Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Çocuk Gelişimi Önlisans Programı » Çocukta Sanat Eğitimi ve Yaratıcılık
← Ünite 1
Çocukta Sanat Eğitimi ve Yaratıcılık

Ünite 1: Erken Çocukluk Döneminde Sanat Eğitimi

MÖ 386: Platon'un Akademisi
Platon tarafından Atina'da kurulan bu okulda kız öğrenciler de kabul edilmiştir. Kütüphane, derslikler ve ortak ibadet alanından oluşan okulda felsefe, matematik ve bilim dersleri verilmiştir.
MÖ 335: Aristoteles'in Lyceum Okulu
Platon'un öğrencisi Aristoteles tarafından Atina'da kurulan bu okul, Antik Yunan dünyasında bilimsel araştırmaların ve sistemli eğitimin en önemli merkezlerinden biri olmuştur.
1824: Sultan II. Mahmut Fermanı
Osmanlı İmparatorluğu'nda ilköğretimi zorunlu kılan tarihi fermandır. Türk eğitim tarihinde çocuk hakları ve zorunlu eğitim bilincinin oluşmasında ilk resmi adım kabul edilir.
1847: İlköğretim Talimatnamesi
Nisan 1847'de yayımlanan bu belge, çocukların oyun oynama ve yaramazlık yapma gibi doğal eğilimlerinden söz eden ve geleneksel sıbyan mektebi anlayışını eleştiren ilk resmi metindir.

