İnfografik
← Ünite 2
Turizm Sosyolojisi

Ünite 2: Turizmde Sosyolojik Yaklaşımlar

Uluslararası Turizm İstatistikleri (2011)
2011 yılı verilerine göre, dünya genelinde uluslararası turizm faaliyetlerine katılan turist sayısı 980 milyon kişiye ulaşmış ve bu faaliyetler sonucunda üretilen toplam turizm geliri 919 milyar Amerikan Doları olarak kaydedilmiştir.
Antik Çağ'da Efes Şehri Ziyaretçi Sayısı
Antik Çağ'da Anadolu'nun en önemli merkezlerinden biri olan Efes şehri, düzenlenen çeşitli dinsel, kültürel ve sportif etkinlikler sayesinde yılda yaklaşık 700.000 ziyaretçi ağırlayarak döneminin adeta bir turizm merkezi olmuştur.
Konstantinopolis-Antiochia Güzergahı (MS. 333)
MS. 333 yılına ait tarihi kayıtlara göre, İstanbul'dan (Konstantinopolis) başlayıp Antakya'ya (Antiochia) kadar uzanan yol üzerinde Pendik (Pandicia), Gebze (Libissa), İznik (Nicia) ve Ankara (Anchira) gibi noktalarda çok sayıda konaklama (mansio) ve değişim (mutatio) istasyonu bulunmaktaydı.
Türkiye'de İlk Eğlence Parkı: Tatilya
Dünyadaki Disneyland örneklerine benzer şekilde, Türkiye'de ticari rekreasyon alanında atılan en somut adımlardan biri olan ve büyük bir kapalı alanda hizmet veren ilk eğlence parkı Tatilya, 1995 yılında İstanbul'da kurulmuştur.

Anahtar Kavramlar

Emeğin Yeniden ÜretimiBir çalışanın iş gücünü sürdürebilmesi için çalışma süresince kaybettiği enerjisini geri kazandığı, sosyal ilişkiler kurarak iş yaşamındaki yabancılaşma sorununu aşmaya çalıştığı süreçtir.
Aylak SınıfThorstein Veblen tarafından geliştirilen, kapitalist toplumlarda çalışmak zorunda olmayan, yaşam tarzlarını gösterişçi tüketim, gösterişçi aylaklık ve güç sergileme üzerine kuran hakim sınıfları tanımlayan kavramdır.
Tüketim ToplumuBireylerin sadece temel ihtiyaçlarını karşılamak için değil, kimlik inşa etmek, statü kazanmak ve toplumsal yerlerini belirlemek için imajları, markaları ve işaretleri tükettiği modern toplum yapısıdır.
RekreasyonBireylerin boş zamanlarında zorunluluktan uzak, tamamen gönüllü olarak katıldıkları, fiziksel olarak aktif oldukları ve sonucunda ruhsal ve bedensel bir yenilenme sağladıkları etkinliklerin tümüdür.
Terapötik RekreasyonEngelli, hasta, yaşlı veya bakıma muhtaç bireylerin yaşam kalitelerini artırmak, ruhsal ve fiziksel esenliklerini sağlamak amacıyla profesyonelce uygulanan tedavi edici ve rehabilite edici rekreasyon hizmetleridir.
Ticari RekreasyonKatılımcıların eğlence parkları, özel fitness salonları gibi alanlarda belirli bir ücret ödeyerek yararlandıkları, kar amacı güden işletmeler tarafından sunulan rekreasyon faaliyetleridir.
Kamusal RekreasyonYerel yönetimler veya devlet kurumları tarafından kar amacı gütmeden halkın kullanımına sunulan Milli Parklar, mesire alanları, şehir parkları ve ücretsiz spor alanları gibi rekreasyon hizmetleridir.
Spor TurizmiBireylerin aktif olarak spor yapmak (rafting, dağcılık vb.) ya da spor müsabakalarını (olimpiyatlar, turnuvalar) izlemek amacıyla gerçekleştirdikleri seyahat ve konaklama faaliyetlerini kapsayan turizm türüdür.
Boş ZamanBireyin çalışma hayatı ve uyku, yemek, temizlik gibi zorunlu yaşamsal faaliyetleri dışında kalan, kendi özgür iradesiyle değerlendirebildiği serbest zaman dilimidir.
Gedik Pazar (Niche Market)Turizm planlamasında ve pazarlamasında, büyük kitlelerin taleplerinden ziyade belirli bir alana (örneğin sadece mağara turizmi veya rafting gibi) ilgi duyan küçük ve özel tüketici gruplarının oluşturduğu pazardır.
Gösterişçi TüketimThorstein Veblen'in kuramında yer alan, bireylerin tüketim mallarını faydalarından ziyade zenginliklerini, sosyal güçlerini ve yüksek statülerini başkalarına sergilemek amacıyla satın alması davranışıdır.
Alternatif TurizmGeleneksel deniz-kum-güneş odaklı kitle turizminin yarattığı olumsuzluklara karşı gelişen, doğaya saygılı, yerel kültürü koruyan, küçük gruplarla yapılan ve deneyim odaklı olan turizm yaklaşımlarıdır.
Pozitif Dışsal FaydaTurizm işletmelerinin (örneğin otellerin fitness ve spa merkezlerinin) sunduğu hizmetlerden sadece turistlerin değil, bölgede yaşayan yerel halkın da yararlanarak yaşam kalitesini artırması durumudur.
İş ve İş Dışı Yaşam DengesiBireyin profesyonel çalışma hayatına ayırdığı zaman ile kişisel yaşamına, ailesine ve boş zaman etkinliklerine ayırdığı zaman arasında sağlıklı ve sürdürülebilir bir uyum kurabilmesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Bergama Asklepios Tapınağı

