Ünite 1: Temel Kavramlar — Önemli Kavramlar

Tek başına anlam ifade etmeyen, nesnelerin özelliklerini ve olayları tanımlayan ham sembollerdir. Örneğin, 50 kişilik bir sınıftaki öğrencilerin boylarının alt alta yazıldığı ancak herhangi bir açıklama içermeyen sayılar listesi birer veridir.

Verilerin birbiriyle veya diğer bağlamlarla ilişkilendirilerek anlam kazanmış halidir. Örneğin, aynı öğrenci boylarının bir grafiğe dökülerek ortalamasının alınması veriyi enformasyona dönüştürür.

Enformasyonun bilen kişi tarafından içselleştirilmesi, tecrübe ve algılarla şekillendirilmiş öznel durumudur. Örneğin, Türkçeyi konuşurken kuralları bilinçli düşünmeden doğru uygulamak bir bilgidir.

İleriyi görebilme, sağlıklı değerlendirme yapma ve doğru karar verme konusunda bilginin nasıl kullanılacağına dair anlayış kazanma aşamasıdır. Keşfetme, buluş ve muhakeme bu evrede gerçekleşir.

Geleneksel veritabanları ve yazılımlarla düzenlenenemeyecek ve işlenemeyecek kadar büyük ve karmaşık küresel verilerdir. Örneğin, 60 saniyede milyonlarca Google araması ve YouTube videosu izlenmesi büyük veri oluşturur.

Kişisel olan, içeriğe bağımlı ve biçimlendirilmesi/aktarılması zor olan bilgidir. Örneğin bisiklete binmek veya mizah yeteneği örtülü bilgiye örnektir.

Semboller, kelimeler veya formüller yoluyla kolayca kodlanabilen, sözle ifade edilip paylaşılan bilgidir. Örneğin telefonumuza gelen hava durumu sıcaklığı açık bilgidir.

Duyusal bilginin çok kısa sürelerde (anlık) orijinal uyarıcı yansıması olarak işlendiği ve işlenmezse kaybolduğu bellektir. Örneğin sokaktaki yüzlerce ses arasından odaklanılan sesi seçmeyi sağlar.

Bilgilerin sınırlı bir kapasitede (7±2 parça) ve kısa süreyle (15-20 saniye) tutulduğu işler/çalışan bellektir. Telefon numarasını ezberlemek için tekrar etmek bu belleği kullanır.

Kapasite ve süre sınırlaması olmayan, milyonlarca bilgi parçasını anlamsal bağlantılarla sonsuza dek saklayan bellek deposudur.

Bilgisayar donanımlarının uyumlu çalışmasını sağlayan ve uygulama yazılımları ile donanım arasında köprü kuran temel yazılımdır. Windows, macOS ve Android örnek verilebilir.

Bilgisayarın beyni olarak kabul edilen, aritmetiksel, mantıksal ve kontrol komutlarını yürüterek verinin çoğunu işleyen donanımdır.

Elektrik akımı olduğu sürece veri tutan, kısa süreli belleğe benzeyen ve bilgisayar performansını doğrudan etkileyen geçici bellektir.

Kullanıcının ihtiyacını karşılamak üzere birlikte çalışan bütün donanım, yazılım, personel, veri ve süreçleri kapsayan geniş yapıdır.