Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Katma değer vergisi (KDV), üretimden tüketime kadar zincirin her halkasında yaratılan katma değer üzerinden alınan genel bir tüketim vergisidir. Verginin temel mantığı, mal veya hizmetin satış bedeli ile alış bedeli arasındaki farkın vergilendirilmesidir. KDV hesaplanırken fiyata dahil olup olmama durumu kritik önem taşır; eğer KDV fiyata dahilse, 'Vergili Bedel x Vergi Oranı / (100 + Vergi Oranı)' formülü kullanılırken, KDV fiyata dahil değilse 'Satış Bedeli x Vergi Oranı / 100' formülü uygulanır.
KDV sisteminin temel yapısı, vergi yükünün nihai tüketici üzerinde kalmasını sağlamak üzerine kuruludur. Bu doğrultuda kanuni mükellefler, mal veya hizmetin üretimi ya da alımı sırasında yüklendikleri KDV'yi indirim konusu yapabilirler. Vergi indirimi, mükelleflerin mal teslimi veya hizmet ifası sonucu tahsil ettikleri 'Hesaplanan KDV' tutarından, alışlarda, imalde veya ithalde ödedikleri 'İndirilecek KDV' tutarını düşmesi şeklinde gerçekleşir.
İndirim hakkından yararlanabilmek için satın alınan malın fiilen satılmış olması şart değildir; mal stoklardaetse bile alış sırasında ödenen KDV indirilebilir. Ayrıca indirim hakkı ödemeye değil, tahakkuka bağlıdır; yani malın bedeli satıcıya ödenmemiş olsa dahi KDV indirilebilir. Benzer şekilde satıcılar da tahsil edemedikleri KDV'yi alacak olarak tahakkuk ettiği dönemde ödemekle yükümlüdürler.
Mükellefler dönem sonunda hesaplanan KDV ile indirilecek KDV'yi karşılaştırırlar. Hesaplanan KDV, indirilecek KDV'den büyükse aradaki fark 'Ödenecek KDV' olarak vergi dairesine ödenir. Aksi durumlarda aradaki fark iade edilmez, bir sonraki döneme 'Devreden KDV' olarak aktarılır ve sonraki dönemin indirilecek KDV toplamına eklenir.
KDV Kanunu'nun 30. maddesi gereğince bazı işlemler nedeniyle yüklenilen KDV'nin indirilmesine izin verilmez. Bu kapsamda, vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmiş malların teslimiyle ilgili alış belgelerinde gösterilen KDV, işletmelere ait binek otomobillerin alışında ödenen KDV (kiralama veya işletme faaliyeti olanlar hariç) ve zayi olan mallara ait KDV indirilemez. Ancak deprem, sel ve Maliye Bakanlığı'nca mücbir sebep ilan edilen yangınlarda zayi olan mallara ait KDV indirilebilir.
KDV Kanunu'nda vergi istisnaları tam istisna ve kısmi istisna olmak üzere ikiye ayrılır. Tam istisnada mal ve hizmet teslimi vergi dışı bırakıldığı gibi, önceki aşamalarda yüklenilen KDV'ler de mükellefe nakden veya mahsuben iade edilir. İhracat istisnası, transit taşımacılık, diplomatik istisnalar, araç istisnası ve ulusal güvenlik harcamaları tam istisna kapsamındadır.
Kısmi istisnada ise sadece son aşama vergi dışı bırakılır, ancak önceki aşamalarda ödenen vergiler iade edilmez; bu vergiler maliyete ilave edilebilir veya giderleştirilebilir. Kısmi istisnalara örnek olarak kültür, eğitim, sosyal amaçlı bazı kurumların faaliyetleri ve GVK'ya göre vergiden muaf esnaf ile basit usulde vergilendirilenlerin teslimleri gösterilebilir.
Uluslararası ticarette çifte vergilendirmeyi önlemek amacıyla 'varış ilkesi' benimsenmiştir. Bu ilkeye göre sınır ötesine geçen mallar sadece tüketildikleri ülkede vergilendirilir; ihracatç ülkesi ihracatı tamamen vergi dışı bırakarak yüklenilen vergileri iade ederken, ithalatçı ülke kendi yerel oranı üzerinden vergi alır.
KDV'de kural olarak 'gerçek usul' uygulanır. Bunun yanı sıra Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen sektör ve meslek grupları için 'hasılat esaslı vergilendirme' usulü de getirilmiştir. Gerçek usulde mükellefler hesaplanan KDV'den indirilecek KDV'yi düşerek beyanda bulunurlar. Vergilendirme dönemi kural olarak birer aylık dönemlerdir, ancak bazı taşımacılık ve kooperatif faaliyetleri için üçer aylık dönemler de uygulanabilmektedir.
KDV beyannameleri, vergilendirme usulüne göre 1 no.lu (gerçek usul), 2 no.lu (vergi sorumluları), 3 no.lu (elektronik hizmet sunucuları), 4 no.lu (hasılat esaslı) ve 5 no.lu (müzayede satışları) olmak üzere beş farklı türde düzenlenmiştir. Mükellefler vergiye tabi işlemleri olmasa dahi beyanname vermek zorundadırlar (sorumlu sıfatıyla verenler hariç).
Mükellefler KDV beyannamelerini, vergilendirme dönemini takip eden ayın 26. günü akşamına kadar ilgili vergi dairesine vermek ve aynı gün akşamına kadar ödemekle yükümlüdürler. Hazine ve Maliye Bakanlığı çıkardığı sirkülerlerle beyanname verme ve ödeme sürelerini aynı güne (ayın 26'sı) eşitlemiştir.
Verginin tarh yeri mükellefin iş yerinin bulunduğu yer vergi dairesidir; ayrı vergi dairelerinde iş yerleri varsa gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi dairesi yetkilidir. İthalatta ise KDV ilgili gümrük idaresince tarh olunur ve gümrük vergisi ile birlikte aynı anda ödenir.