İnfografik
← Ünite 1
Turizm Sosyolojisi

Ünite 1: Toplumsal Bağlamda Turizmin Gelişimi

Toplumsal Bağlamda Turizmin Gelişimi - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 8
Kraliçe Hatşepsut'un Punt Ülkesi Seyahati
MÖ 1480 yılında Mısır Kraliçesi Hatşepsut tarafından Afrika'nın doğusunda yer aldığı düşünülen Punt ülkesine barış ve turizm amacıyla düzenlenen bu sefer, dünyadaki en eski seyahatname niteliğindeki rölyeflerle Luksor Deir el-Bahri Tapınağı'nın duvarlarını süslemektedir.
Cro-Magnon Mağarası Deniz Kabukları
Güney Fransa'daki ünlü Cro-Magnon Mağarası'nda bulunan ve otuz bin yılı aşkın bir süre önce Atlas Okyanusu kıyılarından takas yoluyla getirildiği tespit edilen deniz kabukları, insanlık tarihinin en eski seyahat ve ticaret kanıtları arasında yer alır.
Antik Roma'nın Yol Sistemi (Via Appia)
Roma İmparatorluğu döneminde inşa edilen, aralarında ünlü Via Appia'nın da bulunduğu; toplam uzunluğu 90.000 km'yi bulan çift şeritli bulvarlar ve 200.000 km'lik bazalt döşeli yol ağı, üç kıta arasında güvenli ve hızlı ulaşıma hizmet etmiştir.
İpek Yolu Programı ve Üye Sayısı
Dünya Turizm Örgütü (WTO) tarafından 1991 yılında başlatılan İpek Yolu Programı, Çin'den Akdeniz'e uzanan tarihi rotada turizmi canlandırmayı amaçlamış ve 2016 yılına gelindiğinde Türkiye dahil üye ülke sayısı 33'e ulaşmıştır.

