← Ünite 7
Yaşlılarda Davranış Sorunları

Ünite 7: YAŞLILARDA DEPRESYON

Dünya Sağlık Örgütü Yaşlılık Depresyonu Oranı
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, dünya genelindeki yaşlı nüfusun yaklaşık %7'si geç yaş depresyonundan doğrudan etkilenmektedir. Bu oran, yaşlılıkta ruh sağlığı hizmetlerinin ne kadar kritik olduğunu göstermektedir.
Bağımsızlık Kaybının Depresyon Oranına Etkisi
Kendi başına bağımsız yaşayan yaşlılarda depresyon tanısı alma oranı sadece %3 iken; hastaneye yatış, huzurevine geçiş veya bir başkasının bakımına muhtaç kalma gibi nedenlerle bağımsızlığını kaybeden yaşlılarda bu oran çarpıcı bir şekilde %50'ye yükselmektedir.
Yaşlılıkta İntihar Girişimlerinin Ölümcül Seyri
Yaşlılık döneminde intihar girişimlerinin en önemli ve birincil nedeni klinik depresyondur. Yaşlı bireylerde gerçekleştirilen intihar girişimlerinin ölümle sonuçlanma oranı, genç yaş gruplarına kıyasla çok daha yüksektir.
Erişkin ve Yaşlılarda İntihar Düşüncesi Farkı
Weissman'ın 1991 yılındaki epidemiyolojik çalışmasına göre, 18-44 yaş arasındaki erişkinlerde depresyon esnasında intihar düşüncesi görülme oranı %31 iken, 65 yaş ve üzeri yaşlılarda bu oran %22 olarak saptanmıştır.

Anahtar Kavramlar

İçsel (Endojen) DepresyonÇevre koşullarından ve olumsuz yaşam olaylarından etkilenmeyen ya da çok az etkilenen, tamamen beyindeki biyokimyasal maddelerin (serotonin, noradrenalin vb.) azalması veya etkinliğinin bozulmasıyla kendiliğinden ortaya çıkan depresyon türüdür.
Tepkisel (Reaktif) DepresyonSıkıcı, üzücü yaşam olayları, kayıplar, olumsuz çevre koşulları ve ruhsal örselenmeler sonucunda tetiklenen depresyon türüdür. Bu türde beyindeki biyokimyasal değişiklikler yaşanan travmatik olayların bir sonucu olarak gelişir.
Döngüsel DepresyonGenellikle güneş ışığının azaldığı sonbahar ve kış mevsimlerinde ortaya çıkan, her yıl ya da birkaç yılda bir aşağı yukarı aynı dönemlerde tekrarlayan mevsimsel özellikli depresyon türüdür.
Majör DepresyonKişinin yaşam enerjisinin tamamen azaldığı, sosyal izolasyonun en üst düzeyde olduğu, ağır suçluluk duygularının ve güçlü intihar fikirlerinin eşlik ettiği depresyonun en ağır klinik şeklidir.
Kronikleşmiş DepresyonUygulanan tedavilere rağmen veya tamamen tedavisiz olarak en az iki yıl boyunca kesintisiz şekilde süren, uzun soluklu depresyon tablosudur.
Üzüntüsüz DepresyonYaşlılarda gençlere oranla daha sık görülen, belirgin bir üzüntü duygusu bildirilmemesine rağmen ilgi kaybı, yorgunluk, uyku bozuklukları ve yoğun bedensel (somatik) yakınmalarla seyreden depresyon türüdür.
PsödodemansDepresyona bağlı olarak dikkat, bellek ve konsantrasyon gibi bilişsel işlevlerin bozulmasıyla ortaya çıkan ve klinik olarak demansı (bunamayı) taklit eden geçici yalancı bunama tablosudur.
SomatizasyonRuhsal ve psikolojik sıkıntıların, çatışmaların veya çökkünlüğün doğrudan bedensel semptomlara (ağrı, uyuşma, sindirim sorunları vb.) dönüştürülerek ifade edildiği bir ego savunma sürecidir.
Hiç Yaşlanmayacak İnsan FenomeniYaşlı bireyin yaşlanma ve ölüm korkularına karşı geliştirdiği, yaşlılık gerçeğini tamamen inkar ederek gençlik rollerini sürdürmeye çalıştığı bir ego savunma mekanizmasıdır.
İzolasyon (Yalıtma)Kabul edilmeyen duygulanım değişiklikleri ve ruhsal acıyla baş etmek için kullanılan, bireyin diğer insanlarla olan duygusal bağlarını zayıflatarak sosyal yalnızlığa sürüklenmesine yol açan uyum sürecidir.
Nihilistik Sanrılarİleri yaş depresyonunda görülebilen, kişinin kendi iç organlarının çürüdüğünü, yok olduğunu veya kendisinin aslında yaşamadığını iddia ettiği gerçek dışı inançlardır.
Psikotik DepresyonAğır depresyon tablosuna paranoid düşüncelerin, kötülük görme, yoksulluk veya hipokondriyak sanrıların (hezeyanların) ve varsanıların eşlik ettiği, özkıyım riskinin son derece yüksek olduğu klinik boyuttur.
Benlik BütünlüğüErikson'un gelişim kuramına göre yaşlılık döneminde bireyin geçmiş yaşamını, başarı ve başarısızlıklarıyla kabul edip yaşamından memnun olması durumudur; ümitsizlik ve depresyonla mücadelede en güçlü ruhsal kalkandır.
Polifarmasi (Çoklu İlaç Kullanımı)Yaşlı bireyin birden fazla kronik hastalığı nedeniyle aynı anda çok sayıda farklı ilaç kullanması durumudur; ilaçların birbirleriyle etkileşimi yaşlılarda depresif belirtileri tetikleyebilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Erişkin ve Yaşlılarda Suçluluk Duygusu Farkı

