Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Girişimcilik dünyasında başarı kadar başarısızlık da doğal bir süreçtir. Ancak başarısızlıkların arkasında yatan nedenlerin doğru analiz edilmesi, gelecekteki girişimlerin sağlığı açısından kritik öneme sahiptir. İşletmelerin finansal tablolarının, özellikle bilanço ve gelir tablosunun, gerçeği yansıtmaması girişimcileri büyük bir yanılgıya sürükler. Mali göstergelerin gerçeği göstermekten uzak olması, girişimcinin geleceği yanlış planlamasına ve kaçınılmaz bir sona doğru sürüklenmesine yol açar.
Ekonominin temel sektörlerinde faaliyet gösteren tüm işletmelerde başarısızlıkların kesiştiği en belirgin ortak nokta, finansal yapının bozulmasıdır. Finansal yapısı bozulan işletmeler, günlük faaliyetlerini yürütemez ve borç yükümlülüklerini yerine getiremez hale gelerek fesih, iflas veya tasfiye süreçleriyle karşı karşıya kalırlar. Başarısızlığın temelinde sadece finansal yetersizlikler değil; yönetimsel hatalar, stratejik düşünememe, kurumsallaşamama ve pazar analizindeki eksiklikler de yer almaktadır.
Girişimcinin başarısızlık nedenleri arasında; iyi bir iş planı ile işe başlamama, yanlış iş kolu ve yatırım yeri seçimi, yoğun rekabet, yetersiz başlangıç sermayesi, maliyetlerin yanlış hesaplanması, deneyim ve bilgi eksikliği, ortaklar arası çekişmeler ve hızlı orantısız büyüme sayılabilir. Ayrıca ülkede yaşanan doğal afetler, politik istikrarsızlıklar, yeni ürün ve iş modelleri geliştirmede karşılaşılan güçlükler, kötü yönetim alışkanlıkları, aile içi sorunların işe yansıması ve yetersiz personel eğitimi gibi faktörler de işletmelerin sonunu hazırlayan diğer önemli etkenlerdir.
Girişimci, kurmuş olduğu işletmeyi başarısızlık veya kendi isteği doğrultusunda kapatma kararı alabilir. Kapatma işlemleri söz konusu olduğunda, şahıs işletmeleri şirketlere kıyasla çok daha kolay ve hızlı bir şekilde kapatılabilmektedir. Şahıs işletmelerinin kapatılması işlemine hukukta ve ticari hayatta 'işin terk edilmesi' adı verilir.
İşi kapatma kararı veren bir girişimcinin ilk olarak yapması gereken işlem, 'işi bırakma bildirimi' hazırlayarak bağlı bulunduğu Vergi Dairesine başvurmaktır. Bu başvuru ile vergi mükellefiyeti resmi olarak sonlandırılır. Ancak süreç sadece vergi dairesi ile sınırlı değildir; girişimcinin kayıtlı olduğu ilgili meslek odası ve Ticaret Odasından da kaydını sildirmesi (terkin ettirmesi) zorunludur.
Şahıs işletmesinin ticaret sicilinden ve odalardan kaydının silinebilmesi için belirli evrakların eksiksiz hazırlanması gerekir. Bu evraklar; Ticaret Sicili Memurluğuna hitaben yazılmış dilekçe, ilgili Ticaret Odası Başkanlığına hitaben yazılmış dilekçe, vergi dairesinden alınan ticareti terk yazısı ve mal beyanıdır. Eğer kapanış işlemi vefat nedeniyle gerçekleşiyorsa, başvuruya veraset ilamı eklenmeli ve dilekçeler varislerden biri tarafından imzalanmalıdır.
Şirketlerin kapatılması işlemleri Türk Ticaret Kanunu (TTK) çerçevesinde yürütülür ve bu sürece genel olarak 'tasfiye' adı verilir. Tasfiye; faaliyetlerine son verilen bir işletmenin tüm varlıklarının satılıp paraya çevrilmesi, alacaklarının tahsil edilmesi ve borçlarının ödenmesinden sonra geriye kalan nakit veya varlıkların ortaklar arasında payları oranında dağıtılması sürecidir.
Bir şirketin tasfiye sürecine girebilmesi için öncelikle dağılmış (infisah) veya dağıtılmış (fesih) olması gerekir. Dağılma (infisah), kanunda veya şirket ana sözleşmesinde öngörülen nedenlerden birinin gerçekleşmesiyle, herhangi bir karar alınmasına gerek kalmadan şirketin kendiliğinden sona ermesidir. Dağıtma (fesih) ise mahkeme, kamu otoritesi veya ortakların aldığı bir karar doğrultusunda şirketin varlığına son verilmesidir.
Tasfiye sürecini yürüten kişilere 'tasfiye memuru' denir. Tasfiye memuru, ortaklar kurulunca dışarıdan veya ortaklar arasından seçilebileceği gibi mahkeme tarafından da atanabilir. Tasfiye süresince şirketin unvanının başına 'Tasfiye Halinde' ibaresi eklenir. Tasfiye memuru, tasfiyeye başlarken bir envanter ve 'tasfiyeye başlama bilançosu' hazırlar, şirketin yarım kalan işlerini tamamlar, alacakları tahsil edip borçları öder ve süreç sonunda 'Tasfiye Sonu Bilançosu' düzenleyerek şirketin sicilden silinmesini sağlar.
