Eşleştirme
Ana Sayfa
Üniversiteler
Dersler
Özellikler
Çalışma Planı
Uygulama
Hakkımızda
İletişim
Sepet
Premium
Giriş Yap
Ücretsiz Kayıt Ol
Ana Sayfa
»
Anadolu Üniversitesi AÖF
»
Felsefe Lisans Programı
» Felsefe
← Ünite 4
Paylaş
←
Ünite 3 Eşleştirme
Ünite 4
Bilim Felsefesi
Ünite 5 Eşleştirme
→
Ünite 4: Bilim Felsefesi — Kavram Eşleştirme
Tur 1 / 4
0 / 5 eşleşti
Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.
Kavramlar
Mantıkçı Pozitivizm (Neopozitivizm)
Doğrulanabilirlik İlkesi
Temel (Protokol) Önermeler
Sentetik (Olumsal) Önermeler
Analitik Önerme (Totoloji)
Tanımlar
Yukarıdan bir kavram seç.
Doğrudan doğruya gözlem veya duyu deneyimi yoluyla dolayımsız olarak doğrulanabilen temel önerme veya tümcelerdir. Örneğin, 'Çaydanlıktaki su 100 derecede kaynadı' ifadesi bir gözlem önermesidir.
Dünyadaki olay ve olgular hakkında bilgi veren, karşıtlarını olumlamanın çelişki yaratmadığı doğa bilimi önermeleridir. Örneğin, 'X metali ısıtılınca genleşti' önermesi olumsal bir sentetik önermedir.
Karşıtlarını olumlamanın çelişkiyle sonuçlandığı, mantık ve matematikte bulunan zorunlu önermelerdir. Örneğin, 'Bugün hava güneşlidir ya da değildir' önermesi mantıksal bir totolojidir.
Mutlak bir akılcılığı savunan, bilimi metafizikten ayırmayı ve felsefenin görevini analizle sınırlamayı amaçlayan felsefi akımdır. Örneğin, mantıkçı pozitivistler metafizik önermelerin olgusal temeli olmadığı için anlamsız olduğunu öne sürmüşlerdir.
Bir önermenin bilgi içeriği taşıması veya anlamlı olabilmesi için deney ve gözlem yoluyla doğrulanabilir olması gerektiğini savunan anlamlılık ölçütüdür. Örneğin, 'Ali’nin köpeği siyahtır' önermesi gözlem yoluyla doğrudan doğrulanabilir bir önermedir.
Mantıkçı Pozitivizm (Neopozitivizm)
— Mutlak bir akılcılığı savunan, bilimi metafizikten ayırmayı ve felsefenin görevini analizle sınırlamayı amaçlayan felsefi akımdır. Örneğin, mantıkçı pozitivistler metafizik önermelerin olgusal temeli olmadığı için anlamsız olduğunu öne sürmüşlerdir.
Doğrulanabilirlik İlkesi
— Bir önermenin bilgi içeriği taşıması veya anlamlı olabilmesi için deney ve gözlem yoluyla doğrulanabilir olması gerektiğini savunan anlamlılık ölçütüdür. Örneğin, 'Ali’nin köpeği siyahtır' önermesi gözlem yoluyla doğrudan doğrulanabilir bir önermedir.
Temel (Protokol) Önermeler
— Doğrudan doğruya gözlem veya duyu deneyimi yoluyla dolayımsız olarak doğrulanabilen temel önerme veya tümcelerdir. Örneğin, 'Çaydanlıktaki su 100 derecede kaynadı' ifadesi bir gözlem önermesidir.
Sentetik (Olumsal) Önermeler
— Dünyadaki olay ve olgular hakkında bilgi veren, karşıtlarını olumlamanın çelişki yaratmadığı doğa bilimi önermeleridir. Örneğin, 'X metali ısıtılınca genleşti' önermesi olumsal bir sentetik önermedir.
Analitik Önerme (Totoloji)
— Karşıtlarını olumlamanın çelişkiyle sonuçlandığı, mantık ve matematikte bulunan zorunlu önermelerdir. Örneğin, 'Bugün hava güneşlidir ya da değildir' önermesi mantıksal bir totolojidir.
Bilimin Birliği Tezi
— Doğa bilimleri ile tarih, sosyoloji ve psikoloji gibi insan bilimlerinin içerik bakımından değil ama yöntem, dil ve yasa birliği bakımından birleşmesi gerektiğini savunan tezdir. Fizikalizm ve indirgemecilik bu tezin temel varsayımlarıdır.
Keşif Bağlamı
— Tek tek olgu veya olaylara ilişkin gözlemlerden tümevarımsal bir süreçle hipotezlere, yasa ve teorilere ulaşıldığı evredir. Örneğin, gözlemlenen doğa olaylarından yola çıkarak genel bir fizik yasası taslağı oluşturmak keşfettir.
