Ünite 1: İnsan Vücudunun Temel Anatomisi — Önemli Kavramlar

Vücudu oluşturan yapıların şeklini, yapısını, işlevlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Örneğin, kalbin odacıklarının ve damarlarının yapısını inceler.

Başın dik, yüzün karşıya dönük, ayakların bitişik, kolların yanda ve avuç içlerinin öne baktığı standart referans pozisyonudur. Vücuttaki tüm organların yerini tarif etmek için evrensel bir başlangıç noktası sunar.

Eklemi oluşturan kemikler arasındaki açının küçülmesi ve daralması hareketidir. Dirseğin bükülerek ön kolun yukarı kaldırılması bu harekete örnektir.

Eklemi oluşturan kemikler arasındaki açının büyümesi ve genişlemesi hareketidir. Dirseğin açılarak kolun aşağıya doğru düzleştirilmesi bu harekete örnektir.

Kol veya bacak gibi ekstremitelerin vücudun orta çizgisinden (merkezinden) yana doğru uzaklaştırılması hareketidir. Kolların yana doğru açılarak uçak pozisyonu alınması örnektir.

Yana açılmış olan kol veya bacakların vücudun orta çizgisine (merkezine) doğru yaklaştırılması ve birleştirilmesi hareketidir. Yana açık kolların gövdeye yapıştırılması örnektir.

Bir kemiğin veya vücut bölümünün kendi uzun ekseni etrafında sağa veya sola dönmesi hareketidir. Başın 'hayır' der gibi sağa ve sola çevrilmesi bu harekete örnektir.

Canlılık özelliği gösteren, yapısal ve işlevsel olarak vücudun en küçük yapı birimidir. Vücudun tüm doku ve organlarının temel taşını oluşturur.

Aynı görevi yapmak üzere bir araya gelmiş, benzer yapıdaki hücreler topluluğudur. Örneğin, kas hücreleri birleşerek kas dokusunu oluşturur.

Farklı doku türlerinin belirli bir görevi yerine getirmek amacıyla bir araya gelerek oluşturduğu yapılardır. Mide, kalp ve akciğer birer organdır.

Aynı fizyolojik amaca hizmet eden ve ortak bir işlevi yerine getiren organların oluşturduğu bütündür. Örneğin, ağız, mide ve bağırsaklar sindirim sistemini oluşturur.

Vücuttaki tüm sistemlerin uyum içinde çalışmasıyla meydana gelen bağımsız canlı varlıktır. İnsan vücudu en karmaşık organizma düzeyini temsil eder.

Kasılma ve gevşeme yetenekleriyle iskeleti hareket ettiren güç kaynağı olan kas sistemine verilen isimdir. Vücut ağırlığının yaklaşık %40-45'ini oluşturur.

Hareketi gerçekleştirecek gücü üretemeyen ancak vücudun çatısını oluşturan kemik, eklem ve bağlardan oluşan iskelet sistemidir.

İki kemik arasında yüksek hareket kabiliyetine sahip, geniş açılı hareketler yapabilen eklem türüdür. Diz ve dirsek eklemleri bu gruba girer.

Hareket yeteneği oldukça sınırlı olan, omurgayı oluşturan omurlar arasında bulunan eklem türüdür. Vücuda esneklik ve destek sağlar.

Kemiklerin birbirine testere dişleri gibi sıkıca kenetlendiği ve hiçbir hareket yeteneği olmayan eklem türüdür. Kafatası kemikleri arasındaki eklemler örnektir.

Kemiklerin üzerinde bulunan, çizgili görünüme sahip ve istemli olarak çalışan çok çekirdekli kas dokusudur. Vücudun istemli hareketlerini sağlar.

İç organların yapısında bulunan, çizgilenme göstermeyen, tek çekirdekli ve istemsiz çalışan kas dokusudur. Mide ve bağırsak hareketlerini kontrol eder.

Sadece kalpte bulunan, çizgili görünümlü olmasına rağmen istemsiz çalışan ve tüm sinirleri kesilse dahi kasılmaya devam edebilen özel kas dokusudur.

İçerdiği hemoglobin proteini sayesinde oksijeni akciğerlerden dokulara taşıyan ve kana kırmızı rengini veren kırmızı kan hücresidir.

Vücudu mikroplara, bakterilere ve enfeksiyonlara karşı koruyan, bağışıklık sisteminin temelini oluşturan beyaz kan hücresidir.

Bir yaralanma veya damar hasarı durumunda kanın pıhtılaşmasını sağlayarak kan kaybını önleyen hücre parçacıklarıdır.

Hormon adı verilen kimyasal maddeleri salgılayan bezlerden oluşan, vücudun büyüme, gelişme ve metabolizmasını düzenleyen sistemdir.

Hücrelerin enerji birimi olan, mitokondride üretilen ve hücrenin yaşamsal faaliyetlerini sürdürmesi için enerji depolayıp serbest bırakan moleküldür.