← Ünite 3
Acil Durum Bilgisi ve Yönetimine Giriş

Ünite 3: Acil Durum Planlaması ve

A Şirketi Üst Yönetim Tebligatı
İşletmelerde üst yönetimin acil durum planlamasına verdiği desteği göstermek amacıyla iş güvenliği yöneticisini mevzuata uygun kapsamlı planlar geliştirmek, uygulamak ve sürdürmek üzere yazılı olarak yetkilendirdiğini gösteren somut kurumsal belgedir.
TAMP (Türkiye Afet Müdahale Planı)
Türkiye'de yaşanabilecek her tür ve ölçekteki afet ve acil durumlara etkin müdahale için kamu, özel sektör ve STK'ların rollerini uzmanlık alanlarına göre tanımlayan, 28 hizmet grubundan oluşan entegre ulusal müdahale planıdır.
TAMP 28 Hizmet Grubu
TAMP kapsamında müdahale operasyonlarının niteliğine göre (Haberleşme, Arama-Kurtarma, Sağlık, Barınma, Hasar Tespit, KBRN vb.) oluşturulan ve kriz anında kimin ne yapacağını önceden belirleyen uzmanlaşmış çalışma gruplarıdır.
TAMP 22 Lojistik Depo Sistemi
Afet anında ihtiyaç duyulacak geçici barınma ve insani yardım malzemelerinin dakikalar içinde tırlara yüklenerek sevk edilmesi amacıyla Türkiye genelinde stratejik olarak belirlenmiş 22 noktada kurulan lojistik merkezler ağıdır.

Anahtar Kavramlar

Acil Durum PlanlamasıBir yerleşim yerinden tek bir haneye kadar, olası her türlü tehlikenin insanlara ve mülklere verebileceği zararları azaltmak veya tamamen ortadan kaldırmak amacıyla yapılacak çalışmaları, görevleri ve sorumlulukları önceden tanımlayan süreçtir.
Planlama TakımıAcil durum hazırlık planının geliştirilmesinden, güncellenmesinden ve kriz anında uygulanmasından sorumlu olan, organizasyonun farklı birimlerinin uzmanlıklarını barındıran disiplinlerarası kuruldur.
PolitikaAcil durum yönetiminde belirlenmiş amaçlara ulaşmak için izlenen genel yol, ilkeler dizisi ve kurallar toplamıdır; piramidin en üstünde yer alarak organizasyonun genel yaklaşımını temsil eder.
StratejiÖnceden belirlenmiş hedeflere ulaşmak amacıyla organizasyon tarafından alınan tedbirlerin ve kullanılan araçların bütünüdür; kriz anında kaynakların nereden temin edileceğini kararlaştırır.
TaktikStratejinin sahada gerçekleştirilmesi amacıyla yapılan eylemlerin ayrıntılı olarak belirtilmesidir; kaynakları ihtiyaç duyulan konumlara dağıtır ve bilgi akışını yukarıya iletir.
Operasyon (Eylem)Acil durum planlamasının en alt basamağında yer alan, kaynakların sahada en etkili şekilde değişimini ve kullanımını amaçlayan, somut programların uygulandığı operasyonel seviyedir.
ProgramAcil durum faaliyetlerinin uygulanacağı yer, zaman, süre ve bu faaliyetlerin kimler tarafından nasıl yapılacağını en ince ayrıntısına kadar gösteren detaylı uygulama planıdır.
TehlikeGerçekleştiğinde toplum, ekonomi ve çevre üzerinde olumsuz etkiler yaratabilme potansiyeli olan doğa kaynaklı (deprem, sel) veya insan/yapay kaynaklı olgulardır.
Maruz KalmaBir tehlike meydana geldiğinde, o tehlikenin etki alanı içinde bulunan insan nüfusu, bina varlığı, altyapı ve ekonomik değerler gibi zarar görmesi muhtemel unsurların bütünüdür.
Savunmasızlık (Zarar Görebilirlik)Tehlikenin fiziksel veya sosyal etkileri karşısında, maruz kalan maddi varlıkların, binaların veya toplumsal yapının zarar görme, yıkılma veya etkilenme olasılığının derecesidir.
SonuçlarMeydana gelen bir tehlikenin, olaya maruz kalan bölge, tesis ve topluluklar üzerinde yarattığı anlık fiziksel hasarlar ile uzun döneme yayılan sosyo-ekonomik etkilerin tamamıdır.
RiskOrganizasyonun dışından veya içsel zayıflıklarından kaynaklanan, kayıp ve zarar doğuracak olumsuz olayların gerçekleşme olasılığıdır; olasılık ile zararın büyüklüğünün çarpımıyla hesaplanır.
TahliyeAfet ve acil durumlarda can güvenliğini korumak amacıyla insanların, hayvanların veya kritik malzemelerin tehlikeli bölgelerden hızlı ve organize bir şekilde dışarıya çıkarılması sürecidir.
SığınakTehlikenin etkilerinden (özellikle kimyasal sızıntı, gaz kaçağı veya hava saldırısı gibi tahliyenin imkansız olduğu durumlarda) korunmak için fiziksel koruma sağlayan sızdırmaz yapılardır.
Standart Operasyon Prosedürü (SOP)Acil durumlarda hangi olayda kimin, neyi, nasıl yapacağını adım adım belirleyen, onaylanmış iş tariflerinden ve kontrol listelerinden oluşan yazılı talimatnamelerdir.
TatbikatHazırlanan acil durum planlarının denenmesi, aksayan yönlerin tespiti, personelin eğitilmesi ve kriz anındaki davranışların alışkanlığa dönüştürülmesi amacıyla yapılan uygulamalı denemelerdir.
Lojistikİhtiyaç sahiplerinin taleplerini karşılamak üzere her türlü ürün, hizmet ve bilginin çıkış noktasından varış noktasına kadar taşınmasının, depolanmasının ve kontrol edilmesinin etkin yönetimidir.
AYDES (Afet Yönetimi ve Karar Destek Sistemi)TAMP kapsamında görevli tüm kurumların talep ve kaynak yönetimini gerçekleştirdiği, ortak karar alma mekanizmalarını hızlandıran web tabanlı gelişmiş bir coğrafi bilgi ve iletişim sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

