşullara uyum sağlayamayarak yalnızlaşması ve uyum güçlüğü yaşaması durumudur.

Emekliliğin Balayı DönemiEmekliliğin ilk 3 ila 6 aylık sürecini kapsayan, bireyin çalışmamanın verdiği özgürlükle gezme, dinlenme ve hobilerini gerçekleştirme hayallerini yoğun şekilde yaşadığı geçici geçiş evresidir.

Kızgınlar GrubuEmeklilik sürecine kötü uyum gösteren, geçmişte hedeflerine ulaşamamış olmanın ve kendini gerçekleştirememenin faturasını ve suçunu tamamen başkalarına kesen öfkeli emekli profilidir.

Kendinden Nefret EdenlerEmekliliğe uyum sağlayamayan, yaşadığı başarısızlıkların ve hayal kırıklıklarının sorumluluğunu başkalarına yansıtmayıp tamamen kendi içine yönelterek yoğun suçluluk duygusu yaşayan gruptur.

Rasyonel Ekonomik YaklaşımÇalışma temelli değerlerin bireyin en temel motivasyon kaynağı olduğunu savunan, bu nedenle emeklilerin boşluğa düşmemesi için hobi ve gönüllü faaliyetlere yönlendirilmesini öngören kuramsal yaklaşımdır.

Sosyal YaklaşımBireyin ekonomik güdülerden ziyade bir gruba ait olma, kabul görme ve sosyal etkileşim yoluyla motive olduğunu savunarak emeklilikte sosyal faaliyetlerin önemini vurgulayan yaklaşımdır.

Hümanist Varoluşçu YaklaşımEmeklilik dönemini bireyin kendi potansiyelinin farkına vardığı, bilinçlendiği ve kendini gerçekleştirdiği bir dönem olarak kabul eden, yaşam boyu öğrenmeyi temel alan yaklaşımdır.

Kompleks Sistematik YaklaşımEmeklilik sürecinin tek tip olmadığını, her bireyin kendi geçmişi, eğitimi, karakteri ve koşulları çerçevesinde bireysel farklılıklar esasına göre bu süreci deneyimlediğini savunan yaklaşımdır.

Kriz YaklaşımıEmeklilik dönemini tamamen bir kayıplar (gelir, statü, sağlık, rol) süreci olarak gören ve bu kayıpların profesyonel destek ve rehberlik hizmetleriyle telafi edilmesi gerektiğini savunan kuramsal yaklaşımdır.

Hukuki BoyutEmekliliğin yasal mevzuat çerçevesinde ele alınan, çalışan bireylerin kanunlarla belirlenmiş şartları yerine getirerek emekli olma hakkı kazanmasını ifade eden boyutudur.

Fizyolojik BoyutYaşlanma ve emeklilikle birlikte ortaya çıkan fiziksel güç kayıplarını, organ işlevlerindeki gerilemeleri ve ortaya çıkan tıbbi/sağlık sorunlarını kapsayan boyuttur.

Psikolojik BoyutEmeklilikle birlikte yaşanan statü, saygınlık ve rol kayıplarının bireyin ruh dünyasında yarattığı uyum sorunlarını, kimlik krizlerini ve depresif süreçleri inceleyen boyuttur.

Yaşam DoyumuBireyin kendi belirlediği ölçütler çerçevesinde geçmiş ve mevcut yaşamını olumlu, anlamlı, hedeflerine ulaşmış ve değerli bulması sonucu hissettiği genel tatmin ve mutluluk düzeyidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Emekliliğin Balayı Süresi

Emeklilik literatüründe bireylerin çalışmama durumuna ilk uyum sağladıkları, seyahat edip dinlendikleri ve kendilerini çok özgür hissettikleri 'balayı dönemi' genellikle ilk 3 ila 6 ay arasında sınırlı kalmaktadır.

