Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Felsefe Lisans Programı » Zihin Felsefesi

Ünite 4: Yeniçağda Zihin Felsefesi: Descartes ve Spinoza — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Sistematik Şüphe Yöntemi — Descartes'ın doğruluğundan şüphe edilemeyecek mutlak ve kesin bilgiye ulaşmak için tüm inançlarını ve ön yargılarını bilinçli olarak askıya aldığı yöntemdir. Örneğin, I. Meditasyon'da duyularının ve hatta birincil niteliklerin bile güvenilirliğini sorgulayarak bu süreci başlatır.

Birincil ve İkincil Nitelikler — Descartes'ın nesnelerin özellikleri için yaptığı ayrımdır. Renk, koku ve tat gibi gözleyenin zihninde oluşan özellikler ikincil nitelik; yuvarlaklık ve teklik gibi nesnenin kendisine özgü matematiksel özellikleri ise birincil niteliktir.

Cogito Ergo Sum (Düşünüyorum, O Halde Varım) — Descartes'ın her şeyden şüphe ettiği sırada şüphe etmekte olduğundan ve dolayısıyla düşünen bir varlık olarak kendi varlığından şüphe edemeyeceğini fark ederek ulaştığı kesin ve şüphe edilemez ilk felsefi bilgidir.

Düşünen Töz (Res Cogitans) — Descartes'ın felsefesinde yer kaplamayan, fiziksel olmayan, özü gereği ruhsal ve bilinçli olan tözdür. Örneğin, şüphe eden, anlayan, tasarlayan ve isteyen 'ben' düşünen bir tözdür.

Uzamlı Töz (Res Extensa) — Descartes'ın felsefesinde yer kaplayan, fiziksel olan ancak düşünme yetisine sahip olmayan maddedir. Örneğin, taş, ağaç ve insan bedeni birer uzamlı tözdür.

Doğuştan Gelen İdeler (Ideae Innatae) — Descartes'a göre zihinde sonradan dışarıdan edinilmeyen, kesin, apaçık ve nesnel olgusallığa sahip olan idelerdir. Örneğin, zihnimizdeki kusursuz Tanrı idesi doğuştan gelen idelere örnek oluşturur.

Yeterli Neden İlkesi — Herhangi bir fikrin veya olgunun var olabilmesi için en az kendisi kadar gerçeklik taşıyan bir nedenin bulunması gerektiğini savunan ilkedir. Descartes bu ilkeye dayanarak zihnindeki sonsuz mükemmellik idesinin kaynağının Tanrı olduğunu kanıtlar.

Açık ve Seçik İdeler — Açıklık, bir nesnenin dikkatli bir zihne aracısız olarak görünmesi; seçiklik ise o bilginin diğerlerinden keskin bir şekilde ayrılmış ve başka hiçbir belirsizlik içermemesi durumudur. Descartes'a göre doğru bilginin tek ölçütüdür.

İhtiraslar (Tutkular) — Descartes'ın Ruhun İhtirasları eserinde, bedenin eylemleri yoluyla ruhun hissettiği algısal fikirler ve bedensel duyumlar olarak tanımladığı durumdur. Örneğin, aclık, susuzluk, korku veya neşe birer ihtirastır.

Panteizm — Tanrı ile evrenin bir, aynı ve özdeş olduğunu savunan felsefi görüştür. Spinoza'ya göre Tanrı evrenden bağımsız değildir; evren Tanrı'nın kendisidir ve her şey Tanrı'nın içindedir.

Tekçilik (Monizm) — Bütün gerçekliğin ve evrenin esas anlamıyla tek bir tözden ibaret olduğunu öne süren görüştür. Spinoza, dünyada yalnızca tek bir töz olduğunu, onun da Tanrı olduğunu savunarak monist bir sistem kurmuştur.

Çifte Yön Öğretisi (Double Aspect Theory) — Spinoza'nın tek töz olan Tanrı'nın hem düşünce hem de yer kaplama (uzam) niteliklerine sahip olduğunu ve fiziksel dünya ile zihinsel dünyanın aynı tözün iki farklı görünümü olduğunu savunan görüşüdür.

Duygulanışlar — Spinoza'ya göre bedenin etme gücünün artmasına veya eksilmesine sebep olan değişiklikler ve o değişikliklerin ideleridir. Etkin (eylem) ve edilgin (tutku) olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Varlığını Koruma İlkesi (Conatus) — Spinoza'ya göre her şeyin kendi varlığını devam ettirmek için elinden gelen bütün çabayı göstermesini ifade eden en temel ve ilk ilkedir. Tüm tutkuların ve arzuların temelinde bu ilke yatar.