Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Felsefe Lisans Programı » Yurttaşlık Ve Çevre Bilgisi
← Ünite 1
Yurttaşlık Ve Çevre Bilgisi

Ünite 1: Devletin Oluşumu: Toplum ve Topluluk

Devletin Oluşumu: Toplum ve Topluluk - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 8
Göbeklitepe Kazıları
Şanlıurfa'da bulunan Göbeklitepe, dünyanın en eski yerleşim yeri olup yaklaşık 12 bin yıl öncesine dayanmaktadır. Bir tapınak etrafında avcılık ve toplayıcılık yaparak geçinen insanların yerleşik düzene geçişine dair bilinen tarihi değiştiren önemli bir buluntudur.
Sümer Uygarlığı
Mezopotamya'da Dicle ve Fırat vadisinin aşağı bölgelerinde kurulan Sümerler, dünya tarihinin ilk sosyal toplumu, ilk devleti ve ilk medeniyetidir. Yazıyı etkin kullanmışlar, dört işlemi bulmuş, geometri ve aritmatiğin temellerini atmışlardır.
İsrail Devleti'nin Kuruluşu
19. yüzyılın ikinci yarısında Theodor Herzl önderliğinde Rusya'da başlayan Siyonist hareket ve Yahudilerin Filistin'e göçü süreci sonucunda, 14 Mayıs 1948'de David Ben Gurion tarafından Tel Aviv Müzesi'nde ilan edilmiştir.
Auguste Comte'un Üç Hal Kanunu
İnsanlık tarihini üç döneme ayıran Comte; 1300'e kadar olan dönemi teolojik düşünce (doğaüstü varlıklar, monarşi), 1300-1800 arasını metafizik düşünce (soyut güçler, kilise), 1800'den günümüzü ise pozitif düşünce (akıl, gözlem, sanayi) olarak açıklamıştır.

Anahtar Kavramlar

Toplumİnsan ömründen uzun yaşayan, göreli bir kararlılığa sahip, ortak coğrafya, dil, kültür ve üretim biçimlerini paylaşan en geniş insan topluluğudur. Metne göre toplum, bireylerin tesadüfen değil belirli amaçlar doğrultusunda bilinçli olarak biraraya gelmesiyle oluşur.
ToplulukHerhangi bir siyasi, ekonomik veya dinsel amaç gütmeden, bazen tesadüf eser aynı coğrafyayı ve benzer kültürel özellikleri paylaşan insan gruplarıdır. Metne göre topluluklarda birincil ve yüz yüze ilişkiler ön plandadır.
DevletToprak bütünlüğüne bağlı olarak siyasal bakımdan örgütlenmiş millet veya milletlerin oluşturduğu tüzel varlıktır. Georg Jellinek'e göre insan, toprak ve egemenlik unsurlarının biraraya gelmesiyle oluşur.
UygarlıkBir halkı başka halklardan ayıran yaşayış biçimleri, kullanılan aletler, inançlar, düşünsel ve sanatsal faaliyetler ile siyasal örgütlenme biçimlerinin tümüdür. Toplumların uzun zaman ve birikim sonucu ulaştığı ileri bir aşamadır.
Toplum Sözleşmesiİnsanların doğa durumundaki çatışma veya sorunlardan kurtulmak amacıyla kendi rızalarıyla hak ve yetkilerini devlete devretmelerini öngören felsefi kuramdır. Hobbes, Locke ve Rousseau bu kuramın en önemli temsilcileridir.
Mekanik DayanışmaEmile Durkheim'a göre nüfusu az, işbölümü ve ihtisaslaşmanın çok sınırlı olduğu geleneksel toplum türlerinde görülen dayanışma biçimidir. Bireyler arası benzerlikler ön plandadır.
Organik DayanışmaEmile Durkheim'a göre nüfusu fazla, işbölümünün ve mesleki uzmanlaşmanın gelişmiş olduğu modern toplum türlerinde görülen dayanışma biçimidir.
CemaatFerdinand Tönnies'e göre ırk, etnik köken ve kültür bakımından aynı bireylerden oluşan, samimi ilişkilerin kurulduğu homojen ve küçük topluluklardır.
CemiyetFerdinand Tönnies'e göre ırk, etnik köken ve kültür sistemleri bakımından farklılaşmış, hür iradeye dayanmayan ilişkiler üzerine kurulmuş geniş ve heterojen toplumlardır.
İdeolojik AygıtlarLouis Althusser'e göre devletin topluma kendi ideolojisini benimsetmek amacıyla kullandığı din, aile, eğitim, hukuk, siyaset, haberleşme ve kültür gibi kurumların bütünüdür.
Baskı AygıtlarıLouis Althusser'e göre devletin suç işleyenlere yönelik ceza sistemi kurarak toplum üzerinde korku ve baskı yarattığı polis, mahkeme, asker ve ordu gibi kurumlardır.
Teokratik DevletHalkın dini yasalara ve kurallara göre yönetildiği devlet şeklidir. Auguste Comte'un teolojik düşünce yapısına sahip toplumlarıyla benzerlik gösterir.
Üniter DevletYönetim merkezi tek olan, yasama, yürütme ve yargı organları bulunan ve merkezi yönetim altında belediye, köy, ilçe gibi idari birimlere bölünmüş devlet yapısıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Osmanlı Toplum Düzeni ve Millet Sistemi

