Bir girişimcinin iş fikrini hayata geçirmesi, detaylı bir iş planı hazırladıktan sonra fiili kuruluş aşamasına geçmesiyle başlar. Bu süreçte iş yerinin kiralanması, makine-ekipman tedariki, hammadde alımı, personel istihdamı ve en önemlisi yasal formalitelerin yerine getirilmesi gerekir. Girişimciler yasal kuruluş işlemlerini yürütürken başta Vergi Mevzuatı (Vergi Usul Kanunu), Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı olmak üzere yürürlükteki tüm yasal düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Gelir vergisine tabi olan ticaret ve sanat erbabı, kazançlarının tespit ediliş şekli bakımından iki ana gruba ayrılır: 'Basit Usulde Gelir Vergisine Tabi Olanlar' ve 'Gerçek Usulde Gelir Vergisine Tabi Olanlar'. Girişimcinin kuracağı işletmenin büyüklüğü, faaliyet göstereceği iş kolu ve yıllık iş hacmi limitleri, hangi vergilendirme usulüne tabi olacağını doğrudan belirler. Küçük ölçekli ve yerel düzeyde faaliyet gösteren esnaflar genellikle basit usulü tercih ederken, daha büyük hacimli işler gerçek usulde vergilendirilir. Basit usule tabi işletmelerin en önemli özelliklerinden biri, kullandıkları resmi belgelerin ve zarfların sadece Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) tarafından bastırılmasıdır. Bu işletmeler belgelerini bağlı oldukları oda veya birliklerden temin ederler. Kayıtları ise kendi bünyelerinde değil, bağlı bulundukları oda veya birlikler bünyesinde kurulan muhasebe bürolarında tutulur. Bu usulde kazanç elde edenler, cari yıl kazançlarına ilişkin beyannamelerini takip eden yılın şubat ayının başından yirmi beşinci günü akşamına kadar vermek ve hesaplanan gelir vergisini şubat ve haziran aylarında iki eşit taksitte ödemek zorundadırlar. Girişimci daha büyük ölçekli bir şahıs işletmesi kurmak istediğinde Gerçek Usulde Gelir Vergisine tabi bir yapı oluşturur. Gerçek kişilerde işe başlama bildirimlerinin, işe başlama tarihinden itibaren en geç on gün içinde kendileri veya temsilcileri tarafından ilgili vergi dairesine yapılması kanuni bir zorunluluktur. Bu işletmeler, yıllık elde ettikleri net kâr üzerinden Gelir Vergisi ödedikleri gibi, yıl içinde elde ettikleri üçer aylık dönem kârları üzerinden de %15 oranında Geçici Vergi ödemekle mükelleftirler. Gerçek usulde mükellefiyet tesis ettirmek için vergi dairesine; işe başlama bildirimi, onaylı nüfus cüzdanı sureti, resimli ikametgah senedi, noter onaylı imza sirküleri ve iş yerinin mülkiyet durumunu gösteren belgeler (tapu veya kira kontratı) ile başvurulur. Vergi dairesi kaydından sonra girişimci, işletmesini ilgili meslek odasına veya ticaret odasına kaydettirmek zorundadır. Ayrıca tacir sıfatı kazanıldığı için işletmenin Ticaret Siciline tescili de zorunludur. 5174 sayılı Kanun gereğince, ticaret siciline kayıtlı tüm gerçek ve tüzel kişiler bulundukları yerin odalarına kaydolmaya mecburdurlar. Eğer işletmede sigortalı işçi çalıştırılacaksa, çalışmaya başlanacak tarihten önce Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) iş yeri bildirgesi verilerek iş yeri sicil numarası alınmalıdır. Gerçek usuldeki şahıs işletmeleri ödeme kaydedici cihaz (yazar kasa), perakende satış fişi ve fatura gibi resmi belgeleri bastırmak; işin büyüklüğüne göre işletme hesabı defteri veya bilanço usulüne göre yevmiye defteri ve envanter-bilanço defteri tutmak ve bunları notere tasdik