← Ünite 2
Acil Durum Bilgisi ve Yönetimine Giriş

Ünite 2: Afet ve Acil Durum Yönetimi

1755 Lizbon Depremi
9,0 büyüklüğündeki bu deprem, tarihteki ilk koordineli afet müdahalesinin uygulandığı olaydır. Dönemin yetkilileri orduyu organize etmiş, gıda fiyatlarını sabitlemiş ve şehrin yeniden imarında deprem etkilerini inceleyen mühendislik yöntemleri kullanmıştır.
1939-1944 Depremleri ve Su Baskınları
Türkiye'de büyük can ve mal kayıplarına yol açan bu afetler, Cumhuriyet döneminde afetlere yönelik ilk yasal düzenlemelerin yapılmasına ve afet politikalarının geliştirilmesine zemin hazırlamıştır.
1959 Yılı ve 7269 Sayılı Kanun
Cumhuriyet döneminde çıkarılan tüm afet kanunlarını tek bir çatı altında toplayan 7269 sayılı kanun bu tarihte yürürlüğe girmiştir. Kanunun en önemli özelliği genel bütçe dışında bağımsız bir afet fonu kurmuş olmasıdır.
17 Ağustos 1999 Marmara Depremi
Büyük yıkıma yol açan bu deprem, Türkiye'deki çok başlı afet yönetimi yapısının değişmesi gerektiğini göstermiştir. Yetki ve koordinasyonun tek bir elde toplanması zorunluluğunu ortaya koyarak AFAD'ın kuruluşuna giden süreci başlatmıştır.

Anahtar Kavramlar

Bütünleşik Afet YönetimiAfetlerin önlenmesi, zararlarının azaltılması, hazırlık, tahmin, erken uyarı, müdahale ve iyileştirme aşamalarının tek bir sistem içinde, çok aktörlü ve çok disiplinli olarak yönetilmesini ifade eden modern yaklaşım.
Olay YönetimiYerel düzeyde kalan, kurumların genel çalışma kapasitesini etkilemeyen ve standart operasyon prosedürleri ile kontrol listeleriyle çözülebilen en alt düzeydeki (Seviye 1) müdahale süreci.
Acil DurumÖnceden öngörülemeyen, ani gelişen ve yerel imkanlarla baş edilebilecek boyutta olan tehlikeli olaylardır. Örneğin, can kaybıyla sonuçlanan zincirleme bir trafik kazası acil durumdur.
AfetToplumun tamamı veya belirli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, yerel imkanları aşarak dışarıdan yardım gerektiren büyük ölçekli olaylardır.
Risk YönetimiAfet öncesi dönemde olası tehlikelerin belirlenmesi, analiz edilmesi, zarar azaltma ve hazırlık çalışmalarının planlanarak hayata geçirilmesi sürecidir.
Kriz YönetimiAfet anından itibaren başlayan; müdahale, etki analizi, acil yardım, iyileştirme ve yeniden yapılandırma faaliyetlerini kapsayan afet sonrası yönetim sürecidir.
Zarar AzaltmaAfetlerin doğurabileceği fiziksel, sosyal ve ekonomik zararları en aza indirmek amacıyla afet öncesinde alınan yasal, yapısal ve idari önlemlerin tümüdür.
HazırlıkAfet anında hızlı ve etkili bir müdahale gerçekleştirebilmek için önceden yapılan planlama, eğitim, tatbikat ve kaynak biriktirme faaliyetleridir.
Tahmin ve Erken UyarıÖzellikle meteorolojik ve teknolojik afetlerin önceden tespit edilerek halkın zamanında uyarılmasını ve güvenli davranış sergilemesini sağlayan sistemlerdir.
TahliyeHalkın veya bireylerin can güvenliğini korumak amacıyla tehlikeli bölgelerden daha güvenli alanlara planlı ve organize bir şekilde nakledilmesi sürecidir.
Standart Operasyon ProsedürüDeğişik afet ve tehlikeler ortaya çıktığında ekiplerin uygulaması gereken, önceden belirlenmiş standart kurallar ve yapılacaklar listesidir.
Olay Komuta Sistemi (OKS)Her düzeydeki acil durum ve afetlere sahada müdahale etmek için geliştirilmiş; hiyerarşik, modüler ve esnek bir saha yönetim organizasyonudur.
Olay KomutanıSahadaki tüm müdahale sürecini yönetme yetki ve sorumluluğuna sahip, amaçları belirleyip stratejiler geliştiren en üst düzey saha yöneticisidir.
Acil Durum Yönetim Merkezi (ADYM)Afet anında kurumlar arası koordinasyonu sağlayan, kaynakları yöneten ve sahadaki OKS'ye stratejik destek veren yerleşik kriz merkezidir.
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)Yeryüzüne ait her türlü coğrafi veriyi bilgisayar ortamında depolayan, analiz eden, güncelleyen ve haritalandırarak karar desteği sunan sistemdir.
Kaynak YönetimiAfet anında ihtiyaç duyulan personel, malzeme, araç-gereç ve tıbbi desteğin hızlı, adil ve etkin bir şekilde temin edilmesi ve dağıtılması sürecidir.
7269 Sayılı Kanun1959 yılında yürürlüğe giren, afet öncesi, sırası ve sonrasındaki yardımları düzenleyen ve bütçe dışı afet fonu kuran Türkiye'nin temel afet kanunudur.
5902 Sayılı Kanun2009 yılında yürürlüğe giren, Türkiye'de çok başlı afet yönetimi yapısına son vererek AFAD'ın kurulmasını sağlayan teşkilat kanunudur.
AFADİçişleri Bakanlığına bağlı olarak çalışan, Türkiye'de afet ve acil durum yönetiminden sorumlu en üst düzey şemsiye devlet kurumudur.
Afet ve Acil Durum Danışma KuruluAFAD bünyesinde politika önerileri sunmak ve risk azaltma stratejileri geliştirmek amacıyla üniversite, bakanlık ve STK temsilcilerinden oluşan kurul.
Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP)Afet ve acil durumlarda görev alacak hizmet gruplarının, bakanlıkların ve koordinasyon birimlerinin rol ve sorumluluklarını belirleyen ulusal plandır.
DASKZorunlu Deprem Sigortası aracılığıyla konut sahiplerine deprem ve deprem kaynaklı afetlerin maddi zararlarına karşı güvence sunan kamu kurumudur.
İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüİllerde doğrudan valiye bağlı olarak çalışan, il düzeyindeki risk azaltma, müdahale ve iyileştirme planlarını yürüten AFAD taşra teşkilatı birimidir.
Modüler YapıOKS'de olduğu gibi, ihtiyaca göre kolayca genişletilip daraltılabilen, yeni birimlerin eklenip çıkarılabildiği esnek organizasyonel tasarım.