Pekiştirme (Haklılandırma) Bağlamı
— Yasa veya teorilerden tek tek olgularla ilgili açıklama ve öndeyilere doğru gidilen tümdengelimsel sınama sürecidir. Örneğin, oluşturulan bir hipotezin olgular tarafından desteklenip desteklenmediğinin test edilmesidir.
Yanlışlanabilirlik
— Karl Popper tarafından öne sürülen ve bir teorinin ampirik karakterinin ölçütü olan, teorinin yanlışlanmaya elverişli bir mantıksal yapıya sahip olması durumudur. Örneğin, 'Bütün metaller ısıtılınca genleşir' hipotezi genleşmeyen bir metal örneğiyle yanlışlanabilme riski taşır.
Sözde Bilim
— Bilim gibi görünmekle birlikte yanlışlanabilme imkânı bulunmayan teorileri ifade eden kavramdır. Örneğin, Popper'a göre Freud'un psikanaliz teorisi yanlışlanamayacağı için sözde bilimdir.
Paradigma
— Thomas Kuhn'un devrimci bilim anlayışında, belirli bir bilim dalının konu edineceği olguları, teorileri ve metodolojiyi belirleyen bütünsel çerçevedir. Örneğin, Newton fiziği klasik mekanik döneminin paradigmasıdır.
Normal (Olağan) Bilim
— Bir paradigmanın kabulüyle birlikte bilim adamlarının bir bulmaca çözme faaliyeti olarak yürüttüğü muhafazakâr bilim dönemidir. Örneğin, ders kitaplarındaki teorileri doğaya uydurmak için yapılan rutin araştırmalardır.
Anomali
— Eldeki paradigma veya kuramsal kabullerle bağdaştırılamayan, çözüme kavuşturulamayan aykırı ya da kural dışı durumdur. Örneğin, Newton fiziği ile açıklanamayan bazı gök cismi hareketleri birer anomalidir.
Eş Ölçülemezlik
— İki paradigma ya da teorinin birbirleriyle kıyaslanmasını veya hangisinin doğru olduğunun belirlenmesini sağlayacak ortak bir dilin veya zeminin olmaması durumudur. Örneğin, Newton fiziğindeki 'kütle' ile Einstein'ın görelilik teorisindeki 'kütle' kavramları eş ölçülemezdir.
Teori Yüklülük
— Gözlem ve verilerin teorilerden bağımsız olmadığını, aksine arka plandaki inançlar ve teoriler tarafından koşullandırıldığını savunan görüştür. Örneğin, iki farklı paradigmadaki bilim adamları aynı olayı farklı kavramsal çerçevelerle rapor ederler.
Epistemolojik Anarşizm
— Paul Feyerabend'ın geliştirdiği, bilimin tahakküm aracı haline geldiğini savunarak disipliner, teorik ve metodolojik çoğulculuğu savunan anarşist bilim felsefesidir. Örneğin, bilimin yanında büyü, sanat ve dinin de eğitim sisteminde yer alması gerektiğini savunur.
Karşı Tümevarım
— Feyerabend'ın önerdiği, genellikle kabul edilmiş görüşle bağdaşmaz veya mevcut kuramla tutarsız olan hipotezlerin ortaya konularak incelenmesi metodolojisidir. Örneğin, Galileo'nun dünyanın döndüğünü öne sürmesi karşı tümevarımsal bir adımdır.
Ahlak
— İnsanların davranışlarını ve birbirleriyle olan ilişkilerini düzenlemek amacıyla oluşturulmuş eylem kuralları, normlar silsilesi ve değer sistemidir. Örneğin, geleneksel toplum kuralları yerel bir ahlak sistemi oluşturur.
Etik
— Ahlaki hayatı, moral değerleri ve idealleri felsefi açıdan ele alıp tartışan, sorgulayan ve temellendiren ahlak felsefesidir. Örneğin, normatif etik teorilerinin incelenmesi etik alanına girer.
Gelenek Ötesi Dönem (Etik Dönem)
— Bireyin toplumsal değerleri ve ethnic kimliği körü körüne kabul etmek yerine sorguladığı, akli düzeyde temellendirdiği en yüksek ahlaki gelişim evresidir. Örneğin, bir bireyin evrensel insan hakları ve etik ilkeleri baz alarak karar vermesidir.
⚑ Bu kavramlarda hata var
Paylaş
←
Ünite 3 Eşleştirme
Ünite 4
Bilim Felsefesi
Ünite 5 Eşleştirme
→
Ana Sayfa
Dersler
Çalışmam
Hesabım