Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Çocuk Gelişimi Önlisans Programı » Çocukta Sanat Eğitimi ve Yaratıcılık
← Ünite 2
Çocukta Sanat Eğitimi ve Yaratıcılık

Ünite 2: Erken Çocukluk Döneminde Sanat Eğitiminin Çocuğun Duygusal ve Sosyal Gelişimine Etkisi

Gallahue (1982) Piramit Modeli
David Gallahue tarafından 1982 yılında geliştirilen bu model, motor gelişimi çocukluk dönemiyle sınırlandırır. Gelişimi refleksif, ilkel, temel ve spor hareketleri olmak üzere dört ana aşamadan oluşan bir piramit yapısıyla açıklar.
Kellogg (1969) Çizgisel Gelişim Araştırması
Rhoda Kellogg 1969 yılındaki çalışmasında, 1.5-2 yaş arasındaki çocukların anlamsız karalamalarının zamanla düzenli şekillere dönüştüğünü ve 3-4 yaşlarında karmaşık simgesel diyagramlara evrildiğini bilimsel olarak ortaya koymuştur.
Altamira ve Lascaux Mağaraları
İspanya'daki Altamira ve Fransa'daki Lascaux mağaralarında bulunan duvar resimleri, insanlığın ilk keşfettiği renk olan kırmızının tarih öncesi dönemlerden beri sanatsal bir ifade aracı olarak kullanıldığını kanıtlamaktadır.
Eski Mısır Duvar Resimleri
Arkaik dönem Eski Mısır medeniyetine ait piramit ve tapınak duvarlarındaki yazı ve resimlerde, görsel etkiyi ve hiyerarşiyi vurgulamak amacıyla en çok kırmızı, turuncu ve sarı renklerin tercih edildiği görülmektedir.

Anahtar Kavramlar

RefleksDıştan gelen bir uyarım sonucu doğan, hareket veya salgı gibi iç tepkilere yol açan irade dışı sinir etkinliğidir. Bebeklerin bilgi edinmedeki ilk kaynaklarıdır.
Psiko-Motor GelişimFiziksel büyüme ve merkezi sinir sisteminin gelişimine paralel olarak organizmanın isteme bağlı hareketlilik kazanması sürecidir. Doğum öncesinde başlayıp ömür boyu sürer.
Bilgi Toplama EvresiKontrolsüz hareketler döneminin doğum öncesinden başlayıp bebekliğin dördüncü ayına kadar süren ilk evresidir. Bu evrede refleksler bilgi toplama ve korunma aracıdır.
Bilgi Çözme EvresiBebekliğin yaklaşık dördüncü ayında başlayan ve beyin gelişimine bağlı olarak reflekslerin yasaklanıp yerini istemli hareketlere bıraktığı evredir.
Reflekslerin Ortadan Kalktığı Evreİlkel hareketler döneminde doğumla başlayıp bir yaşına kadar süren, sinir sisteminin olgunlaşmasıyla reflekslerin yerini kaba ve kontrolsüz istemli hareketlere bıraktığı evredir.
İlk Kontrol EvresiBirinci ve ikinci yaşlar arasında, ilkel hareketler üzerinde alıştırmaların yapıldığı ve denge sağlama gibi manipülatif becerilerde kontrol kazanıldığı evredir.
Büyük Kas YetenekleriÇocuğun çift ayak sıçraması, geri yürümesi, koşması ve takla atması gibi tüm bedeni kullanmaya yönelik kaba motor becerilerini ifade eder.
Küçük Kas Hareketleriİpe boncuk dizme, makasla kesme, kalem tutma ve yazı yazma gibi nesne kullanmaya yönelik ince motor becerileri ve el-göz koordinasyonunu kapsar.
Karalama DönemiÇocuğun el ve göz koordinasyonunun tam gelişmediği, çizimlerin belirli bir nesneye yönelmediği ve isimlendirilmediği, 2-4 yaş arası çizgisel gelişim evresidir.
Şema DönemiÇocuğun nesneleri ve figürleri belirli bir düzen, yer çizgisi ve şematik formlar halinde çizmeye başladığı, genellikle 5-6 yaş civarında belirginleşen resim evresidir.
Röntgen (Saydam) ResimÇocuğun nesnelerin dış yüzeyinin yanı sıra iç kısımlarında bulunan ve normalde görünmeyen detayları da şeffafmış gibi çizdiği 6 yaş resim özelliğidir.
RenkIşığın cisimlere çarptıktan sonra gözümüzde bıraktığı etkidir. Cisimler ışığın içindeki bazı renkleri emer, diğerlerini yansıtır ve biz cismi yansıttığı renkte görürüz.
Ana RenklerDoğada başka renklerin karıştırılmasıyla elde edilemeyen, diğer tüm renklerin temelini oluşturan mavi, kırmızı ve sarı renklerdir.
Ara RenklerAna renklerin belirli oranlarda birbirleriyle karıştırılması sonucu elde edilen turuncu (sarı+kırmızı), yeşil (sarı+mavi) ve mor (mavi+kırmızı) renklerdir.
Tayf (Işık Tayfı)Beyaz ışığın bir üçgen prizmadan geçtikten sonra kırılmasıyla ortaya çıkan kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert ve mor renk dizilimidir.
Arkaik DönemGüzel sanatlarda klasik çağ öncesinden kalan, bir sanat üslubunun olgunluk döneminden önce geçirdiği başlangıç ve aşama evresine verilen addır.
Klasik DönemGelenekten ayrılmadan meydana getirilen, olgunluk ve mükemmellik bakımından örnek tutulmaya layık olan ve değerini uzun süre koruyan sanat tarzıdır.
Kaplumbağa TekniğiÇocuğun yoğun ve olumsuz bir duygu yaşadığında, tepki vermeden önce derin bir nefes alıp durarak problemi ve ne yapması gerektiğini düşünmesini sağlayan yöntemdir.
Demokratik Anne-Baba TutumuÇocuğa hoşgörü ve değer gösterilen, aile içi kararlarda söz hakkı tanınan, çocuğun özgüvenli ve sosyal sorumluluk sahibi olmasını sağlayan sağlıklı tutumdur.
ÖzdisiplinBireyin dışarıdan bir zorlama olmaksızın kendi davranışlarını, dürtülerini ve kararlarını kontrol edebilme, kurallara kendi isteğiyle uyabilme becerisidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Eski Yunan Klasik Dönemi

