Küresel rekabetin 1980'li yıllarda zirveye ulaşması ve gümrük vergilerinin hızla düşmesiyle birlikte neoliberal politikalar iktisat politikalarına egemen olmuştur. Klasik ekonominin argümanlarına güvenen gelişmekte olan ülkeler başlangıçta yüksek büyüme oranları yakalasalar da bu performansları uzun sürmemiş, ekonomik krizler ve darboğazlarla karşılaşmışlardır. Bu süreç, sadece üretim faktörü sahipliğinin ülkeleri alt ve orta gelir düzeylerinden yukarıya taşıyamayacağını, teknolojik birikim ve kurumsal yapının hayati öneme sahip olduğunu göstermiştir. Günümüz dünyasında ekonomik kalkınmanın temel belirleyicilerinden biri, daha verimli ve kaliteli üretebilme gücüne sahip olmaktır. Bu başarıya ulaşmanın temel koşulu ise bilim ve teknoloji geliştirme yeteneğini artırmaktır. Hızlı teknolojik gelişme, az gelişmişliğin nedenleri arasına teknolojik gerilik unsurunun eklenmesine yol açmıştır. Teknolojik gelişme yalnızca üretim tekniğinde bir ilerleme olmayıp, aynı zamanda toplumun sosyal ve kültürel değer yargılarını değiştirerek kalkınmanın önündeki sosyo-kültürel engelleri de ortadan kaldıran kapsamlı bir süreçtir. Teknoloji kavramı, Yunanca sanat ve beceri anlamına gelen 'techne' ile bilim anlamına gelen 'logia' sözcüklerinin birleşmesinden türemiştir. İktisadi kalkınma yaklaşımı içerisinde teknoloji, ihtiyaç duyulan mal ve hizmetlerin üretimi için gereken üretim faktörlerinin organizasyonu olarak tanımlanmalıdır. Teknolojik gelişme, daha büyük miktarlarda çıktı üretmeyi veya belirli bir kaynaktan daha kaliteli çıktı üretmeyi olanaklı kılan bilgilerin ortaya çıkmasıdır ve üç temel aşamadan oluşur: Buluş (yeni fikrin yaratılması), yenilik (ticarileşme/kullanıma geçme) ve yayılma (kullanıcılar arasında benimsenme). Teknolojik gelişmenin en kritik aşaması olan yenilik, Joseph Schumpeter'in görüşleri temel alınarak Evrimci/Yeni Schumpeterci Kuram çerçevesinde sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırmaya göre yenilikler ürün yenilikleri (yeni ürünün ilk ticari üretimi veya mevcut kalitenin artırılması), süreç yenilikleri (mevcut bir ürünün yeni bir yöntemle üretilmesi) ve organizasyonel yenilikler (üretimin organizasyonunda yapılan yenilikler) olmak üzere üçe ayrılır. Yenilikleri önemlerine ve ekonomik etkilerine göre sınıflandırmak da mümkündür. Küçük artımsal yenilikler, sürekli ortaya çıkan ve uzun dönemde verimlilik ve kalite artışı sağlayan küçük değişmelerdir. Radikal (köklü) yenilikler ise var olan süreçlerden bağımsız, süreklilik göstermeyen, üretim araçlarını değiştirerek yapısal değişim yaratan gelişmelerdir. Yenilik grupları, birbiriyle ilişkili bir dizi köklü yeniliğin eski faaliyet alanlarını ortadan kaldırmasıdır. Tekno-ekonomik paradigmayı değiştiren yenilikler (teknolojik devrim) ise ekonominin tüm alanlarını ve uluslararası ticareti etkileyen büyük teknolojik dönüşümlerdir. Teknolojinin yayılmasını ve transferini belirleyen en temel unsur, bilginin doğasıdır. Bilgiyi geleneksel üretim faktörlerinden ayıran üç temel özellik şunlardır: Rekabete konu olmama (başkası tarafından kullanıldığında değerinin azalmaması, aksine artması), dışlanamazlık (sahibinin başkaları tarafından kullanımını kolayca engelleyememesi) ve birikimlilik (her bilginin yeni bilgilere zemin hazırlayan dinamik bir havuz oluşturması). Uluslararası teknoloji transferi, dünyadaki teknolojik gelişmelerin izlenmesi, ihtiyaç duyulan teknolojilerin seçimi, ülkeye