Toplumsal Dul Kadın Oranı Gerçeği

Kadınların ortalama yaşam süresinin erkeklerden daha uzun olması ve evliliklerde genellikle erkek eşlerin yaşça daha büyük olması, erkeklerde erken ölüm oranını artırmakta ve yaşlılıkta dul kalan kadın oranını yükseltmektedir.

Emekliliğe Hazırlıkta Konut Planlaması

Çalıştığı kurumun lojmanında oturan bireylerin emeklilikle birlikte lojmanı boşaltma stresini en aza indirebilmeleri için, emekli olmadan en az bir yıl önce yeni ev bulma ve taşınma planlarını tamamlamış olmaları önerilmektedir.

Yaşlılıkta İletişim ve Etkinlik Azalması

Neugarten'in 1961 yılında yaptığı araştırmaya göre, bireylerin 60 ile 65 yaşından sonra çevreleriyle olan iletişimleri ve katıldıkları sosyal etkinlikleri azalmakta, buna bağlı olarak yaşam doyumları düşmektedir.

Kadınların Emeklilikte Ekonomik Güvencesizliği

Kadınların yetişkinlik döneminde çoğunlukla ücretsiz aile işçisi olarak çalışmaları ve sigortasız olmaları nedeniyle, yaşlılıkta sosyal güvencelerinin doğrudan eşlerine bağlı olması onları ekonomik açıdan aşırı kırılgan yapmaktadır.

Emeklilik Planlamasında Öncelikli İki Alan

Uluslararası gerontolojik çalışmalara göre, çalışanların emeklilik planlaması yaparken en çok üzerinde durdukları ve hazırlık yapmaya ihtiyaç duydukları ilk iki temel alan finansal güvence ve sağlıktır.

3. Yaş Üniversiteleri (Yaşlı Üniversiteleri)

Türkiye'de son yıllarda aktif yaşlanmayı desteklemek amacıyla kurulmaya başlanan yaşlı üniversiteleri, emeklilerin yaşam boyu öğrenme kapsamında akademik ve sosyal hayata katılımını sağlayan yeni nesil kurumlardır.

Kırsal ve Kentsel Emeklilik Avantajı

Geniş aile yapısının ve komşuluk ilişkilerinin daha güçlü olduğu kırsal kesimlerdeki emekli yaşlılar, çekirdek aile yapısının ve yalnızlığın egemen olduğu şehirlerdeki emeklilere göre sosyal uyum açısından daha avantajlıdır.

Sınavda Dikkat Et

Emekliliğe hazırlık programı tablosundaki konuların (Finansal, Fiziksel, Psikososyal) hangi başlık altında yer aldığını mutlaka ezberleyin; sınavda 'hangisi psikososyal/fiziksel konulardan biri değildir' tarzı sorular kesinlikle çıkmaktadır.
Emekliliğin beş boyutunu (Hukuki, Ekonomik, Fizyolojik, Psikolojik, Sosyal) ve bunların tanımlarını iyi bilin; özellikle statü kaybının psikolojik boyut, sağlık sorunlarının ise fizyolojik boyut olduğunu karıştırmayın.
Emeklilikle ilgili beş kuramsal yaklaşımı (Rasyonel ekonomik, Sosyal, Hümanist varoluşçu, Kompleks sistematik, Kriz) anahtar kelimeleriyle eşleştirin; örneğin 'yaşam boyu öğrenme' hümanist yaklaşımı, 'kayıplar' ise kriz yaklaşımını işaret eder.
Neugarten'in yaşam doyumu için belirlediği 5 ölçütü çok iyi öğrenin; sınavda 'hangisi bu ölçütlerden biri değildir' sorusunda 'geçmiş yaşamın sorumluluğunu kabul etmek' ifadesini 'reddetmek' şeklinde değiştirerek yanıltmaya çalışırlar.
Uyumsuz emekli tiplerinden 'Kızgınlar' ile 'Kendinden nefret edenler' arasındaki farka dikkat edin; suçu başkalarında arayanlar kızgınlar, suçu kendinde arayanlar ise kendinden nefret edenlerdir.