← Ünite 10
Yaşlılarda Davranış Sorunları

Ünite 10: YAŞLILIKTA FİZİKSEL SORUNLARA BAĞLI UYUM ZORLUKLARI

2017 Yılı Yaşlı Ölüm İstatistikleri
Ölüm nedeni istatistiklerine göre, 2017 yılında hayatını kaybeden yaşlıların yüzde 45,1'i dolaşım sistemi hastalıkları nedeniyle vefat etmiştir. İkinci sırada yüzde 16,2 ile tümörler, üçüncü sırada ise yüzde 14,2 ile solunum sistemi hastalıkları yer almaktadır.
Yaşla Kas Gücü Kaybı Oranları
Yetişkinler kas gücünün zirvesine 25-30 yaşlarında ulaşırlar. 30-60 yaşları arasında bu gücün %10'unu kaybederler. 60-70 yaşlarındaki en üst kas gücü ise, 20'li yaşlardaki gücün ancak %80'i kadardır.
Yaşlılıkta İşitme Kaybı ve Cinsiyet Farkı
İşitme kaybı 45 yaşından sonra artmaya başlar ve çoğunlukla yüksek frekanslarda gerçekleşir. 50 yaşından sonra işitme yitimi erkeklerde kadınlara göre daha fazladır; erkekler düşük frekansları, kadınlar ise yüksek frekansları daha iyi duyar.
Düşme Kazalarının Psikolojik Etkisi
Tinetti (1996) çalışmalarına göre, düşme kazası geçiren yaşlılarda sürekli bir düşme korkusu gelişir ve kendilerine olan güvenleri ciddi oranda azalır. Bu korku nedeniyle hareketlerini kısıtlayan yaşlıların düşme riski daha da artar.

Anahtar Kavramlar

YaşlanmaAyrıcalıksız her canlıda görülen, tüm işlevlerde azalmaya neden olan, süreğen ve evrensel bir süreçtir. Zaman içerisinde bireyde meydana gelen zihinsel ve fizyolojik değişimleri ifade eder.
MultimorbiditeBir bireyin aynı anda birden fazla kronik hastalığa veya engelliliğe sahip olması durumudur. Yaşlılık döneminde bedensel fonksiyon kayıplarına eklenerek bakıma muhtaçlığı artırır.
OsteoartritEklem kıkırdak dokusunun azalması ve tekrarlayan travmalar sonucu eklemlerin rahat hareket edememesiyle karakterize, ileri yaşlarda en sık görülen eklem hastalığıdır.
Kalp YetmezliğiYüksek tansiyon, ritim bozukluğu, damar sertliği ve kalp kapağı hasarı gibi nedenlerle kalbin vücuda yeterli kanı pompalayamaması durumudur.
HipertansiyonYaşlılarda sık görülen, kalp, beyin ve böbrekte ciddi bozukluklara yol açabilen ve ilk beş ölüm nedeni arasında yer alan yüksek kan basıncı hastalığıdır.
Tip 2 DiyabetKötü ve dengesiz beslenmeye bağlı aşırı kilo ve hareketsizlik sonucu orta ve ileri yaşlarda ortaya çıkan erişkin tipi şeker hastalığıdır.
Sirkadiyen RitimVücudun yaklaşık 24 saatlik biyolojik saati olup, uyku-uyanıklık döngüsü, vücut sıcaklığı ve hormon salınımı gibi fizyolojik süreçleri düzenler.
İnsomniaUykuya dalmada güçlük, sık uyanma nedeniyle uykuyu sürdürememe, erken uyanma ve dinlenmemiş hissetme ile karakterize, yaşlılarda en sık görülen uykusuzluk sorunudur.
HipersomniaKişinin sürekli kendisini yorgun hissetmesi ve gün içerisinde aşırı miktarda uyuması veya uyuklaması ile karakterize aşırı uykululuk durumudur.
Uyku Apne SendromuUyku sırasında solunumun tekrarlayan aralıklarla durması, uyku bölünmesi, oksijen seviyesinde düşüş ve gündüz aşırı uyuklama ile seyreden ciddi bir tablodur.
Sirkadyen Ritim Uyku BozukluğuUyku ve uyanıklık zamanlarının normal saatlerin dışına kayması durumudur. Yaşlı birey sabaha karşı uyuyup öğleden sonra uyanabilir; huzurevlerinde ve demans hastalarında sık görülür.
Periyodik Bacak HareketleriUyku esnasında genellikle bacaklarda (alt ekstremitelerde) 20-40 saniye aralıklarla meydana gelen, uyku kalitesini bozan ritmik kas kasılmalarıdır.
YorgunlukÖnemli derecede bitkinlik, enerji azalması, dinlenme ihtiyacında artış ve aktivite düzeyinde düşüşle kendini gösteren subjektif bir güç kaybı hissidir.
Fizyolojik YorgunlukGünlük aktiviteler veya egzersizler sırasında kasların istemli olarak kuvvet üretme kapasitesinde meydana gelen kayıp ve güçsüzlük durumudur.
Mental YorgunlukYoğun bilişsel aktivitenin çok uzun süre boyunca kesintisiz olarak sürdürülmesi neticesinde ortaya çıkan psiko-biyolojik tükenmişlik durumudur.
Fiziksel UygunlukYorgunluk hissetmeden mesleki, rekreasyonel ve günlük aktiviteleri doğru, etkili ve başarılı bir şekilde yerine getirebilme yeteneğidir.
Sağlık ile İlgili Fiziksel UygunlukBireyin genel sağlık durumunu doğrudan etkileyen; vücut pozisyonu, kassal kuvvet, esneklik ve denge gibi bileşenleri içeren uygunluk boyutudur.
Performans ile İlgili Fiziksel UygunlukBireyin hareket becerilerini ve fiziksel performansını belirleyen; koordinasyon, çeviklik, hız ve güç gibi bileşenleri kapsayan uygunluk boyutudur.