ithali, ulusal koşaullara uyarlanarak üretime geçirilmesi, geliştirilmesi ve yayılmasını kapsayan bir süreçtir. Bu süreç edinme/benimseme, özümseme/uyarlama, iyileştirme/geliştirme ve yaratma/yayma olmak üzere birbirini izleyen dört aşamadan meydana gelir. Teknoloji transferi doğrudan ve dolaylı yöntemler olmak üzere iki ana başlık altında gerçekleşir. Doğrudan transfer yöntemleri arasında Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları (dış kaynak bağımlılığını azaltır, yönetim bilgisini artırır ve insan sermayesine katkı sağlar), Lisans Anlaşmaları (ücret karşılığı marka, patent ve sınai mülkiyet haklarının devridir) ve Yatırım Malı İthalatı (katma değeri yüksek ürünlerin üretim bilgisinin transferidir) yer almaktadır. Dolaylı teknoloji transferi yöntemleri ise eğitim programları (hizmet içi eğitimler vb.), açık bilgi kaynakları (bilimsel dergiler, kitaplar, kongreler) ve işgücünün dolaşımı (yabancı uzman ve yönetici istihdamı, danışmanlıklar, fuar ve iş gezileri) gibi unsurları kapsamaktadır. Gelişmekte olan ülkeler için bu yöntemlerin etkin kullanımı sanayileşme hızını doğrudan etkilemektedir. Teknoloji seçimi, aynı çıktı düzeyini sağlayacak biçimde değişik girdi bileşimleri arasında seçim yapmaktır. Gelişmekte olan ülkelerin girişimcileri uygun teknolojiyi seçmek için gereken bilgi ve maddi olanaklardan yoksun olduğundan, politika yapıcıların onlara yol göstermesi gerekir. Gelişmiş ülkelerde yaratılan teknolojilerin transferi, gelişmekte olan ülkeleri merkez ülkelere bağımlı kılabilmekte ve kaynak transferine yol açabilmektedir. Üretim sürecinde emek-yoğun ve sermaye-yoğun teknolojiler arasında seçim yapılması gerekmektedir. Emek-yoğun teknikler daha fazla istihdam yaratsa da, günümüz rekabet koşullarında sermaye-yoğun teknolojiler daha yüksek katma değer yaratma, işgücü verimliliğini artırma ve ülkenin teknoloji düzeyini yükseltme açısından büyük önem taşımaktadır. Teknolojik açık, iki ülkenin teknoloji düzeyi (buluş ve yenilik kapasitesi) arasındaki farktır. Bilişim, biyoteknoloji ve nanoteknoloji gibi yeni teknolojiler bu açığı zengin ve yoksul ülkeler arasında daha belirgin hale getirmiştir. Açığın kapatılabilmesi için eski makinelerin yenilenmesi, AR-GE harcamalarının artırılması ve modern makineleri benimseme hızının artırılması gerekmektedir; ancak döviz sıkıntısı, düşük ücretler ve tekelci eğilimler bu süreci yavaşlatabilmektedir. Kenneth Arrow tarafından ortaya atılan 'yaparak öğrenme' modeli, bilgiyi üretim sürecinin bir yan ürünü kabul ederek ekonomik büyüme ile bilgi birikimi arasında doğrudan ilişki kurar. Öğrenme deneyimin ürünüdür ve tekrarlamalara bağlıdır. Horndal Etkisi, hiçbir yatırım yapılmamasına rağmen 15 yıllık süreçte üretimin %30 artmasını sağlayarak yaparak öğrenmeye somut bir örnek oluşturur. Gelişmekte olan ülkeler dışarıdan edinilen yeteneğin özümsenmesini içeren 'pasif öğrenme' stratejisini izlerken, gelişmiş ülkeler uzmanlaşmayı hedefleyen 'aktif öğrenme' stratejisini uygular. Teknolojik öğrenmenin aşamaları 'olduğu gibi taklit', 'yaratıcı taklit' ve 'yenilik' olarak sıralanır. Sanayileşmenin ilk aşamasında tersine mühendislik ve yaparak öğrenme yaygındır. Geriden gelmenin avantajı (geç gelenlerin avantajı) yaklaşımına göre, az gelişmiş ülkeler öncü ülkelerin katlandığı AR-GE altyapısı ve öğrenme maliyetlerine katlanmadan, onların birikimini değerlendirerek daha yüksek bir hızla kalkınma potansiyeline