İnfografik
Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Çocuk Gelişimi Lisans Programı » Çocuk Gelişiminde Normal ve Atipik Gelişim
← Ünite 3
Çocuk Gelişiminde Normal ve Atipik Gelişim

Ünite 3: Büyüme ve Motor Gelişim

Neyzi ve Arkadaşları (2008) Çalışması
Türk çocuklarının büyüme standartlarını belirlemek amacıyla yapılan bu çalışmada, yaşa ve cinsiyete göre boy uzunluğu, vücut ağırlığı ve baş çevresi yüzdelik (persantil) değerleri referans tablolar haline getirilmiştir.
4.5 Yaşındaki Kız Çocuğu Örneği
Büyüme ölçümlerinde 4.5 yaşındaki bir kız çocuğunun ağırlığı 14 kg (%10 dilimi) ve boyu 94 cm (%3 dilimi) olarak ölçülürse, bu değerler çocuğun ortalamanın çok altında kaldığını gösterir ve çocuk hekimine yönlendirilmesini gerektirir.
Moro Refleksinin Kaybolma Süresi
Bebeklerde düşmekten korunma işlevi gören Moro refleksi, doğumla birlikte aktif olup bebek büyüdükçe canlılığını kaybeder ve gelişimsel olarak dördüncü ay civarında tamamen ortadan kalkar.
Emme Refleksinin Uyku-Uyanıklık Farkı
Beslenme işlevi olan emme refleksi, bebek uyanıkken dördüncü ayın sonunda kaybolurken, bebek uyurken yedinci ayın sonuna kadar devam edebilmektedir.

Anahtar Kavramlar

BüyümeBireyin fiziksel yapısında yaşa bağlı olarak meydana gelen nicel ve hacimsel değişimlerdir. Örneğin, bir bebeğin boyunun uzaması ve vücut ağırlığının artması büyüme kavramı ile açıklanır.
Motor GelişimFiziksel büyümeye ve merkezi sinir sisteminin gelişimine paralel olarak organizmanın istemli biçimde hareketlilik kazanması sürecidir. Yaşam boyu devam eden bu süreçte hareket becerileri kaba ve ince olarak şekillenir.
Kaba Motor BecerilerVücudun büyük kas gruplarının koordinasyonunu, genel hareketleri ve denge dinamiğini içeren becerilerdir. Oturma, emekleme, koşma ve bisiklete binme bu becerilerin en belirgin örnekleridir.
İnce Motor BecerilerGözlerin ve ellerin küçük kaslarındaki hareketlerin koordinasyonunu içeren küçük kas becerileridir. Çivi takma, kağıt kesme, kule yapma ve kalem tutma ince motor becerilere örnektir.
Denge BecerileriVücudun yer çekimine karşı durağan olmasını veya durağan kalmasını sağlayan motor becerilerdir. Oturma, ayakta durma, eğilme ve dönme hareketleri bu grupta yer alır.
Yer Değiştirme BecerileriVücudun bir noktadan başka bir noktaya geçişini veya taşınmasını sağlayan dinamik hareketlerdir. Yürüme, koşma, atlama ve zıplama yer değiştirme becerileridir.
Manipülasyon BecerileriBir nesneden kuvvet almayı veya bir nesneye kuvvet uygulamayı gerektiren, nesne kontrolüne dayalı becerilerdir. Top fırlatma, top yakalama ve topa ayakla vurma bu becerilere örnektir.
RefleksDışarıdan gelen bir uyarıcı sonucunda organizmada ortaya çıkan istemsiz, otomatik ve ani tepkilerdir. Yeni doğan bebeklerde emme ve yakalama gibi refleksler doğal korunma mekanizmalarıdır.
Moro RefleksiBebek sırtüstü yatarken ani bir güvensizlik hissi uyandırıldığında kollarını ve parmaklarını açıp ardından gövdesinde birleştirme hareketidir. Olası işlevi düşmeden korunmadır ve dördüncü ayda kaybolur.
Babinski RefleksiBebeğin ayak tabanına basınç uygulandığında ayak parmaklarının gerilmesi ve başparmağın yana doğru açılması hareketidir. Dördüncü ay civarında yerini plantar kavrama refleksine bırakır.
Tonik Boyun RefleksiSırtüstü yatan bebeğin başı bir yöne çevrildiğinde o yöndeki kol ve bacağın gerilmesi, diğer yöndekilerin ise bükülmesi durumudur. Altıncı ay civarında ortadan kalkması beklenir.
Paraşüt RefleksiBebek havada yere paralel tutulup hızlıca aşağı hareket ettirildiğinde kollarını aşağıya doğru uzatıp germesidir. Dördüncü ayda ortaya çıkan ve yürüme için gerekli olan en son gelişen reflekstir.
SürünmeBebeğin yüzüstü pozisyondayken başını kaldırıp kollarını kullanarak gövdesini yerde sürüklemesi eylemidir. Yaklaşık altıncı ayda ortaya çıkan bu eylem emeklemenin öncülüdür.
EmeklemeBebeğin elleri ve dizleri üzerinde, kollarını ve bacaklarını çaprazlama koordinasyonla kullanarak gerçekleştirdiği yer değiştirme hareketidir. Genellikle sekizinci ve dokuzuncu aylarda başlar.
UzanmaHerhangi bir nesneye doğru gövdeyle birlikte kolun uzatılması eylemidir. Bebeklerde dördüncü ay civarında el-göz koordinasyonunun kurulmasıyla istemli hale gelir.
Atipik Motor GelişimMotor gelişimin beklenen sıra ve hızın dışında seyretmesi, normal gelişimden anlamlı ölçüde sapması ve alışılmışın dışında örüntüler göstermesidir. Reflekslerin zamanında kaybolmaması buna örnektir.
Gelişimsel TaramaStandart bir ölçü aracı kullanılarak çocuğun farklı gelişim alanlarının değerlendirilmesi ve atipik gelişim riskinin belirlenmesi sürecidir. Denver-II ve AGTE bu amaçla kullanılan araçlardandır.
Çevresel YoksunlukÇocukların hareket fırsatlarının, oyun alanlarının ve motor deneyimlerinin sınırlı olması durumudur. Bu durum motor becerilerin edinim hızını ve sırasını geciktirebilir.
HipotoniKas tonusunun (gerginliğinin) normalden düşük olması, yani kasların gevşek ve sarkık olması durumudur. Down sendromlu çocuklarda sıkça görülür ve motor gelişimi geciktirir.
Özelleşmiş Hareketler DönemiYedi yaşından başlayıp yetişkinliğe kadar devam eden, temel hareket becerilerinin incelendiği, birleştirildiği ve spor branşlarına özgü kullanıldığı motor gelişim dönemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Paraşüt Refleksinin Ortaya Çıkışı