Osmanlı toplum düzeni, en tepede patrimonial bir merkez bürokrasinin yer aldığı, köylünün tarımsal üretimine dayanan kozmopolit bir yapıdır. Millet sistemi, dikey olarak yan yana konumlanmış toplumsal grupların varlığını kalıcı kılan pragmatik bir uygulamadır.

Platon'un Yönetim Biçimleri Sıralaması

Platon mutluluktan mutsuzluğa doğru yönetim biçimlerini Patriyarka, Monarşi, Timokrasi, Oligarşi, Demokrasi ve Tiranlık olarak sıralamıştır. Demokrasiyi kargaşa ortamı, tiranlığı ise şiddet üzerine kurulu korku rejimi olarak değerlendirmiştir.

Maslow'un Motivasyon Kuramı

Abraham Maslow insanların doğuştan gelen ihtiyaçlarını fizyolojik, güvenlik, ait olma, değer verme ve kendini gerçekleştirme olarak sıralamıştır. Temel ihtiyaçlar karşılanmadıkça üst ihtiyaçların ortaya çıkmayacağını savunmuştur.

Althusser'in İdeolojik Aygıtlar Listesi

Louis Althusser devletin ideolojisini benimsetmek için dinsel, aile, hukuki, siyasal, sendikal, haberleşme (basın, radyo-TV) ve kültürel (edebiyat, güzel sanatlar, spor) olmak üzere yedi temel ideolojik aygıt tanımlamıştır.

BM ve Küresel Devlet Sayısı

Günümüzde sınırları çizilmiş ve çeşitli yönetim biçimleriyle yönetilen Birleşmiş Milletler'e üye 193 devlet bulunmaktadır; kayıtlı olmayanlarla beraber bu sayı 206'ya ulaşmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisinin sıralamasını (fizyolojik, güvenlik, ait olma, değer verme, kendini gerçekleştirme) iyi ezberleyin; soru olarak sıklıkla gelmektedir.
  • Yazının icadından önceki Taş Çağı evreleri (Paleolitik, Mezolitik, Neolitik) ile maden çağlarının sıralamasını karıştırmamaya dikkat edin.
  • Topluluk ve toplum arasındaki temel farkın 'tesadüfi biraraya gelme' (topluluk) ile 'bilinçli amaç ve örgütlenme' (toplum) olduğunu unutmayın.
  • Emile Durkheim'ın 'mekanik' ve 'organik' dayanışma kavramlarının nüfus ve işbölümü ile ilişkisini iyi kavrayın.
  • Ferdinand Tönnies'in 'cemaat' (homojen, küçük) ve 'cemiyet' (heterojen, geniş) ayrımlarını karıştırmayın.
  • Auguste Comte'un Üç Hal Kanunu'ndaki teolojik, metafizik ve pozitif düşünce dönemlerinin tarih aralıklarına ve özelliklerine dikkat edin.
  • Louis Althusser'in 'baskı aygıtları' (polis, mahkeme, asker) ile 'ideolojik aygıtlar' (din, aile, okul, medya) ayrımını mutlaka ayırt edin.