Ünite 3: 19. Yüzyıl Alman İdealizmi ve Tarih Metafiziği 2: Hegel — Önemli Kavramlar

Hegel felsefesinde doğanın karşısına konulan, özgürlük dünyası olan ve İde'nin olayları yönlendiren akla dayalı istenci ifade eden kavram. Tin, tarihin tözü olup, kendisini tarihte nesnelleştirerek özbilince ve mutlak bilgiye ulaşır.

Hegel'in üç tarih yazımı türünden ilki olup, yazarın anlattığı olayların tini ile kendi tininin aynı olduğu, olayları bizzat yaşayan tarihçilerin (örneğin Herodotos ve Thukydides) yazdığı tarih türüdür.

Tarihçinin kendi zamanının ötesine geçerek, ele aldığı geçmiş dönemin tininden ayrı bir kültüre ve tine sahip olduğu için refleksiyona ihtiyaç duyduğu ikinci tarih yazımı türüdür.

Tarihin felsefi olarak ele alındığı, olguların niçin öyle olup bittiğinin nedenlerinin kavramla kavrandığı ve tarihin a priori olarak kurulduğu üçüncü ve en önemli tarih yazımı türüdür.

Hegel'e göre tarih felsefesinin deneysel tarihten farklı olarak, olayların nedenlerini ve ilkelerini deneyden bağımsız, kavramsal bir zorunlulukla ve akla dayalı olarak kurması durumudur.

Hegel'in, bireylerin tikel tutku ve çıkarlarının dünya tarihi içinde doğrudan kaybolmayıp, aklın daha yüksek ereğine hizmet edecek şekilde araç olarak kullanılmasını ifade eden kavramıdır.

Belirli bir tarihsel döneme egemen olan, o dönemin olaylarının varlık nedeni ve açıklayıcı ilkesi olan halk tinine ve çağın ruhuna karşılık gelen kavramdır.

Geçmişte gerçekleştirilmiş işler, eylemler ve başarılar anlamına gelerek nesnel tarihsel varlık alanına karşılık gelen terimdir.

Geçmişte gerçekleşmiş işlerin anlatımı, yazımı ve tarih bilimi anlamına gelen öznel tarih yanını ifade eden terimdir.

Hegel'in diyalektik sürecinde, tinsel oluşumların yitip gitmeyip hem ortadan kaldırılması hem de özünün ve düşüncesinin korunarak daha yüksek bir ilkeye saklanıp yükseltilmesi işlemidir.

Marx ve Engels'in, Hegel'in diyalektik mantığını idealist zemininden koparıp maddi üretim ilişkileri ve toplumsal yapı üzerine oturtarak geliştirdikleri felsefi ve tarihsel kuramdır.

Marx'ın felsefesinde insanın sadece içinde bulunduğu koşulların ürünü olmadığını, aksine hem koşulları değiştiren hem de kendi etkinliğini dönüştüren pratik ve devrimci insan faaliyetini anlatan kavramdır.

Marx'ın tarih kuramında toplumun alt yapısını oluşturan, insanların geçim araçlarını üretmek için kurdukları pratik ve ekonomik ilişkilerin bütünüdür.