Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İktisat Lisans Programı » Para Politikası

Ünite 2: Para Arzının Belirlenme Mekanizması — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Para Arzı — Bir ekonomide belli bir anda dolaşımda bulunan kağıt para, madeni para ve çeşitli mevduat türlerinin toplam miktarını ifade eden stok büyüklüktür. Örn: M1 dar anlamda para arzı, dolaşımdaki nakit ile vadesiz mevduatların toplamından oluşur.

Konsolide Bilanço — Merkez Bankası bilançosu ile mevduat bankaları bilançosunun netleştirilerek birleştirilmiş hâlidir. Bu bilançonun pasif tarafı geniş para arzını, aktif tarafı ise parasal genişlemenin kaynaklarını gösterir.

Kaydi Para — Bankacılık sisteminin kredi ve mevduat ilişkileri üzerinden fiziki para basmaksızın kayıtlar yoluyla yarattığı paradır. Örn: Bir bankanın verdiği kredinin başka bir hesaba aktarılmasıyla ekonomide yeni bir mevduat yaratılmış olur.

Baz Para (Parasal Taban) — Merkez bankası tarafından yaratılan, dolaşımdaki nakit ile bankaların zorunlu ve serbest rezervlerinin toplamından oluşan temel büyüklüktür. Örn: MB = C + R formülü ile ifade edilir ve para arzının temel kaynağıdır.

Zorunlu Karşılık (Rezerv) Oranı — Bankaların topladıkları mevduatlara karşılık olarak kanunen merkez bankasında tutmak zorunda oldukları fonların oransal karşılığıdır. Örn: %10'luk zorunlu karşılık oranı, 100 TL mevduat için 10 TL'nin MB'de tutulmasını gerektirir.

Serbest Rezervler — Bankaların beklenmeyen nakit çekilişlerini karşılamak veya karlı yatırım fırsatlarını değerlendirmek amacıyla yasal zorunluluk olmaksızın tuttukları fonlardır. Örn: Bayram dönemlerinde artan nakit talebine karşı bankalar serbest rezervlerini artırabilir.

Reeskont Kredileri — Ticari bankaların elindeki senetleri iskonto ettirerek merkez bankasından nakit ihtiyaçlarını karşılamak üzere aldıkları kredilerdir. Örn: Bankaların likidite sıkışıklığı yaşadığında merkez bankasına başvurarak borçlanması bu kapsamdadır.

Açık Piyasa İşlemleri (APİ) — Merkez bankasının para tabanını etkilemek amacıyla Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) gibi finansal varlıkları alıp satması işlemidir. Örn: MB'nin piyasadan DİBS satın alarak piyasaya TL vermesi parasal tabanı artırır.

Para Arzı Çarpanı — Parasal tabanda (baz para) meydana gelecek 1 birimlik değişimin, para arzında ne kadarlık bir değişime yol açacağını gösteren katsayıdır. Örn: Çarpan 2.5 ise baz pardaki 1 TL'lik artış para arzını 2.5 TL artırır.

Nakit Tutma Oranı — Birey ve işletmelerin ellerinde tuttukları nakit paranın vadesiz mevduatlarına oranını gösteren katsayıdır. Örn: C/D oranı olarak ifade edilir ve halkın nakit tercihlerini yansıtır.

Dışsal Para Arzı — Para arzının faiz oranlarından ve para talebinden bağımsız olarak, sadece merkez bankası tarafından dışsal olarak belirlendiğini savunan yaklaşımdır. Örn: Klasik ve monetarist iktisatçılara göre para arzı dışsaldır.

İçsel Para Arzı — Para arzının merkez bankası tarafından tam olarak kontrol edilemeyeceğini, ekonomik birimlerin kredi talebi ve bankacılık sistemi etkileşimiyle içsel olarak belirlendiğini savunan yaklaşımdır. Örn: Post-Keynesyen iktisatçılar bu görüşü savunur.

Onaylayıcı İçsellik — Bankaların rezerv yetersizliği durumunda merkez bankalarının finansal istikrarı korumak için onların rezerv ihtiyacını karşılamak zorunda olduğunu savunan içsellik türüdür. Örn: Finansal piyasalardaki talep baskısı para arzının büyümesini onaylatır.

Yapısal İçsellik — Merkez bankasının sıkı para politikalarına karşı bankaların türev ürünler, euro-dolar piyasası ve repo gibi finansal yeniliklerle kendilerine yeni kaynak yaratması durumudur. Örn: Bankaların alternatif finansman araçlarıyla rezerv kısıtlarını aşmasıdır.

Mevduat Geri Dönüş Oranı — Bankacılık sisteminden kredi olarak çekilen fonların harcanarak tekrar mevduat olarak bankacılık sistemine dönme oranını ifade eder. Örn: Geri dönüş oranının yüksek olması kaydi para yaratımını hızlandırır.

Repo ve Ters Repo — Menkul kıymetlerin geri alma veya satma taahhüdüyle yapılan kısa vadeli borçlanma ve borç verme işlemleridir. Örn: Merkez bankalarının APİ kapsamında sıklıkla kullandığı bir para politikası aracıdır.

Emisyon — Merkez bankası tarafından basılan kağıt banknotların ve madeni paraların dolaşıma (piyasaya) çıkarılması sürecidir. Örn: Emisyon hacmi piyasadaki nakit para miktarını gösteren dar bir tanımdır.

Ceteris Paribus — İktisadi analizlerde diğer tüm değişkenlerin ve koşulların sabit kaldığını, sadece incelenen faktörün değiştiğini varsayan Latin kökenli kuraldır. Örn: Diğer şartlar sabitken zorunlu karşılıkların artması para arzını düşürür.