Antik Çağ'da seyahatlerin en önemli gerekçelerinden biri olan sağlık amaçlı seyahatlerin Anadolu'daki en somut adresi, Bergama'da bulunan ve şifa arayan binlerce insan tarafından ziyaret edilen ünlü Asklepios Tapınağı'dır.

Didim Apollon Tapınağı

Antik Çağ'da kehanet merkezi olarak büyük bir üne sahip olan Didim'deki Apollon Tapınağı, insanların geleceklerini öğrenmek ve dinsel ritüelleri gerçekleştirmek amacıyla seyahat ettikleri en popüler ziyaret noktalarından biri olmuştur.

Pekin Olimpiyatları (2008)

2008 yılında Çin Halk Cumhuriyeti'nin başkenti Pekin'de düzenlenen Olimpiyat Oyunları, spor turizminin bir ülkenin küresel ekonomiyle entegrasyonu ve uluslararası sistemdeki meşruiyetini güçlendirmesi açısından tarihi bir örnek teşkil etmiştir.

Türkiye'de Rafting Destinasyonları

Türkiye'de spor turizminin en canlı olduğu rafting sporu; Muğla'da Dalaman Çayı, Artvin'de Çoruh Nehri, Antalya'da Köprülü Kanyon ile Manavgat Çayı ve Düzce'de Melen Çayı üzerinde yoğunlaşmıştır.

Türkiye'de Mağara Turizmi Noktaları

Türkiye'nin sahip olduğu zengin mağara envanteri içinde spor ve macera turizmi açısından en çok ziyaret edilen mağaralar Kırklareli Dupnisa Mağarası, Antalya Mavi Mağara, Düdensuyu ve Karain mağaralarıdır.

1930'lu Yıllar İşçi Hakları Yasası

1930'lu yıllarda Avrupa ülkelerinin çoğunda işçi sınıfı, verdikleri mücadeleler sonucunda 8 saatlik iş günü, 5 günlük çalışma haftası ve 2 haftalık yıllık ücretli izin hakkını yasal olarak elde ederek kitlesel turizmin önünü açmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sümerlerin tekerlek ve yazıyı bulmasının seyahat üzerindeki farklı etkilerini karıştırmayın; tekerlek ulaşımı kolaylaştırıp konfor sağlarken, yazı ticari sözleşmeleri ve iletişimi geliştirmiştir.
  • Antik Çağ seyahatlerinde Didim Apollon Tapınağı'nın 'kehanet/din', Bergama Asklepios Tapınağı'nın ise 'sağlık' amaçlı ziyaret edildiğini mutlaka aklınızda tutun.
  • Roma dönemindeki konaklama yapılarından 'Stabula'nın günümüz motellerine, 'Hospitia'nın ise günümüz otellerine benzediğini eşleştirme soruları için ezberleyin.
  • Turizmin kitleselleşmesindeki üç kırılma noktasının yıllarını (1930'lar, 1950'ler, 1980-90'lar) ve bu dönemlerin temel sosyo-ekonomik sebeplerini (izin hakları, refah artışı, küreselleşme) iyi öğrenin.
  • Boş zaman ve rekreasyon arasındaki farka dikkat edin; boş zaman çalışılmayan süreyi belirtirken, rekreasyon bu sürede yapılan aktif, gönüllü ve yenileyici eylemlerdir.
  • Veblen'in 'Aylak Sınıf' kuramında geçen 'gösterişçi tüketim' kavramı ile Baudrillard'ın 'Tüketim Toplumu'ndaki 'statü/kimlik inşası için tüketim' vurgusunu sosyolojik yaklaşımlar sorularında birbiriyle ilişkilendirin.