sahiptirler. Ayrıca bu ülkelerin kalıplaşmış ve esnek olmayan eski teknolojik yapılarına sahip olmamaları yeni teknolojileri benimsemelerini kolaylaştırmaktadır. Ulusal yenilik sistemleri, bilim ve teknolojinin gelişim süreci içerisinde, ülke sınırı içerisindeki endüstri, devlet ve akademik sistem arasındaki etkileşim ve ilişkilerden oluşur. Freeman ve Lundwall tarafından önerilen bu sistemin en önemli unsuru 'bilgi yayma gücüdür'. Ulusal yenilik sistemini oluşturan kuruluşlar bilim sistemi, araştırma kuruluşları, özel işletmeler/kamu kurumları, politika geliştiren kuruluşlar, destek ve köprü kuruluşlar ile finansman kuruluşlarıdır. II. Dünya Savaşı sonrasında kalkınma yazınında yapısal analizlerin artmasıyla kurumların ekonomik büyüme üzerindeki etkisi ön plana çıkmıştır. Douglass North'a göre kurumlar, toplumda politik, ekonomik ve sosyal etkileşimi tasarlayan ve oyunun kurallarını belirleyen kısıtlardır. Kurumlar belirsizliği azaltarak, işlem maliyetlerini düşürerek ve girişimcileri teşvik ederek ekonomik performansı doğrudan etkiler. Kurumsal iktisat, iktisat biliminin disiplinlerarası olduğunu ve inceleme konusunun bireyler değil kurumlar olduğunu savunur. Yeni Kurumsal İktisat ise mülkiyet hakları ve işlem maliyetleri üzerine odaklanarak, insan davranışlarının şekillenmesinde örf, adet ve gelenek gibi sosyal dinamiklerin önemini vurgular. Kurumsal kalitenin belirlenmesinde yolsuzluk, bürokrasi, finansal sistem, yargı sistemi ve mülkiyet hakları kritik rol oynamaktadır. Siyasi ve idari olarak incelenen yolsuzluk, kaynak dağılımını bozarak, işgücünün üretime katkı yerine rant kollamaya yönelmesine neden olmakta ve ekonomik büyüme hızını düşürmektedir. Asimetrik bilgi ve sınırlı rasyonellik yolsuzluk ve işlem maliyeti olgularını açıklamada temel rol oynamaktadır. Weberçi anlamda rasyonel bir örgüt biçimi olan bürokrasi, yasaları uygulayan idari yapıdır. Ancak bürokratik verimliliğin düşük olması ve şekilcilik, işlerin yavaş yürümesi gibi olumsuzluklar işlem maliyetlerini artırarak kalkınma sürecini olumsuz etkiler ve yolsuzluklara zemin hazırlar. Finansal sistemler, küçük tasarrufları büyük yatırımlara yönlendirerek, riskleri azaltarak ve bilgi toplama maliyetlerini düşürerek ekonomik büyümede hayati rol oynamaktadır. Joseph Schumpeter'e göre finansal aracılar teknolojik yeniliği kolaylaştırmaktadır. Finansal gelişmenin katkı sağlaması için kredi kültürü, şeffaflık ve sorumluluk içeren sağlam bir finansal altyapıya ihtiyaç vardır. Sağlam bir kurumsal yapı içinde yer alan etkin bir yargı sistemi; mülkiyet haklarının korunması, sözleşmelerin güvence altına alınması ve işlem maliyetlerinin düşürülmesi açısından büyük önem taşır. Hukuk kurallarının esnek, rasyonel ve düşük uygulama maliyetine sahip olması toplumsal refahı artırır. Coase ile literatüre giren mülkiyet hakları, bireylerin kıt kaynakları etkin biçimde kullanabilmeleri için oluşturdukları düzenlemelerdir. Özel mülkiyet bireye miras bırakabilme, başkalarını dışlayabilme ve devredebilme hakları tanır. Ülkeler arasındaki gelir farklılıklarının temel nedeninin kurumlardaki farklılıklar olduğu (örneğin Acemoğlu ve arkadaşlarının kolonileşme tarihi analizleri) kabul edilmektedir. Tarihsel süreçte sömürge yönetimlerinin kurduğu baskı rejimleri ile kuzey kolonilerindeki demokratik kurumların yarattığı zenginlik dönüşümü, kurumsal yapının kalkınmadaki belirleyici rolünü açıkça ortaya koymaktadır.