Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Sıra Sizde 1
Tarihsel varlık alanı üzerine tartışırken takınılabilecek temel tutumlar nelerdir?
Kitabın yanıtı
Tarihsel varlık alanı üzerine tartışırken, iki temel tutum takınılabilir. Bunlardan ilki, doğadan ayrı bir varlık alanının somut bir gerçekliği olmadığını, insan ve toplumla ilgili her şeyin değişken ve göreli olduğunu, dolayısıyla yalnızca doğaya ilişkin hakikatlerin kesin olarak bilinebileceğini savunan olumsuz tutumdur. İkinci ve olumlu tutum ise, insanın en iyi kendi yapıp ettiklerini bilebileceğini, doğaya ilişkin incelemelerin insanın algılarına göre olduğunu ve insanın toplumlar hâlinde tüm yapıp ettiklerinin doğadan ayrı, somut bir tarihsel varlık alanını oluşturduğunu savunur. Bu tutum aynı zamanda insanın özgürlüğünü, sorumluluğunu ve ödev duygusunu temellendirmeye yardımcı olur.
Sıra Sizde 2
Tarih felsefesinde ontolojik soruların mı yoksa epistemolojik soruların mı öncelikli olduğu söylenebilir?
Kitabın yanıtı
Bu sorunun yanıtı kolay değildir; ancak tarihsel sürece bakıldığında ontolojik soruların daha önce gündeme geldiği görülür. 20. yüzyıldan itibaren tarihi bir bilgi etkinliği olarak gören epistemolojik yaklaşımlar ön plana çıkmış olsa da, insanın "Nereden geldik? Nereye gidiyoruz?" gibi anlam arayışları tarih metafiziklerini ve ontolojik yaklaşımı her zaman canlı tutmuştur. İnsan tarihi önce bir varlık alanı olarak görmüş, bilgiye ilişkin sorular ise çoğu kez tarihin anlamına ve ereğine ilişkin soruların içinden türeyerek zamanla bağımsızlaşmıştır. Dolayısıyla günümüzde epistemolojik tartışmalar yaygın olsa da ontolojik yaklaşım insan için anlamını kaybetmez.
Sıra Sizde 3
Türkiye’de tarih eğitiminin nasıl verilmesi gerektiği sorusu tarih felsefesi kapsamında tartışılabilir mi?
Kitabın yanıtı
Evet, tartışılabilir. Türkiye’de tarih eğitiminin nasıl verilmesi gerektiği sorusu, bir 'olması gerekene' işaret ettiği için felsefi bir nitelik taşır. Bu soru, tarih felsefesinin temel sorularının Türkiye örneğiyle ilişkilendirilmesiyle tartışılabilir. Türkiye’de verilen tarih eğitimi, olması gereken açısından değerlendirildiğinde hem tarih felsefesi hem de eğitim felsefesi yapılmış olur. Ayrıca tarih felsefesindeki soruların ve yanıtların, o kültürdeki tarih yazımına yaptığı katkılar da bu kapsamda göz önünde bulundurulmalıdır.