Anahtar Kavramlar

DuyumDışarıdan gelen uyarıcıların duyu organları ve sinir akımları yoluyla beyne ulaştırılması sürecidir. Örneğin, uzaktan bir nesnenin veya karartının yaklaştığını gözle fark etmek bir duyumdur.
AlgıDuyumlar yoluyla beyne gönderilen uyarıcıların örgütlenip yorumlanarak anlamlı hale getirilmesidir. Örneğin, uzaktan gelen karartının kim olduğunu veya hangi nesne olduğunu anlamak algılama sürecidir.
Görsel AlgıGörme duyusuyla edinilen duyumların zihinde yorumlanması ve anlamlandırılması sürecidir. Bireyin psikolojik olarak bakmaya ve görmeye hazır olması bu algılamanın kalitesini doğrudan etkiler.
İmgeDuyumlar yoluyla dış dünyadan alınan nesne ve olayların zihinde canlandırılması ve resimsel bir değer kazanmasıdır. Bellekte saklanan görsel tasarımların zihinsel izdüşümüdür.
SimgeZihindeki imgelerin düşünme aşamasına geçerek somut bir şekle veya işarete dönüşmüş halidir. Çocukların çizimlerinde kullandıkları her bir figür, onların dünyayı anlamlandırmak için benimsedikleri birer simgedir.
Estetikİnsanın çevresindeki güzellikleri algılama, hissetme, doğayı merak etme ve sanattan haz alma yeteneğidir. Terim ilk kez 18. yüzyılda Baumgarten tarafından felsefi bir disiplin olarak tanımlanmıştır.
Boş Levha (Tabula Rasa)John Locke tarafından ortaya atılan, insan zihninin doğuştan boş bir levha gibi olduğunu savunan teoridir. Bilgi ve tecrübeler doğumdan itibaren çevreyle kurulan ilişkiler ve duyusal deneyimler yoluyla kazanılır.
Emici ZihinMaria Montessori'nin, çocukların 0-6 yaş döneminde çevrelerindeki bilgileri ve deneyimleri zahmetsizce, adeta bir sünger gibi çekip özümsemesini açıklamak için kullandığı kavramdır.
KindergartenFriedrich Froebel tarafından 1840 yılında kurulan ve kelime anlamı 'çocuk bahçesi' olan ilk sistemli okul öncesi eğitim kurumudur. Çocukların doğayla iç içe, oyun oynayarak gelişmesini hedefler.
Sıbyan MektebiOsmanlı'da kuruluşu Karahanlı ve Selçuklulara dayanan, 5-6 yaşındaki çocuklara Kur'an okuma, namaz kılma ve temel dini bilgileri öğreten geleneksel mahalle okullarıdır.
IslahhaneMithat Paşa öncülüğünde 1863'ten itibaren kurulan, kimsesiz ve yetim çocukları korumak, eğitmek ve onlara bir meslek kazandırmak amacıyla açılan kurumlardır.
DarüleytamI. Dünya Savaşı ve Balkan Savaşları sürecinde yetim kalan şehit çocuklarını korumak ve eğitmek amacıyla Kasım 1914'te açılan yetim yurtlarıdır.
Gestalt TeorisiBütünün, kendisini oluşturan parçaların toplamından daha anlamlı ve farklı olduğunu savunan, algı ve algısal örgütlenmeye odaklanan 20. yüzyıl Alman psikoloji teorisidir.
Özgür Anlatım KuramıFranz Çizek tarafından geliştirilen, çocukların sanatsal çalışmalarında tamamen özgür bırakılmasını ve yetişkinlerin yönlendirici müdahalelerinden uzak tutulmasını savunan kuramdır.
Sanat Yoluyla Eğitim KuramıHerbert Read'in, eğitimin temel amacının sanatsal ve estetik süreçler üzerinden bireyin duyularını ve kendini ifade etme becerilerini geliştirmek olduğunu savunan kuramıdır.
Planla-Yap-DeğerlendirHigh/Scope yaklaşımının en kritik günlük süreci olup, çocukların kendi etkinliklerini seçmelerini, uygulamalarını ve ardından ne yaptıklarını arkadaşlarıyla paylaşmalarını içerir.
AtelieristaReggio Emilia okullarındaki sanat atölyelerinde (atelier) çocuklarla birlikte çalışan, onların projelerini estetik ve görsel açıdan yönlendiren grafik sanatlar uzmanıdır.
PiazzaReggio Emilia okullarında sınıfların açıldığı, çocukların ve yetişkinlerin bir araya gelerek sosyal etkileşimde bulundukları merkezi meydan veya ortak alandır.
Story-knifingGüneybatı Alaska'daki Yup'ik Eskimo çocuklarının, geleneksel hikayelerini anlatırken nehir kenarındaki çamura özel bıçak benzeri aletlerle semboller çizmesi etkinliğidir.
ŞövaleÇocukların resim yaparken üzerine kağıt veya tuval yerleştirdikleri ayaklı sehpadır. Çocuğun tüm vücut kaslarını kullanmasını ve yaptığı çalışmayı daha sağlıklı görmesini sağlar.
KilErken çocuklukta üç boyutlu çalışmalarda kullanılan, kolay biçimlendirilebilen ve hataların düzeltilmesine imkan tanıyan en eski ve doğal heykel malzemesidir.
Psikolojik YaklaşımÇocuk resimlerini ve sanat çalışmalarını, çocukların içsel dünyalarının, bilinçaltı duygularının, korku ve arzularının bir yansıması olarak ele alan bilimsel görüştür.
Bilişsel YaklaşımÇocukların sanat çalışmalarını, onların dış dünya hakkındaki genel bilgi yapıları, kavramsal gelişimleri ve zihinsel şemalarının bir göstergesi olarak değerlendiren yaklaşımdır.
Öz Gelişim YaklaşımıSanat eğitimini, çocukların kendileri ile içinde yaşadıkları toplum arasındaki ilişkiyi anlamlandırma, iletişim kurma ve kendilerini ifade etme süreci olarak gören yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

1863: Islahhanelerin Kuruluşu

Mithat Paşa öncülüğünde kurulan bu kurumlar, kimsesiz çocukları sokaklardan kurtarıp koruma altına almış ve onlara marangozluk, terzilik gibi meslekler öğreterek topluma kazandırmıştır.

1908: Darüleytam-ı Osmani

Adana'da Ermeni isyanları sonrasında öksüz kalan Müslüman ve Ermeni çocukları ayrım gözetmeksizin bir arada barındırmak ve eğitmek amacıyla devlet tarafından açılan özel yetimhanedir.