Diğer Önemli Bilgiler

En Dramatik Yaşlılık Kazaları

Freiberger (2006) araştırmalarına göre, yaşlılıkta düşme kazaları en sık rastlanılan ve en dramatik olaylardır. Çünkü bu kazalar doğrudan yaralanmalara, güven duygusunun yitirilmesine ve kontrol kaybına yol açmaktadır.

Mide Kanseri ve Beslenme İlişkisi

Kalache ve Kickbusch (1997) çalışmalarına göre, Batı toplumlarında mide kanseri vakalarının artış göstermesinin arkasında konserve gıdalar ve dondurulmuş besinler gibi modern beslenme stilleri yer almaktadır.

Kalp Hastalığı Riskinde Östrojen Etkisi

Koroner damar tıkanıklığına bağlı kalp hastalıkları erkeklerde kadınlara göre daha erken ve sık görülür. Bunun temel nedeni kadınlarda salgılanan östrojen hormonunun kalbi hastalıklara karşı koruyucu bir kalkan görevi üstlenmesidir.

Kalp Yetmezliğinde Günlük Kilo Takibi

Kalp yetmezliği olan yaşlılarda vücutta ödem (sıvı birikmesi) oluşumunu izlemek için her sabah kahvaltıdan önce, aç karnına, aynı giysilerle ve aynı tartıyla kilo ölçümü yapılarak takip çizelgesine kaydedilmelidir.

Hipertansiyonda Günlük Tuz Sınırı

Hipertansiyonun önlenmesinde ve kan basıncının azaltılmasında günlük tuz alımı hayati önem taşır. Yaşlı bireyin günlük toplam tuz tüketimi bir çay kaşığını (yaklaşık 5 gram) kesinlikle geçmemelidir.

Yaşlılıkta Uyku Süresi Değişimi

Atay (2001) çalışmasına göre, yaşlılarda uykunun yapısı değişir ve genç erişkinlerde ortalama 7.5 saat olan gece uykusu süresi yaşlılıkta 5.5-6 saate kadar geriler. Gece uykusu sık sık uyanmalarla bölünür.

Yaşlılarda Yorgunluk Yaygınlığı

Doris ve arkadaşlarının (2010) yaptığı araştırmalara göre, yaşlı nüfusun %27-50 gibi çok yüksek bir oranı günlük yaşamlarında orta ve şiddetli düzeyde yorgunluk şikayeti yaşamaktadır.

Egzersizin Süresi ve Sıklığı

Sağlığı korumak ve geliştirmek amacıyla yapılan ideal egzersiz; haftada 3 veya 5 kez gerçekleştirilen, düzenli, ritmik ve seans başına yaklaşık 25-35 dakika süren amaçlı fiziksel hareketler bütünüdür.

DSÖ Sağlığın Uygunluk Düzeyi Grupları

Dünya Sağlık Örgütü (1996) önerilerine göre yaşlılar fiziksel uygunluk ve bağımsızlık durumlarına göre 3 gruba ayrılır. Grup 1 tamamen bağımsız ve sağlıklıyken, Grup 3 günlük aktivitelerde bile sürekli yardıma muhtaçtır.

Sınavda Dikkat Et

  • Yaşlı ölümlerinin en sık nedeni %45,1 ile 'dolaşım sistemi hastalıkları'dır; sınavda en sık ölüm nedeni sorulursa doğrudan bu şıkkı işaretleyin.
  • Kas gücü kaybı oranlarına dikkat edin: 30-60 yaş arası kayıp %10 iken, 60-70 yaşındaki güç gençlik gücünün %80'ine denk gelir. Bu yüzdeler sınavda soru olarak gelebilir.
  • Hipertansiyon ve diyabet yönetiminde ortak kural 'günlük tuz tüketiminin 1 çay kaşığını (5 gram) geçmemesi' gerektiğidir. Bu miktar sınavda kesinlikle sorgulanır.
  • Kalp yetmezliğinde ödem takibi için kilo ölçümünün 'her sabah, aç karnına, kahvaltıdan önce, aynı giysilerle ve aynı tartıyla' yapılması şarttır. Şıklarda bu detayların tam olmasına dikkat edin.
  • Fiziksel uygunluk tablosunu ezberleyin: Vücut pozisyonu, kassal kuvvet, esneklik ve denge 'Sağlık' ile ilgiliyken; koordinasyon, çeviklik, hız ve güç 'Performans' ile ilgilidir. Sınıflandırma sorularında bu ayrım hayat kurtarır.
  • Yaşlılarda en sık görülen uyku bozukluğunun 'İnsomnia' (uykusuzluk) olduğunu unutmayın. En sık karşılaşılan sorun sorularında ilk aranacak kelimedir.