Anahtar Kavramlar

Grand Tur (Büyük Tur)Rönesans'tan itibaren Avrupalı aristokrat ve zengin gençlerin gelecekteki mesleklerine hazırlık ve medenileşme amacıyla Batı ve Güney Avrupa'yı (özellikle İtalya, Fransa, Roma) kapsayan uzun süreli kültürel eğitim seyahatleridir. Örnek: 17. yüzyılda İngiliz soylu gençlerin mentorlar eşliğinde Roma ve Venedik'i ziyaret etmesi.
CookizmThomas Cook'un öncülüğünde, riskli ve öngörülemez bireysel seyahatlerin sistematik, planlı, ekonomik ve uzman tecrübesine dayanan kitle turizmi hareketine dönüştürülmesi sürecidir. Brendon tarafından kitle tüketimini açıklamak için literatüre kazandırılmıştır.
Romantizm18. ve 19. yüzyıllarda endüstrileşme, şehirleşme ve materyalizme tepki olarak doğan; bireylerin doğayı, bakir manzaraları ve köylü yaşamını yücelterek estetik ve duygusal deneyimler aramasını sağlayan edebiyat, sanat ve felsefe akımıdır.
Biyomedikal Sağlık ParadigmasıSağlığı 'hastalığın yokluğu' olarak tanımlayan ve insan bedenine bir makine metaforu üzerinden yaklaşarak sorunların parçalar halinde çözülebileceğini savunan yaklaşımdır. Metinde Orta Çağ'daki spa turizminin bu paradigma ile ele alındığı belirtilir.
Bütüncül Sağlık ParadigmasıSağlığı sadece hastalığın yokluğu değil, beden, zihin ve ruh bütünlüğünde tam bir iyi olma hâli olarak ele alan yaklaşımdır. İlk Çağ'daki spa ve kaplıca turizmi bu anlayışla ilişkilendirilmiştir.
Gösterişçi TüketimThorstein Veblen'in 'Aylak Sınıfı Teorisi'nde öne sürdüğü, üst sosyal sınıfların ve onlara özenen alt sınıfların statü ve zenginliklerini topluma göstermek amacıyla gerçekleştirdiği mal, hizmet ve seyahat tüketimidir.
Üst Gerçeklik (Hiperrealite)Jean Baudrillard'ın simülasyon teorisinde yer alan, nesnenin orijinal ve gerçek hâlinin kaybolarak insanların yapay kopyaların ve simülasyonların çekiciliğine kapılması durumudur. Örnek: Modern temalı parklar.
İpek YoluÇin'den başlayarak Asya, Orta Doğu ve Akdeniz kıyılarına kadar uzanan, milattan sonraki ilk yüzyıllarda güçlenen ve doğu ile batı arasındaki ticari, kültürel, dini alışverişi sağlayan 8000 km'lik tarihi ağdır.
Cicerone (Çaçaron)Grand Tur döneminde Avrupa'nın büyük şehirlerinde yabancı gezginleri kişi başına belirli bir ücret karşılığında saraylar, kiliseler ve turistik mekânlarda gezdiren erken dönem profesyonel tur rehberleridir.
KolonyalizmBir devletin kendi sınırları dışındaki başka toprakları ve yerel toplulukları fethederek ekonomik, siyasi ve kültürel kontrolü ele geçirmesi ve ana vatanın egemenliğini kurması sürecidir.
Mobilite (Hareketlilik)Geç modern toplumların en temel özelliklerinden biri olan; insanların, bilgilerin, sermayenin ve malların mekânsal uzamda sürekli ve akışkan bir şekilde yer değiştirebilme kapasitesi ve yetisidir.
Ulus DevletOrtak değerler, ulusal eğitim sistemleri, ortak dil ve politikalar etrafında şekillenen, sınırları belirli bir siyasi çerçevede milletlerin bir arada yaşadığı modern devlet düzenidir.
Kimlik TurizmiZiyaretçilerin ulusal kimliklerini, aidiyet duygularını ve ortak geçmişlerini pekiştirmek amacıyla millî parkları, ulusal müzeleri, anıtları ve büyük şehirlerdeki tarihi simgeleri ziyaret etme faaliyetidir.
Elias'ın Toplumsal Seçkinler TeziKamusal hayatta geçerli olan davranış normlarının ve tüketim biçimlerinin saray ve toplumsal seçkinler tarafından belirlendiğini, bu normların alt sınıflar tarafından taklit edilerek tüm topluma yayıldığını savunan sosyolojik tezdir.
RıhleMüslüman gezgin İbn Battuta'nın Mekke hac yolculuğu ile başlayıp Hindistan, Çin, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'yu kapsayan gezilerini anlattığı, İslam dünyasının en önemli seyahatname eseridir.
SafarnāméSelçuklu yönetiminde görev yapmış Nâsır-ı Hüsrev'in Orta Doğu seyahatlerini, Kahire yaşamını ve Mekke hac deneyimlerini kaleme aldığı ilk Müslüman hac kaydı niteliğindeki eserdir.
Sümerce Para ve Tekerlek İcadıMÖ 4000 civarında Sümerlerin parayı ticarette kullanması ve tekerleği icat etmesi, modern seyahat işletmeciliği ve taşımacılığının temellerini atan ilk büyük kalkış noktası olarak kabul edilir.

Diğer Önemli Bilgiler

İngiltere Kralı II. Richard ve Seyahat İzni

1388 yılından itibaren İngiltere Kralı II. Richard'ın hacılardan yanlarında seyahat izni taşımalarını talep etmesi uygulaması, günümüzdeki modern pasaport sisteminin tarihteki ilk öncüsü olarak kabul edilmektedir.

Liverpool - Manchester Demir Yolu Hattı

Dünyanın yolcu taşımacılığına yönelik ilk demir yolu hattı olan Liverpool ve Manchester demir yolu 1830 yılında açılmış; bu gelişme demir yolu çağını başlatarak ilk kitle turizminin doğmasına zemin hazırlamıştır.