ettirmek zorundadır. Serbest meslek erbabı (mühendis, mimar vb.) ise serbest meslek defteri tutar. Girişimci işini tek başına değil de ortaklık yapısıyla yürütmek isterse şirket kurma yoluna gider. Türk Ticaret Kanunu'na (TTK) göre şirketler genel olarak şahıs şirketleri ve sermaye şirketleri olarak ikiye ayrılır. Şahıs şirketleri kollektif ve komandit şirketlerden oluşurken; sermaye şirketleri limited şirket, anonim şirket ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketleri kapsar. Şahıs şirketlerinde ortakların sorumlulukları genellikle sınırsız ve müteselsil olduğundan, yeni işe başlayan girişimciler tarafından riskli bulunarak pek tercih edilmezler. Şahıs şirketleri tüzel kişilik olarak Kurumlar Vergisine tabi değildir. Şirket ortakları bireysel düzeyde Gelir Vergisi mükellefidir ve şirketten elde ettikleri kâr payları üzerinden şahsen vergilendirilirler. Kollektif şirketlerde sadece gerçek kişiler ortak olabilir ve asgari sermaye şartı aranmaz. Komandit şirketlerde ise bazı ortakların sorumluluğu sınırsız (komandite), bazılarınınki ise koydukları sermaye ile sınırlıdır (komanditer). Komandite ortakların gerçek kişi olması zorunluyken, komanditer ortaklar tüzel kişi de olabilir. Sermaye şirketleri (Limited ve Anonim Şirketler) ise yıllık elde ettikleri kâr üzerinden %22 oranında Kurumlar Vergisi ve yıl içinde üçer aylık dönemlerde aynı oranda Geçici Vergi öderler. Bu şirketlerde ortakların sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye miktarı ile sınırlıdır. Şirket unvanı belirlenirken Gümrük ve Ticaret Bakanlığı veri tabanından sorgulama yapılmalı, unvanda 'Türkiye, Milli, Cumhuriyet' gibi kelimelerin kullanılabilmesi için Cumhurbaşkanı kararı alınması gerektiği unutulmamalıdır. Elde edilen kârdan kanuni yedek akçeler ayrıldıktan sonra kalan kısım ortaklara dağıtılırken %15 oranında Gelir Vergisi stopajı yapılır. Limited şirket, en az 10.000 TL asgari sermaye ile en az bir, en fazla elli gerçek veya tüzel kişi ortak tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur. Sermaye miktarının ve ortak sayısının makul düzeyde olması nedeniyle Türkiye'de en çok tercih edilen şirket modelidir. Limited şirketlerde ortakların sorumluluğu sadece taahhüt ettikleri esas sermaye payları ile sınırlıdır; ancak kamu borçlarına (vergi, SGK primi) karşı şirketteki hisseleri oranında doğrudan sorumludurlar. Şirket hisse senedi ve tahvil ihraç edemez, bankacılık ve sigortacılık faaliyetlerinde bulunamaz. Limited şirketin kurulabilmesi için öncelikle yazılı bir ana sözleşme hazırlanmalıdır. Bu sözleşmede şirketin unvanı, merkezi, işletme konusu, esas sermaye tutarı, payların nominal değerleri, müdürlerin bilgileri ve ilan şekli yer almalıdır. Ana sözleşmedeki imzaların noter veya Ticaret Sicil Müdürlüğü tarafından onaylanması şarttır. Ortaklar taahhüt ettikleri nakdi sermayenin tamamını kuruluşta ödemek zorunda değildir; sermayenin 1/4'ü tescilden itibaren en geç 3 ay içinde, kalan kısmı ise 24 ay içinde ödenebilir. Ayni sermaye (bina, araç, patent vb.) konulması durumunda değer tespiti mahkemece atanan bilirkişi raporuyla yapılır. Sözleşme onayından sonra şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Ticaret Siciline tescil başvurusu yapılır. Başvuruya tescil dilekçesi, oda kayıt beyannamesi, imza beyannameleri ve Rekabet Kurumu payının (sermayenin on binde dördü) yatırıldığına dair makbuz eklenir. Tescil işlemiyle birlikte tüzel kişilik kazanılır ve durum Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir. Ardından vergi dairesinden Kurumlar Vergisi numarası alınır, yevmiye, büyük defter, envanter ve karar defterleri notere tasdik ettirilerek muhasebe kayıt düzeni oluşturulur. Daha büyük ölçekli, çok ortaklı ve yüksek sermaye gerektiren projeler için Anonim Şirket (A.