Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Acil Durum ve Afet Yönetimi Önlisans Programı » Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2

Ünite 5: 1938’den 2002’ye Ekonomik Gelişmeler — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 16 kelime var.

1 / 160 doğru

12 Kasım 1942 tarihinde TBMM'de kabul edilen, olağanüstü savaş şartlarında haksız kazanç sağlayanlardan vergi almak ve piyasadaki emisyon hacmini daraltmak amacıyla bir defaya mahsus uygulanan servet •••. Mükelleflerin büyük çoğunluğu İstanbul'daki gayrimüslimlerden oluşmuş, itiraz hakkı tanınmadığı için ciddi tartışmalara yol açmış ve 1943'te kaldırılmıştır.

Millî Korunma Kanunu — İkinci Dünya Savaşı koşullarında 26 Ocak 1940 tarihinde çıkarılan ve hükûmete üretim, dağıtım, tüketim ve fiyatlandırma alanlarında olağanüstü müdahale yetkileri veren kanundur. Savaş döneminde karaborsa ve stokçulukla mücadele amacıyla uygulanmış, 1950'li yıllarda DP hükûmeti tarafından mal darlıklarını önlemek için yeniden yürürlüğe koyulmuştur.

Varlık Vergisi — 12 Kasım 1942 tarihinde TBMM'de kabul edilen, olağanüstü savaş şartlarında haksız kazanç sağlayanlardan vergi almak ve piyasadaki emisyon hacmini daraltmak amacıyla bir defaya mahsus uygulanan servet •••. Mükelleflerin büyük çoğunluğu İstanbul'daki gayrimüslimlerden oluşmuş, itiraz hakkı tanınmadığı için ciddi tartışmalara yol açmış ve 1943'te kaldırılmıştır.

Katlı Kur Sistemi — Ağustos 1958 İstikrar Kararları ile uygulamaya koyulan, ihraç veya ithal edilen malın cinsine, stratejik önemine göre farklı döviz kurlarının ve prim oranlarının uygulandığı kambiyo •••. Dolar bazında Türk lirasına %120'ye yakın devalüasyon yapılarak dış ticaret dengesi kurulmaya çalışılmıştır.

İthal İkamesi — Daha önce dışarıdan ••• edilen tüketim veya yatırım mallarının yurt içinde kurulan yerli sanayi tesisleriyle üretilmesini hedefleyen iktisat stratejisidir. Türkiye'de 1950'lerin ortasından itibaren KİT'ler ve özel sektör eliyle uygulanmış, ancak döviz girdisine bağımlı olduğu için zamanla döviz darboğazlarına yol açmıştır.

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) — Ekim 1960'ta kurulan ve 1961 Anayasası ile anayasal bir organ haline getirilen, hükûmete iktisadi ve sosyal konularda danışmanlık yapıp Beş Yıllık Kalkınma Planlarını hazırlayan teşkilattır. Karma ekonomi anlayışı çerçevesinde kamu sektörü için emredici, özel sektör için yönlendirici planlar üretmiştir.

Teşvik Belgesi — 1968 yılında 933 sayılı Kanun uyarınca DPT bünyesindeki ••• ve Uygulama Dairesi tarafından özel sektör yatırımcılarına verilmeye başlanan resmi belgedir. Bu belgeye sahip olan girişimciler devletten ucuz kredi, döviz tahsisi, vergi indirimi ve yatırım indiriminden öncelikli olarak yararlanmıştır.

Hayalî İhracat — 1980'li yıllarda Beşinci Plan döneminde devletin sağladığı yüksek ••• teşvikleri ve vergi iadelerinden haksız yararlanmak amacıyla fiilen yapılmayan ••• yapılmış gibi kağıt üzerinde gösterme usulsüzlüğüdür. ••• aracı firmaların doğrudan desteklenmesi bu yasa dışı uygulamanın yaygınlaşmasına zemin hazırlamıştır.

Stagflasyon — Bir ekonomide yüksek enflasyon ile ekonomik küçülme (resesyon) ve işsizliğin aynı anda yaşandığı karmaşık kriz durumudur. Türkiye ekonomisi özellikle 1994 yılında %149,6 enflasyon ve %6,1 oranında küçülme yaşayarak ••• olgusunu en ağır biçimde tecrübe etmiştir.

Gümrük Birliği Antlaşması — 6 Mart 1995'te imzalanıp 1 Ocak 1996'da yürürlüğe giren, Türkiye ile Avrupa ••• arasındaki sanayi malları ticaretinde ••• vergilerini ve kotaları kaldıran antlaşmadır. Türkiye AB dışındaki üçüncü ülkelere karşı Ortak ••• Tarifesi'ni kabul etmiş, ancak ilk yıllarda AB lehine çok büyük dış ticaret açıkları oluşmuştur.

Uluslararası Tahkim — 14 Ağustos 1999 tarihinde yapılan Anayasa değişikliği ile Türk hukuk sistemine giren, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların ••• hakem kurullarınca çözülmesine imkan tanıyan düzenlemedir. Bu reform yabancı sermaye yatırımlarını teşvik etmek ve özelleştirmelerin önünü açmak için yapılmıştır.

Deprem Vergisi (4481 Sayılı Kanun) — 17 Ağustos Marmara ve 12 Kasım Düzce ••• yol açtığı devasa ekonomik kayıpları ve altyapı harcamalarını karşılamak amacıyla 26 Kasım 1999 tarihinde çıkarılan olağanüstü vergi kanunudur. Özel İletişim ••• gibi yeni yükümlülükler getirerek kamu gelirlerini artırmayı hedeflemiştir.

Döviz Kuru Çapası — 10 Aralık 1999'da açıklanan Enflasyonu Düşürme Programı kapsamında Merkez Bankası'nın ••• kurlarındaki günlük ve aylık artış oranlarını önceden ilan etmesi stratejisidir. Enflasyon beklentilerini kırmak amacıyla uygulanmış ancak ••• ••• aşırı baskılanması dış açıkların patlamasına neden olmuştur.

Dalgalı Kur Rejimi — Döviz kurlarının devlet veya Merkez Bankası tarafından müdahale edilmeksizin tamamen piyasadaki arz ve talep koşullarına göre belirlendiği döviz kuru sistemidir. 21 Şubat 2001 gecesi yaşanan ağır finansal kriz üzerine döviz çapası terk edilerek bu rejime geçilmiş ve TL anında %40 değer kaybetmiştir.

Faiz Dışı Fazla — Devlet bütçe gelirlerinden, ••• ödemeleri hariç tutulan bütçe giderlerinin çıkarılması sonucu elde edilen pozitif bütçe dengesidir. Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı ve IMF anlaşmaları kapsamında kamu borç stokunu sürdürülebilir kılmak için milli gelirin %6,5'i oranında ••• verme hedefi konulmuştur.

Katma Protokol — Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında 1970 yılında imzalanıp 1973'te yürürlüğe giren ve 22 yıllık bir geçiş süreci sonunda Gümrük Birliği'ne geçilmesini öngören ek sözleşmedir. Üçüncü Beş Yıllık Planın hedefleri bu ••• getirdiği 22 yıllık takvime göre şekillendirilmiştir.

İşsizlik Sigortası (4447 Sayılı Kanun) — 25 Ağustos 1999 tarihinde kabul edilen sosyal güvenlik reformu kanunu ile Türk çalışma hayatına kazandırılan, işini kaybeden çalışanlara belirli süre maaş ödenmesini öngören güvence sistemidir. Kanun aynı zamanda kadınlarda emeklilik yaşını 58'e, erkeklerde 60'a çıkarmıştır.