Klasik dönem Eski Yunan sanatında üretilen vazo, çömlek ve mermer heykellerin yüzeyleri, estetik çekiciliği artırmak ve formları belirginleştirmek amacıyla yoğunlukla kırmızı ve mavi boyalarla renklendirilirdi.

Bilgisayar Destekli Renk Öğretimi Araştırması

Yapılan deneysel bir çalışmada, bilgisayar destekli öğretim alan 3 yaş grubu çocukların, geleneksel yöntemle eğitim alan akranlarına kıyasla yeşil, turuncu ve mor gibi ara renkleri kavrama düzeylerinin anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır.

5 Yaş Çizim Özellikleri

Bu yaşta çocuk kafa ve gövdesi olan, kolları ve bacakları gövdeden çıkan insan figürleri çizer. Ancak vücut oranları gerçek dışıdır, kafayı gövdeden büyük çizer ve nesneleri kâğıt üzerine gelişigüzel yerleştirir.

6 Yaş Çizim Özellikleri

Bu yaşta çizimlerdeki oranlar gerçekçi olmaya başlar, ayrıntılar çoğalır ve nesneler yer çizgisi üzerine dizilir. Çocuklar saydam (röntgen) resimler çizebilir ve insan yüzünü ilk kez yandan görünümüyle resmedebilirler.

0-1 Yaş Psiko-Motor Dönüm Noktaları

Bebekler 4. ayda destekle oturup nesneleri takip edebilirken, 7. ayda desteksiz otururlar. 10. ayda emekleyip sıralarlar ve 12. ayda çömelme durumundan dizlerini bükmeden ayağa kalkarak bağımsız yürüyüş denemeleri yaparlar.

13-24 Ay İlkel Hareket Becerileri

Bu yaş aralığındaki çocuklar taklit ederek top yuvarlayabilir, emekleyerek merdiven çıkıp inebilir, çömelip ayağa kalkabilir, çubuğa 4 halka geçirebilir ve modele bakarak 3 küple kule inşa edebilirler.

2-3 Yaş Kas Yetenekleri

Büyük kaslarda çift ayak sıçrama, geri yürüme ve topa tekme atma gözlenirken; küçük kaslarda ipe 4 boncuk dizme, kapı kolu açma, 5-6 küpten kule yapma ve kitap sayfalarını tek tek çevirme becerileri kazanılır.

3-4 Yaş Kas Yetenekleri

Büyük kaslarda 20 cm yükseklikten atlama, parmak ucunda yürüme ve üç tekerlekli bisiklete binme becerileri gelişirken; küçük kaslarda makas kullanma, çizgi üzerinden kesme ve üç parçalı yapboz yapma yetileri ortaya çıkar.

5-6 Yaş Kas Yetenekleri

Büyük kaslarda paten ve iki tekerlekli bisiklet kullanma, ip atlama gözlenirken; küçük kaslarda kalem tutma, büyük-küçük harfleri çizme, resim sınırlarını taşırmadan boyama ve kalemtıraş kullanma becerileri olgunlaşır.

Naomi Aldort'un Çalışması

Naomi Aldort'un 'Çocuğunuzla Birlikte Büyümek' adlı eseri, 0-1 yaş arası kontrolsüz hareketler dönemindeki bebeklerin gelişimsel analizini ve ebeveynlerin bu süreçte sergilemesi gereken destekleyici yaklaşımları ele alır.

Sınavda Dikkat Et

  • Gallahue'nun motor gelişim piramidindeki yaş aralıklarına ve dönem isimlerine (0-1 refleksif, 1-2 ilkel, 2-6 temel) dikkat edin; sınavda eşleştirme sorusu olarak gelebilir.
  • Kellogg'un çizgisel gelişim yaş gruplarını (2 yaş karalama, 3-4 diyagram, 4 yaş figür) iyi ayırt edin; gelişimsel evre sorularında bu kronoloji sıkça sorulur.
  • 5 yaş ve 6 yaş çocuk çizimlerinin farklarına odaklanın; özellikle 'yer çizgisi', 'yandan görünüm' ve 'röntgen resim' kavramlarının 6 yaşa ait olduğunu unutmayın.
  • Renklerin psikolojik analizindeki anlamları (sarı=bağımlılık/heyecan, mor=sorumluluk/kontrol, yeşil=sağlık/büyüme) ezberleyin; doğrudan anlam eşleştirmesi sorulabilir.
  • Teknolojinin renk algısına etkisini gösteren deneysel çalışmada, bilgisayar destekli eğitimin 3 yaşındaki çocukların ara renkleri kavramasını kolaylaştırdığı sonucunu aklınızda tutun.
  • Sanat eğitiminin üç temel direği olan 'İletişim, Sevgi, Disiplin' kavramlarını ve disiplinin bir ceza değil, öz denetim aracı olduğunu unutmayın.