Henry Ford ve Model T Seri Üretimi

Henry Ford'un yürüyen bant sistemini kullanarak 'Tin Lizzy' olarak bilinen Model T aracı seri üretime geçirmesi, araç fiyatını 950 dolardan 350 dolara düşürmüş ve milyonlarca işçinin bireysel seyahat özgürlüğü kazanmasını sağlamıştır.

İbn Battuta ve Rıhle Eseri

1304 yılında Fas'ta dünyaya gelen ve 1325'te Mekke hacısıyla yola çıkıp Hindistan, Çin, Orta Asya, Mısır ve Suriye'yi dolaşan İbn Battuta, arkasında İslam coğrafyasının en değerli seyahatnamelerinden biri olan 'Rıhle'yi bırakmıştır.

Nâsır-ı Hüsrev ve Safarnāmé

Selçuklu devlet kademelerinde görev yapmış olan Nâsır-ı Hüsrev, Orta Doğu seyahatlerini, Kahire'deki yaşamını ve dört kez yaptığı Mekke hac yolculuğunu 'Safarnāmé' adlı eserinde kaleme alarak ilk Müslüman hac deneyimi kaydını oluşturmuştur.

Kara Veba Salgını ve Sahil Turizmi

Orta Çağ'da fareler üzerindeki pirelerle Çin'den taşınan ve Avrupa nüfusunun dörtte birinin ölümüne yol açan Kara Veba salgını sırasında büyük şehirlerden kaçan zenginlerin deniz kenarlarına inmesi, erken dönem sahil turizminin doğmasında etkili olmuştur.

Gılgamış Destanı ve İlk Seyahat Rehberi

Yaklaşık olarak MÖ 2000 yılına ait olan ve Sümer kralının bir tanrının emirleri doğrultusunda çıktığı maceralı yolculukları anlatan Gılgamış Destanı, bilim insanları tarafından tarihin ilk seyahat rehberi niteliğinde değerlendirilmektedir.

Hans Hoch ve Erken Dönem Rehberlik

İsviçreli muhafız Hans Hoch, 1606-1659 yılları arasında Roma'yı ziyaret eden yaklaşık 1300 soylu gence rehberlik etmiş; bu durum Grand Tur döneminde turizm yan sektörlerinin ve cicerone adı verilen profesyonel rehberlik hizmetlerinin ne denli erken geliştiğini göstermiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sümerlerin parayı icadı ve tekerleği bulması modern seyahat işletmeciliğinin başlangıcı olarak kabul edilir, karıştırmayın.
  • Dünyanın en eski seyahatnamesi olarak kabul edilen rölyefin Mısır Kraliçesi Hatşepsut'un Punt ülkesi seyahatini anlattığını unutmayın.
  • Grand Tur (Büyük Tur) kavramının Rönesans Dönemi'nde soylu gençlerin eğitim ve medenileşme seyahati olduğunu iyi kavrayın.
  • Thomas Cook'un kitle turizmindeki kurucu rolünün Brendon tarafından 'Cookizm' olarak adlandırıldığı sınavda karşınıza çıkabilir.
  • İlk Çağ'daki spa turizminin 'bütüncül sağlık', Orta Çağ'daki spa turizminin ise 'biyomedikal paradigma' ile ilişkili olduğunu unutmayın.
  • İngiltere Kralı II. Richard'ın 1388'de hacılardan istediği seyahat izninin modern pasaportun öncüsü olduğunu asla unutmayın.
  • Romantizm akımının endüstrileşme ve materyalizme bir tepki olarak doğduğunu, Rönesans'tan farklı olarak tüm toplumsal sınıflara yayıldığını not edin.
  • Elias'ın 'toplumsal seçkinler tezi' ile Veblen'in 'gösterişçi tüketim' kavramlarının turizm sosyolojisindeki yerini iyi ayırt edin.