Diğer Önemli Bilgiler

2009 Yılı ve AFAD'ın Kurulması

5902 sayılı yasa ile Sivil Savunma, Afet İşleri ve Türkiye Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlükleri kapatılarak Başbakanlığa bağlı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) kurulmuştur.

15 Temmuz 2018 Kararnamesi

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçiş kapsamında yayımlanan 4 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile AFAD, Başbakanlıktan alınarak İçişleri Bakanlığına bağlanmıştır.

AFAD Arama ve Kurtarma Birlikleri

Türkiye genelinde AFAD bünyesinde faaliyet gösteren ve doğrudan İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri emrinde çalışan Arama ve Kurtarma Birlik Müdürlüğü sayısı yirmiyi geçemez.

Türk Kızılayı'nın Kuruluş Yılı

1868 yılında kurulan Türk Kızılayı, bir dernek statüsünde olup afet sonrasında özellikle beslenme, çadır, battaniye, giyim ve gıda temini gibi alanlarda devlete yardımcı rol üstlenir.

AYDES Projesi

AFAD tarafından geliştirilen Afet Yönetim ve Karar Destek Sistemi (AYDES), bütünleşik afet yönetiminin tüm aşamalarının elektronik ortamda takip edilmesini sağlayan CBS tabanlı bir projedir.

BM Risk Azaltma Raporu Bulguları

BM raporlarına göre dünyada doğal afet riskine en çok maruz kalan ülkelerin başında Bangladeş, Çin, Hindistan ve Endonezya gelmektedir. Can kayıplarının çoğuna deprem, fırtına ve seller yol açmaktadır.

Japonya'nın Afet Yönetimi Başarısı

Japonya yüksek afet riskine rağmen, son 20 yılda yaptığı altyapı yatırımları, mükemmel çalışan erken uyarı sistemleri ve okullarda düzenli yapılan tatbikatlar sayesinde BM risk listelerinde alt sıralarda yer almaktadır.

Afet ve Acil Durum Danışma Kurulu Toplantıları

AFAD bünyesindeki bu kurul, risk azaltma politikalarını belirlemek üzere yılda en az iki kez olağan olarak toplanır. İhtiyaç halinde başkanın çağrısıyla olağanüstü de toplanabilir.

7126 Sayılı Sivil Savunma Kanunu

Düşman taarruzları, tabii afetler ve büyük yangınlara karşı halkın can ve mal kaybının asgari düzeye indirilmesi amacıyla alınacak silahsız koruyucu tedbirleri düzenleyen kanundur.

OKS'nin Beş Temel Birimi

Olay Komuta Sistemi; Olay Komutanı önderliğinde Operasyon, Planlama, Lojistik ve Finans/Yönetim olmak üzere 5 temel fonksiyonel birimden oluşur.

DASK ve Zorunlu Deprem Sigortası

Deprem ve deprem sonucu oluşan yangın, infilak, yer kayması ve tsunami risklerine karşı konut sahiplerine maddi güvence sunarak hayatın normale dönmesini hızlandıran kurumdur.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'Risk Yönetimi' ile 'Kriz Yönetimi' aşamalarının ayrımına çok dikkat edin. Zarar azaltma ve hazırlık risk yönetimidir; müdahale ve iyileştirme ise kriz yönetimidir.
  • OKS ile ADYM arasındaki farklar sıklıkla sorulur. OKS'nin sahada taktiksel çalıştığını, ADYM'nin ise yerleşik kriz merkezinde stratejik ve kurumlar arası koordinasyon yaptığını unutmayın.
  • Türkiye'deki yasal dönüşüm tarihlerine dikkat edin: 1959 yılı 7269 sayılı kanun (afet fonu), 2009 yılı 5902 sayılı kanun (AFAD'ın kuruluşu) ve 2018 yılı (AFAD'ın İçişleri Bakanlığına bağlanması).
  • OKS'nin 5 temel fonksiyonunu (Komuta, Operasyon, Planlama, Lojistik, Finans) ve bunların görev tanımlarını eşleştirme soruları için mutlaka ezberleyin.
  • İl düzeyinde afet yönetiminden doğrudan sorumlu en üst mülki amirin Vali olduğunu ve İl AFAD müdürlüklerinin doğrudan valiye bağlı çalıştığını unutmayın.