Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İktisat Lisans Programı » Para Politikası

Ünite 3: Merkez Bankacılığının Gelişimi ve TCMB — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Merkez Bankası — Ülkedeki bankacılık ve parasal yapının düzenleyicisi olan, banknot ihraç eden, para piyasasını denetleyen ve finansal istikrarı sağlayan temel kurumdur. Örneğin TCMB, Türkiye ekonomisinde para ve kredi hacmini denetlemekle yetkili yegane kurumdur.

Emisyon (Banknot Çıkarma) — Merkez bankalarının ulusal parayı basarak dolaşıma çıkarma imtiyazıdır. Bu yetkinin tek bir bankada toplanması ülke parasında yeknesaklık sağlar ve para miktarının denetlenmesini kolaylaştırır.

Son Kredi Merci (Lender of Last Resort) — Merkez bankalarının, finansal sistemde likidite sıkışıklığı yaşayan veya fon bulmakta zorlanan ticaret bankalarına reeskont kredisi vererek destek olmaspesidir. Örneğin TCMB, geçici likidite krizindeki bankalara bu sıfatla fon sağlar.

Takas Fonksiyonu — Bankalar arasında çekler, senetler ve virman emirleri nedeniyle oluşan alacak ve borçların merkez bankası bünyesindeki takas odaları aracılığıyla mahsup edilmesidir. Bu işlem para transferlerinin hızlı ve güvenli yapılmasını sağlar.

Banka Rezervleri ve Zorunlu Karşılık — Ticaret bankalarının topladıkları mevduatın kanunen belirlenen bir oranını merkez bankasında tutma zorunluluğudur. Zorunlu karşılık oranlarının değiştirilmesi bankacılığın kredi yaratma kapasitesini ve para arzını doğrudan etkiler.

Para Piyasalarında İstikrar — Finansal sistemin fon fazlası olanlardan fon gereksinimi olanlara kaynakları başarılı ve kesintisiz aktarması durumudur. Faiz ve tahvil fiyatlarındaki aşırı dalgalanmaların önlenmesi piyasa istikrarının temelidir.

Finansal İstikrar — İstikrarlı bir finansal ortam, finansal piyasa katılımcılarının öngörülebilir ve güvenli hareket etmesi ile sorunsuz çalışan bir ödeme sisteminin bütünüdür. Reel sektör ile finansal sektör arasındaki sağlıklı ilişkinin korunmasını amaçlar.

Sistemik Risk — Finansal sistemin bir kesiminde ortaya çıkan istikrarsızlığın veya bir kurumun ödeme güçlüğüne düşmesinin tüm finans sistemine ve reel ekonomiye yayılma tehlikesidir. Merkez bankaları bu riskleri yönetmek için stres testleri kullanır.

Merkez Bankası Bağımsızlığı — Merkez bankasının fiyat istikrarını sağlamak için uygulayacağı para politikasını ve araçlarını siyasi iktidarların baskısı veya müdahalesi olmaksızın kendi kararlarıyla belirlemesi ve uygulamasıdır.

Politik Bağımsızlık — Merkez bankasının hedeflerini belirlerken ve yöneticilerini atama süreçlerinde hükümet etkisinden uzak kalabilmesi durumudur. Örneğin yöneticilerin görev sürelerinin hükümet değişimlerinden etkilenmeyecek şekilde uzun tutulması bu kapsamdadır.

Ekonomik Bağımsızlık — Merkez bankasının para politikası araçlarını hiçbir kısıtlamaya tabi olmadan kullanabilmesi ve hükümetlerin bütçe açıklarını finanse etmek için merkez bankası kaynaklarına başvurmasının engellenmesidir.

Osmanlı Bankası (Bank-ı Osmani-i Şahane) — Cumhuriyet öncesinde yabancı sermayeyle kurulan, Osmanlı İmparatorluğu döneminde banknot çıkarma ve hazine işlerini yürütme imtiyazına sahip olan ancak tam anlamıyla klasik bir merkez bankası işlevi görmeyen bankadır.

1715 Sayılı Kanun — 30 Haziran 1930 tarihinde çıkarılan ve T.C. Merkez Bankası'nın kurulmasını sağlayan yaddedir. Banka bu kanunla 15 milyon sermayeli, anonim ortaklık statüsünde faaliyete başlamıştır.

1211 Sayılı Kanun — 26 Ocak 1970 tarihinde yürürlüğe giren ve TCMB'nin organizasyonunu yeniden düzenleyen kanundur. Bu kanunla Hazine payı %51'e çıkarılmış ve bankanın devlete karşı özerk yapısı zayıflamıştır.

4651 Sayılı Kanun — 25 Nisan 2001 tarihinde kabul edilen ve TCMB Kanunu'nda köklü değişiklikler yapan kanundur. Temel amacı fiyat istikrarı olarak belirlemiş, Hazineye avans verilmesini yasaklamış ve tam bağımsızlık kriterlerini getirmiştir.

TCMB Hisse Senetleri (A, B, C, D Sınıfları) — TCMB'nin 250.000 adet nama yazılı hisse senedidir. (A) sınıfı Hazine'ye, (B) sınıfı ulusal bankalara, (C) sınıfı diğer bankalara, (D) sınıfı ise Türk ticaret kuruluşları ve gerçek kişilere aittir.

Para Politikası Kurulu (PPK) — TCMB bünyesinde başkan, başkan yardımcıları ve seçilmiş üyelerden oluşan; fiyat istikrarını sağlamak için para politikası stratejilerini, faiz kararlarını ve enflasyon hedeflerini hükümetle birlikte belirleyen karar organıdır.

Reeskont İşlemi — Ticaret bankalarının daha önce iskonto ettikleri ticari senetleri TCMB'ye vererek yeniden iskonto ettirmeleri ve karşılığında kısa vadeli kredi sağlamaları işlemidir. Reeskont oranları bankaların ödünç alma eğilimini etkiler.

Açık Piyasa İşlemleri (APİ) — Merkez bankalarının para arzını ve likiditeyi düzenlemek amacıyla devlet iç borçlanma senetleri, bono ve tahvilleri ikincil piyasada alıp satması işlemleridir. TCMB bu aracı 1987'den beri kullanmaktadır.

İnterbank (Bankalararası Para Piyasası) — Bankaların merkez bankası yönetiminde, piyasadaki arz ve talebe göre kısa vadeli fon ihtiyaçlarını giderdikleri veya fon fazlalıklarını değerlendirdikleri para piyasasıdır.

Yönetim Komitesi — TCMB Başkanı ve dört başkan yardımcısından oluşan, başkanlıktan sonra gelen karar ve icra organıdır.