Ş.) modeli tercih edilir. Anonim şirketler en az 50.000 TL asgari sermaye ile kurulur (kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan şirketlerde başlangıç sermayesi en az 100.000 TL olmalıdır). Ortaklar gerçek veya tüzel kişiler olabilir ve sorumlulukları sadece taahhüt ettikleri sermaye payları ile sınırlıdır. Anonim şirketlerin sermayesi belirli paylara bölünmüştür ve bu paylar hisse senetleri ile temsil edilir. Hisse senetlerinin devri limited şirkete göre çok daha kolaydır. Anonim şirketler, kanunen yasaklanmamış her türlü ekonomik ve ticari faaliyette bulunabilirler; limited şirketlerden farklı olarak bankacılık ve sigortacılık gibi özel alanlarda da faaliyet gösterebilirler. Şirketin zorunlu organları Genel Kurul, Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulu'dur. Şirketin en yetkili karar organı Genel Kurul iken, sevk ve idareden sorumlu organ Yönetim Kurulu'dur. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre belirli limitleri aşan şirketlerde denetim kurulu veya bağımsız denetim mekanizması zorunludur. Kuruluş süreci limited şirkete benzer şekilde ana sözleşmenin hazırlanması, imzaların onaylanması, Ticaret Siciline tescil ve ilan aşamalarından oluşur. Belirli faaliyet alanlarındaki anonim şirketlerin kuruluşu ve esas sözleşme değişiklikleri Ticaret Bakanlığı'nın iznine tabidir. Tescilin ardından vergi dairesi ve SGK kayıtları tamamlanır, yasal defterler tasdik ettirilir. Anonim şirketler finansman sağlamak amacıyla hisse senedinin yanı sıra tahvil de ihraç etme yetkisine sahiptirler. İşletmenin hukuki kuruluşu (vergi dairesi ve sicil tescili) tamamlandıktan sonra, fiilen faaliyete geçebilmesi için yetkili idareden 'İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatı' alınması zorunludur. Ruhsatsız iş yeri açılamaz ve çalıştırılamaz. Ruhsat vermeye yetkili idareler; belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediyeler, büyükşehir sınırlarında büyükşehir belediyeleri, belediye sınırları dışında il özel idareleri ve organize sanayi bölgelerinde ise OSB tüzel kişiliğidir. İş yerleri ruhsatlandırma işlemlerinde 'Sıhhi Müessese' ve 'Gayrisıhhi Müessese' olarak ikiye ayrılır. Sıhhi müesseseler; bakkal, market, lokanta, pastane gibi çevreye ve insan sağlığına biyolojik veya kimyasal zarar vermeyen işletmelerdir. Bu işletmeler için dilekçe, tapu/kira kontratı, vergi levhası, oda kaydı, sağlık raporu ve yangın tüpü faturası gibi belgelerle belediyeye başvurulur. Gayrisıhhi müesseseler ise faaliyeti sırasında gürültü, koku, duman veya atık üreterek çevreye ve insanlara zarar verme ihtimali olan işletmelerdir. Gayrisıhhi müesseseler zarar derecelerine göre üç sınıfa ayrılır. Birinci sınıf gayrisıhhi müesseseler (büyük sanayi tesisleri vb.) yerleşim yerlerinden uzak, sağlık koruma bandı olan yerlerde kurulmalıdır ve ruhsatları Büyükşehir Belediyesi tarafından verilir; yer seçimi raporu, emisyon ve deşarj izinleri ile ÇED raporu gerektirir. İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseselerin ruhsatları ise ilçe belediyelerince verilir. İkinci ve üçüncü sınıf işletmeler için yapılan başvurularda, beyanın uygun bulunması halinde ruhsat beş gün içinde düzenlenerek girişimciye teslim edilir. Girişimciler iş fikirlerini yurt dışında hayata geçirmek istediklerinde, hedef ülkenin yasal prosedürlerini, asgari sermaye limitlerini ve vergi oranlarını çok iyi analiz etmelidir. Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) işler; Tek Şahıs Mülkiyeti (Sole Proprietorship), Ortaklık (Partnership), C veya S Tipi Şirketler (Corporations) ve Sınırlı Sorumlu Şirket (LLC) modelleriyle yürütülür. Girişimcinin sorumluluk sınırları seçilen bu şirket modellerine göre değişiklik gösterir. Almanya'da ise şahıs şirketi, şube, limited şirket (GmbH), adi ortaklık (oHG), komandit ortaklık (KG) ve anonim şirket (AG) dahil olmak üzere 7 farklı formda iş kurulabilir. Almanya'da limited şirket (GmbH) kurmak için en az 25.000 Euro, anonim şirket (AG) kurmak için ise en az 50.000 Euro asgari sermaye konulması şarttır. GmbH ve AG modellerinde ortakların sorumluluğu sınırlıdır. Çin Halk Cumhuriyeti'nde yabancı yatırımlar; şirket ortaklığı, iş birliği ortaklığı veya tamamen yabancı sermayeli şirketler şeklinde kurulabilir. Çin hükümeti yabancı yatırımları 'teşvik edilen', 'sınırlı' ve 'yasak' olmak üzere üç katalogda sınıflandırır. Çin'de üretim yapacak bir limited şirketin asgari sermayesi 500.000 Yuan, perakende şirketi için 300.000 Yuan, anonim şirket için ise 10.000.000 Yuan'dır. Çin'de temel KDV oranları %17 ve %13 olup, yabancı sermayeli işletmeler %30 oranında kurumlar vergisine tabidir. İşletmeler de canlı organizmalar gibidir; kurulur, büyür ve çeşitli nedenlerle faaliyetlerine son verirler. Girişimlerin başarısızlık ve kapanma nedenlerinin başında eksik ve zayıf planlama, plansız ve orantısız büyüme, yetersiz nakit akış yönetimi, yanlış yönetim stratejileri ve profesyonel kadrolarla çalışmama gelmektedir. Özellikle nakit çalışma sermayesinin doğru yönetilememesi ve birkaç ana müşteriye aşırı bağımlılık, işletmeleri hızlı bir şekilde mali krize sürükleyebilir. İstatistiksel veriler işletmelerin ömürlerinin oldukça sınırlı olduğunu göstermektedir. Örneğin, ABD'de yeni kurulan işletmelerin %17'si ilk 2 yıl içinde kapanmakta, aile şirketlerinin %66'sı birinci kuşakta el değiştirmekte veya batmaktadır. Kanada'da yeni kurulan işletmelerin %30'u ilk 5 yıl içinde faaliyetlerine son vermektedir. Türkiye'de de benzer şekilde ekonomik dalgalanmalar ve pazar oynaklığı nedeniyle işletme kapanma oranları yüksektir; kurulan her 100 aile şirketinden sadece ortalama 3.4 tanesi üçüncü kuşağa kadar hayatta kalabilmektedir. İşletmenin faaliyetlerine son vermesi yasal olarak tasfiye veya iflas yoluyla gerçekleşir. Tasfiye, şirketin borçlarının ödenmesi ve alacaklarının tahsil edilerek kalan varlıkların ortaklar arasında paylaştırılması sürecidir. İflas ise borçlarını ödeyemeyecek durumda olan işletmenin mahkeme kararıyla faaliyetine son verilerek varlıklarının icra-iflas dairesi kanalıyla paraya çevrilmesi ve alacaklılara dağıtılmasıdır. Bazı durumlarda ise işletmeler kapanmak yerine güçlerini birleştirmek amacıyla başka bir işletme ile birleşme veya devir yolunu seçebilirler.