Ünite 3: Tam Zamanında Üretim Sistemi ve Çapraz Sevkiyat Uygulaması

Toyota Üretim Sistemi

Tam Zamanında Üretim (JIT) felsefesinin dünyadaki başlatıcısı ve en başarılı uygulayıcısı Japon otomotiv devi Toyota firmasıdır. Şirket, İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki kıtlık döneminde bu sistemi geliştirmiştir.

Japonya'nın Ekonomik Yükselişi

JIT ve Kaizen gibi felsefeleri uygulayan Japonya, 1970'ler boyunca dünyanın en büyük ikinci GSMH'sine sahip olmuş, 1990 yılında ise kişi başına düşen gayri safi milli hasılada 23.801 Dolar ile endüstriyel ülkeler arasında birinci sıraya yükselmiştir.

Türkiye Otomotiv Sektörü İstihdamı

Türkiye'de otomotiv ana sanayisinde 50 bin, yan sanayisinde ise 200 bin olmak üzere toplam 250 bin kişi doğrudan istihdam edilmektedir. Dağıtım, pazarlama ve satış ağları da eklendiğinde bu sayı yaklaşık 400 bin kişiye ulaşmaktadır.

Wal-Mart ve Fortune Global 500

Çapraz sevkiyat (cross-docking) uygulamasına ismini veren ve bu sistemi en etkin kullanan perakende devi Wal-Mart, Fortune Global 500 raporunda 'Dünya çapında en yüksek ciro yapan şirket' unvanıyla üst üste liderliğini ilan etmiştir.

Anahtar Kavramlar

Tam Zamanında Üretim (JIT)Müşteri talebine göre sadece ihtiyaç duyulan ürünün, ihtiyaç duyulan miktarda ve zamanda üretilmesini öngören, sıfır stok ve sıfır hata hedefine dayalı Japon üretim felsefesidir.

Kaizenİşgörenden üst yönetime kadar tüm çalışanların katılımıyla, mevcut durumun her gün küçük adımlarla sürekli olarak iyileştirilmesini ve geliştirilmesini hedefleyen yaklaşımdır.

KanbanJaponca'da 'kart' anlamına gelen, üretim istasyonları arasındaki malzeme akışını ve miktarını kontrol etmek için kullanılan görsel çekme sistemi aracıdır.

Çekme SistemiÜretim faaliyetlerinin gerçek müşteri talebiyle tetiklendiği, her istasyonun bir önceki istasyondan sadece ihtiyaç duyduğu kadar malzemeyi çektiği üretim kontrol sistemidir.

İtme SistemiMüşteri talebinden bağımsız olarak, işletmenin kapasite ve tahminlerine göre üretim yapıp ürünleri bir sonraki aşamaya ve pazara doğru ittiği geleneksel sistemdir.

Çapraz Sevkiyat (Cross-Docking)Tedarikçilerden gelen ürünlerin depolanmadan, en fazla 24 saat içinde ayrıştırılarak doğrudan müşterilere gidecek araçlara yüklenmesini sağlayan transfer odaklı lojistik yöntemidir.

Toplam Kalite Yönetimi (TKY)Hammadde alım kararından başlayıp nihai teslimata kadar olan tüm süreçlerde, insan, makine ve süreç kalitesini sürekli artırmayı hedefleyen yönetim felsefesidir.

Dış Kaynak Kullanımı (Outsourcing)İşletmenin kendi öz yetenekleri dışındaki uzmanlık gerektiren veya israfa yol açan faaliyetleri, dışarıdaki uzman firmalardan hizmet olarak satın almasıdır.

Fonksiyonel İşçi (Süper İşçi)JIT sisteminde rotasyon uygulamalarıyla eğitilmiş, üretim bandındaki birden fazla istasyonda veya farklı işlerde esnek şekilde çalışabilen çok becerili çalışandır.

U-Tipi İstasyonÇalışanların hareket ve zaman israfını en aza indirmek, rotasyonu kolaylaştırmak ve işgücü verimliliğini artırmak için tasarlanmış 'U' şeklindeki üretim hattı yerleşimidir.

Stratejik KararlarPlanlama süresi 1-3 yıl olan, üst yönetim tarafından alınan, tesis yer seçimi ve dağıtım ağı tasarımı gibi yüksek maliyetli ve uzun vadeli lojistik kararlardır.

Taktiksel KararlarPlanlama süresi bir yıldan az olan, orta seviyeli yönetim tarafından alınan, üretim ve dağıtım planlaması gibi stratejik ve operasyonel kararlar arasında köprü kuran kararlardır.