AYDES Bilişim Altyapısı

TAMP'ın tüm operasyonel süreçlerini, kaynak yönetimini ve kurumlar arası talepleri dijital ortamda birleştiren, web tabanlı çalışan ve karar alma süreçlerini saniyelere indiren Afet Yönetimi ve Karar Destek Sistemi'dir.

17 Ağustos 1999 Marmara Depremi

Türkiye'de afet yönetimi ve acil durum planlaması süreçlerinde milat kabul edilen, koordinasyon, lojistik ve haberleşme altyapısının önemini acı bir şekilde ortaya koyarak modern bütünleşik afet yönetimine geçişi hızlandıran büyük afettir.

ADYM Personel Kapasitesi Standardı

Bir Acil Durum Yönetim Merkezi'nin (ADYM) kriz süresince kesintisiz hizmet verebilmesi için en az 15 personelin dış dünyadan izole şekilde güvenle konaklamasına ve çalışmasına imkan tanıyacak fiziksel alana sahip olması gerekir.

Tahliye Muhafızları Standardı

Tahliye planlamasında kargaşayı önlemek amacıyla sahada görevlendirilen ve her biri en fazla 20 kişinin güvenli tahliyesinden, özel ihtiyaç sahiplerine yardımdan sorumlu olan yetkilendirilmiş görevlilerdir.

Risk Değerlendirme Matrisi (Lunevich)

Olasılıkları çok yüksekten çok aza (A-E), sonuçları ise felaketten ihmal edilebilire (1-5) kadar kodlayarak risk seviyesini düşük, orta, yüksek ve şiddetli olarak sınıflandıran bilimsel analiz tablosudur.

Siren Sinyali Kodlaması

Tesislerde acil durumun türünü personele hızla duyurmak için kullanılan; örneğin uzun bir klakson sesini takip eden üç kısa klaksonun yangını, kesintisiz sirenin ise hava muhalefetini belirtmesi gibi işitsel kodlama yöntemidir.

Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018)

Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanan, 'Afet Yönetiminde Etkinlik' başlıklı Özel İhtisas Komisyonu Raporu ile Türkiye'nin afetlere karşı kurumsal kapasitesini artırmayı hedefleyen resmi politika belgesidir.

STK'ların TAMP'taki Hukuki Rolü

Sivil toplum kuruluşlarının esnek, hızlı ve gönüllülük esasına dayalı güçlerinden tam verim alabilmek amacıyla, TAMP sistemine resmi olarak 'Destek Çözüm Ortağı' sıfatıyla dahil edilmelerini sağlayan yasal düzenlemedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Acil durum planlama sürecinin 6 adımını sırasıyla ezberleyin; sınavda boşluk doldurma veya sıralama sorusu olarak çıkma ihtimali çok yüksektir.
  • Planlama hiyerarşisindeki Politika, Strateji, Taktik ve Operasyon piramidinin basamaklarını ve her birinin tanımını iyi bilin; özellikle taktik ve stratejinin farkı sıkça sorulur.
  • Risk Değeri formülünü (Olasılık x Sonuç) unutmayın; basit bir hesaplama veya tanım sorusu olarak sınavda karşınıza gelecektir.
  • Kriz yönetim ekibinin 5 temel fonksiyonunu (Komuta, Operasyon, Planlama, Lojistik, Finans) adınız gibi bilin; kriz anındaki görev dağılımı sorularının temelidir.
  • Tahliye ve Yerinde Korunma (Sığınak) kararlarının hangi durumlarda seçildiğine dikkat edin; kimyasal sızıntılarda sığınak, depremde tahliye tercih edildiği bilgisi kritiktir.
  • TAMP'ın bilişim altyapısının AYDES olduğunu ve Türkiye genelinde 22 adet lojistik merkezin kurulduğunu unutmayın; güncel kurumsal yapı sorularında sıkça tercih edilir.