İflas, bir işletmenin borçlarını ödeyemeyecek duruma gelerek mahkeme kararıyla batması ve anaparasını yitirdiğinin ilan edilmesidir. Türk Ticaret Kanunu'na göre tüzel kişiler (anonim, limited, komandit, kollektif şirketler ve kooperatifler) ile gerçek kişi tacirler iflasa tabidir. Ayrıca ticareti terk eden tacirler de terk ilanından itibaren 1 yıl süreyle iflas yoluyla takip edilebilirler.
Hukuk sistemimizde üç farklı iflas yolu öngörülmüştür. Bunlar; doğrudan/genel iflas yolu, kambiyo senetlerine özgü iflas yolu ve bankaların iflasıdır. Genel iflas yolunda alacaklının alacağı bir kambiyo senedine bağlı değildir. İcra dairesi borçluya 7 gün içinde borcunu ödemesini bildiren bir ödeme emri gönderir. Borç ödenmezse alacaklı ticaret mahkemesinde iflas davası açar ve mahkeme borçluya borcunu ödemesi için son bir 'depo kararı' süresi verir. Bu sürede de ödeme yapılmazsa iflas kararı verilir.
Kambiyo senetlerine özgü iflas yolunda ise alacağın çek, poliçe veya bono gibi bir kambiyo senedine bağlı olması gerekir. Bu yolda ödeme ve itiraz süresi 5 gündür. Süreç genel iflas yoluna göre çok daha hızlı ilerler. Borçlu süresi içinde borcunu ödemezse alacaklı ticaret mahkemesinden borçlunun iflasını talep eder. Alacaklı, borçlu hakkında iflas yolu yerine haciz yolunu da seçebilir ve bu takip yolunu harç ödemeksizin bir defaya mahsus olmak üzere değiştirebilir.
İflasın ertelenmesi, mali durumu bozulan ve borca batık durumda olan ancak faaliyetlerini sürdürme ve iyileşme kabiliyeti bulunan şirketleri korumak amacıyla düzenlenmiş bir hukuki kurumdur. Şirketin aktiflerinin borçlarını karşılamaya yetmediği durumlarda yönetim kurulu mahkemeye başvurarak iflas talep etmek zorundadır. Ancak şirket durumunun düzeltilmesi mümkünse, bir iyileştirme projesi sunularak iflasın ertelenmesi istenebilir.
İflasın ertelenmesi kararı ile birlikte, amme alacakları (vergi, SGK vb.) dahil olmak üzere şirket aleyhine yapılan tüm icra takipleri durur. Buna ertelemenin 'tatil etkisi' denir. Bu süreçte borçlunun mal varlığının parçalanması önlenir ve işletmenin faaliyetlerine devam etmesi sağlanır. Ancak bu kuralın istisnası işçi alacaklarıdır; işçi alacakları için erteleme süresince de haciz yoluyla takip yapılabilir.
Girişimcinin iflastan kurtulabilmesi için mahkemeye ciddi, inandırıcı ve somut delillere dayanan bir 'iyileştirme projesi' sunması gerekir. Bu projede; personel azaltımı, maliyetlerin düşürülmesi gibi yönetimsel tedbirler; sermaye artırımı, yeni ortak bulunması, borçların yapılandırılması gibi finansal tedbirler ve yeni pazarlara açılma gibi satış artırıcı önlemler yer alır. Mahkeme projenin inandırıcılığını bilirkişi incelemesiyle tespit ederek erteleme kararı verir.
İşletmeler, kriz dönemlerini aşmak, finansman kolaylığı sağlamak, sinerji yaratmak, yeni teknolojilere ulaşmak veya vergi avantajlarından yararlanmak amacıyla birleşme yoluna gidebilirler. Birleşme; iki veya daha fazla şirketin bir araya gelerek tek bir şirket oluşturmasıdır. TTK'ye göre birleşme, yeni bir şirket kurulması yoluyla veya mevcut bir şirketin diğerini devralması (katılma) şeklinde gerçekleşir.
Devralma (katılma) yoluyla birleşmede, devralınan şirketin tüzel kişiliği sona erer ancak varlıkları ve borçları tasfiye edilmeden bir bütün olarak devralan şirkete geçer. Devralınan şirketin ortakları ise devralan şirketin ortağı haline gelirler. Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre bir birleşmenin 'devir' sayılabilmesi için her iki kurumun kanuni merkezlerinin Türkiye'de olması, bilanço değerlerinin aynen devralınması ve ortaklara devralınan servet oranında hisse verilmesi gerekir.
Birleşme süreci şirketlerin yetkili organları arasında yapılan görüşmelerle başlar. Görüşmeler sonucunda tarafların anlaştığı hususlar yazılı ve noter onaylı bir 'birleşme sözleşmesi' haline getirilir. Birleşme sözleşmesi genel kurul veya ortaklar kurulunca onaylandıktan sonra tescil ve ilan edilir. Şirketlerin alacaklıları, birleşme kararının ilanından itibaren üç ay içinde yetkili mahkemeye başvurarak birleşmeye itiraz etme hakkına sahiptirler.