Duruşa ilişkin refleksler arasında en son gelişen refleks olan paraşüt refleksi, dördüncü ay civarında ortaya çıkar ve bebek bir yaşına gelene kadar varlığını sürdürür.

Bağımsız Ayakta Durma Süresi

Bebekler gelişimsel bir dönüm noktası olarak on ikinci ay civarında, yürümenin en önemli ön koşulu olan desteksiz ayakta durma becerisini en az 10 saniye süreyle gerçekleştirebilirler.

Merdiven Çıkma ve İnme Yaşları

Bebekler 12-15 aylar arasında elleri ve dizleri üzerinde merdivenden yukarı tırmanırken, 15-18 aylar arasında aşağıya doğru geri geri emekleyerek inme becerisini kazanırlar.

Koşma Becerisinde Cinsiyet Farkı

Erkek çocuklar koşma becerisinde kız çocuklara göre daha erken ustalaşırlar. Erkekler 4 yaş civarında koşmada ustalık kazanırken, kız çocuklar bu düzeye ancak 5 yaşından sonra ulaşırlar.

Atma Becerisinde Cinsiyet Farkı

Temel hareketler döneminde manipülasyon becerilerinden olan nesne atma eyleminde, erkek çocuklar ile kız çocuklar arasında gelişimsel olarak yaklaşık 33 aylık belirgin bir süre farkı bulunmaktadır.

Ache Halkı ve Motor Gecikme

Güney Amerika'nın yağmur ormanlarında yaşayan Ache halkında bebekler güvenlik nedeniyle sürekli sırtta taşındığından, yürüme becerisini akranlarından çok daha geç, yaklaşık 23. ayda kazanırlar.

Kipsigis Halkının Erken Alıştırmaları

Kenya'da yaşayan Kipsigis halkı, bebeklerine 2. aydan itibaren yürüme alıştırmaları yaptırır ve dik durmaları için onları toprağa açılan çukurlara oturtarak akranlarından birkaç hafta önce yürütürler.

Prematüre ve Düşük Doğum Ağırlığı

Bebeğin 37. haftadan önce doğması prematüre, zamanında doğup 1500-2500 gram arasında olması ise düşük doğum ağırlığı olarak tanımlanır ve bu durum motor koordinasyon zorluklarına yol açar.

Denver Gelişimsel Tarama Testi II

Türkiye'de 0-6 yaş arasındaki çocukların gelişimsel durumlarını ve olası atipik motor sapmalarını taramak amacıyla yaygın olarak kullanılan, standardizasyonu yapılmış en önemli değerlendirme araçlarından biridir.

Görme Yetersizliğinde Sesli Uzanma

Normal gelişen bebekler 4. ayda nesneye uzanırken, görme yetersizliği olan çocuklar ses çıkaran nesnelere ancak 11. ay civarında uzanabilirler; çünkü işitsel yönelim görsel yönelime göre daha zordur.

Sınavda Dikkat Et

  • Reflekslerin kaybolma sürelerine dikkat edin; Moro refleksinin 4. aydan, tonik boyun refleksinin ise 6. aydan sonra devam etmesi nörolojik hasar belirtisidir.
  • Motor gelişimin 3 temel ilkesini (baştan ayağa, merkezden dışa, genelden özele) karıştırmayın; omuzdan parmağa uzanan kontrol 'merkezden dışa' ilkesidir.
  • Cinsiyet farklarına dayalı sorular çıkabilir; erkeklerin koşma ve atmada, kızların ise sekme ve zıplamada daha erken ustalaştığını unutmayın.
  • Atipik gelişimi tarama testlerinin isimlerini (Denver-II, AGTE, GEÇDA) ezberleyin; bu testler ülkemizde yaygın kullanılan gelişimsel tarama araçlarıdır.
  • Down sendromunda motor gecikmenin 'kas gevşekliği' (hipotoni) ve 'eklem esnekliği' ile doğrudan ilişkili olduğunu sınavda mutlaka hatırlayın.