1909: Selanik Ravza-i Sıbyan Mektebi

Kazım Nami tarafından Avusturya-Macaristan gezisi dönüşünde Selanik'te açılan, Türkiye tarihindeki ilk Froebel usulü çocuk bahçesi (anaokulu) sınıfıdır.

6 Ekim 1913: Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati

Bu geçici kanunun 3. ve 4. maddeleriyle ana mektepleri ve sıbyan sınıfları ilk kez resmi olarak ilköğretim kurumları arasında tanımlanmış ve yaş sınırı 4-7 olarak belirlenmiştir.

15 Mart 1915: Ana Mektepleri Nizamnamesi

15 maddeden oluşan bu nizamname, Osmanlı'da anaokullarının açılış şartlarını, sağlık denetimlerini (haftada en az bir kez), sınıf mevcutlarını (en fazla 30 çocuk) ve öğretmen niteliklerini belirlemiştir.

1774: Pestalozzi'nin Neuhof Okulu

Johann Heinrich Pestalozzi'nin kendi çiftliğinde açtığı, terk edilmiş 50 çocuğu barındırarak onlara okuma-yazmanın yanı sıra tarım ve peynir üretimi öğrettiği deneysel eğitim kurumudur.

1840: Blankenburg'da İlk Kindergarten

Friedrich Froebel tarafından Almanya'da açılan bu okul, okul öncesi çocukların birer bitki, öğretmenlerin ise bahçıvan olduğu felsefesiyle kurulan ilk modern anaokuludur.

1907: Roma'da İlk Çocuk Evi (Casa dei Bambini)

Maria Montessori tarafından Roma'nın yoksul bir mahallesinde açılan bu kurum, Montessori yönteminin dünyaya yayıldığı ve çocukların kendi kendilerini eğittiği ilk merkezdir.

1693: Eğitim Üzerine Bazı Düşünceler Kitabı

John Locke tarafından yazılan bu eser, çocuklara şefkatle yaklaşılmasını önermiş ve öğretmenleri çocuklardan yetişkin gibi ciddiyet beklememeleri konusunda uyarmıştır.

1996: XV. Millî Eğitim Şurası

Türkiye'de okul öncesi eğitimin en az 2 yılının zorunlu eğitim kapsamına alınması yönünde tavsiye kararı alan, erken çocukluk eğitimi tarihindeki en önemli şuralardan biridir.

1913: Sabri Cemil'in 'Çocuk Bahçeleri' Yazısı

Yeni Fikir dergisinde yayımlanan bu yazıda, Osmanlı ailelerinin çocukları pasif yetiştirdiği belirtilerek, ilkokulların 'koyun ağılı' olmaktan kurtarılması için çocuk bahçelerinin açılması savunulmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'Boş Levha' (Tabula Rasa) kavramı sorulursa doğrudan John Locke'u işaretleyin; çünkü bu teori tamamen Locke'un çevre odaklı gelişim felsefesine dayanır.
  • Osmanlı eğitim tarihi sorularında 1824 Fermanı'nın Sultan II. Mahmut'a, 1915 Nizamnamesi'nin ise resmi anaokullarının kurallarını belirleyen ilk belge olduğuna dikkat edin.
  • Sanat eğitiminde 'öğretmen rehberliğinde yaklaşım' en ideal yöntemdir; çünkü öğretmen temayı belirlerken çocuk ürün oluşturmada tamamen özgürdür.
  • Boyama kitaplarının çocukların yaratıcılığını körelttiği ve onları katı/bağımlı hale getirdiği bilgisini unutmayın; Lowenfeld'e atıfla bu konu sınavlarda sıkça sorulur.
  • Reggio Emilia yaklaşımını diğerlerinden ayıran 'Atelierista' (grafiker), 'Atelier' (atölye) ve 'Piazza' (meydan) kavramlarını mutlaka ezberleyin; bu kelimeler doğrudan bu yaklaşımı işaret eder.
  • Duyum ve algı arasındaki farkı karıştırmayın; duyum fiziksel olarak uyarıcının beyne ulaşmasıdır, algı ise bu bilginin beyinde yorumlanıp anlam kazanmasıdır.