Operasyonel KararlarGünlük veya haftalık (0-30 gün) planlama sürelerini kapsayan, araç güzergahı belirleme ve sipariş kontrolü gibi alt yönetim düzeyinde alınan rutin kararlardır.

Entegre LojistikMalzeme yönetimi ve fiziksel dağıtım faaliyetlerinin tek bir çatı altında toplanarak, başlangıç noktasından nihai tüketiciye kadar tüm akışın bütünleşik yönetilmesidir.

İsraf (Muda)JIT felsefesine göre hammadde, zaman, işgücü veya alan gibi işletme kaynaklarını tüketen ancak ürüne doğrudan hiçbir katma değer sağlamayan her türlü faaliyettir.

Diğer Önemli Bilgiler

Wal-Mart İstihdam Gücü (2011)

2011 yılı itibarıyla 5000 şubeye ulaşan Wal-Mart bünyesinde tam 2.100.000 kişi çalışmaktadır. Bu çalışan sayısıyla şirket, Amerika Birleşik Devletleri'nin en fazla istihdam sağlayan sivil kuruluşu olarak kayıtlara geçmiştir.

Geleneksel Üretimde Maliyet Dağılımı

Genel kabul gören üretim verilerine göre, klasik bir üretim işletmesinde toplam maliyetlerin %70'ini hammadde, %10'unu doğrudan işgücü ve %20'sini genel giderler oluşturmaktadır.

Çapraz Sevkiyatta 24 Saat Kuralı

Bir transfer merkezindeki bekleme süresinin 'çapraz sevkiyat' olarak adlandırılabilmesi için ürünlerin bu alanda en fazla 24 saat bekletilmesi gerekmektedir; daha uzun süreler depolama sınıfına girer.

Lojistikte Dönemsel Gelişim: Parçalanma

1960-1980 yılları arasındaki dönem lojistikte 'Parçalanma Dönemi' olarak adlandırılır. Bu dönemde talep tahmini, satın alma, depolama ve taşıma gibi faaliyetler birbirinden tamamen bağımsız yürütülmüştür.

Lojistikte Dönemsel Gelişim: Birleşme

1980-2000 yılları arasındaki dönem lojistikte 'Birleşme Dönemi'dir. Bu dönemde dağınık lojistik faaliyetler 'madde ve malzeme yönetimi' ile 'fiziksel dağıtım' olmak üzere iki ana başlık altında birleştirilmiştir.

Lojistikte Dönemsel Gelişim: Toplam Bütünleşme

2000 yılından günümüze kadar olan dönem 'Toplam Bütünleşme Dönemi'dir. Küreselleşme ve liberalleşme rüzgarlarıyla birlikte tüm lojistik süreçler 'entegre lojistik' çatısı altında tek bir süreç olarak birleştirilmiştir.

Toyota'nın Tedarikçi Test Süreci

Toyota, JIT sistemine dahil edeceği tedarikçi firmaları anlaşma yapmadan önce tam 3 ila 4 yıl boyunca zorlu kalite ve performans testlerine tabi tutarak sisteme uygunluklarını ölçmektedir.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda JIT'in iki temel amacının 'sıfır hata' ve 'sıfır stok' olduğunu unutmayın; çünkü bu iki hedef tüm sistemin başarısını belirler.
Kaizen felsefesinde kararların batı tarzının aksine 'aşağıdan yukarıya' (tabandan tavana) yayıldığını ve tüm işgörenlerin sorumlu olduğunu aklınızda tutun.
Kanban ve çekme sisteminin müşteri talebiyle geriye doğru tetiklendiğini, itme sisteminin ise üreticinin kapasitesine göre ileriye doğru çalıştığını iyi ayırt edin.
Çapraz sevkiyatta (cross-docking) ürünlerin depoda kalma süresinin en fazla 24 saat olması gerektiğini, aksi takdirde bunun depolama faaliyeti sayılacağını unutmayın.
Lojistik kararların hiyerarşisinde Stratejik (1-3 yıl), Taktiksel (0-1 yıl) ve Operasyonel (0-30 gün) süre sınırlarına ve karar verici düzeylerine mutlaka dikkat edin.
Toplam Kalite Yönetimi'nin üretimde değil, henüz 'hammadde satın alım kararı' verildiği anda başladığını sınav sorularında kritik bir bilgi olarak değerlendirin.