Yapılan araştırmalara göre, depresyon sürecinde suçluluk duygusu yaşama oranı 18-44 yaş grubundaki genç erişkinlerde %13 iken, 65 yaş ve üzeri yaşlı bireylerde bu oran belirgin şekilde düşerek %5 seviyesinde gözlenmektedir.

Erişkin ve Yaşlılarda İştah Değişikliği Oranları

Depresyonun en belirgin fiziksel belirtilerinden olan iştah değişiklikleri, 18-44 yaş grubundaki bireylerde %27 oranında görülürken, 65 yaş ve üzeri yaşlı grupta bu oran %16 olarak tespit edilmiştir.

Erişkin ve Yaşlılarda Enerji Azalması Farkı

Depresyondaki enerji kaybı ve halsizlik semptomu, 18-44 yaş aralığındaki genç nüfusta %18 oranında bildirilirken, 65 yaş üzerindeki yaşlı nüfusta %11 oranında bildirilmektedir.

Depresyon Tanısı İçin Gereken Minimum Süre

Geçici çökkün ruh hallerinin klinik bir depresyon hastalığı olarak kabul edilebilmesi ve tanı konulabilmesi için, belirtilerin en az iki hafta (14 gün) boyunca hemen her gün kesintisiz sürmesi şarttır.

En Düşük Depresyon Riski Taşıyan Yaşlı Grubu

Baltaş'ın (2000) aktardığı demografik çalışmalara göre; yaşlı bakım evinde yaşayan, kadın olan, yüksek gelir düzeyine sahip, dul kalmış ve eğitim süresi uzun olan yaşlı grubunda depresyon düzeyleri en düşük seviyede ölçülmüştür.

Kronikleşmiş Depresyon Sınırı

Klinik psikiyatride bir depresyon tablosunun 'kronikleşmiş depresyon' olarak adlandırılabilmesi için, hastanın uygun tedaviler almasına rağmen ya da tedavisiz olarak en az 2 yıl boyunca iyileşme göstermeden devam etmesi gerekir.

Sınavda Dikkat Et

  • Yaşlılarda depresyonun gençlerdeki gibi yoğun hüzünle seyretmeyebileceğini, bedensel yakınmaların ön planda olduğu 'üzüntüsüz depresyon' kavramına sınavda kesinlikle dikkat edilmesi gerektiğini unutmayın.
  • Psödodemans (yalancı bunama) kavramını iyi öğrenin; sınavda demanstan farkı sorulursa, depresyon tedavisi sonrası bilişsel işlevlerin düzelmesi kriterini arayın.
  • Depresyon tanısı konulabilmesi için semptomların en az 'iki hafta' sürmesi gerektiği bilgisini mutlaka aklınızda tutun, süre sorularında bu kritik bir bilgidir.
  • Depresyonda 'erken uyanma', anksiyetede ise 'uykuya dalma güçlüğü' yaşandığı ayrımını sınavda karıştırmamak için bu iki semptomu zıtlıklarıyla kodlayın.
  • Yaşlılıkta intihar oranlarının gençlere göre daha ölümcül sonuçlandığını ve yaşlılıkta intiharın en önemli nedeninin depresyon olduğunu unutmayın.